W staropolskim Zamościu odnotowano dwóch Szkotów Wentonów: Jakuba i Jana. Nie znamy stopnia ich pokrewieństwa. Pierwszy z nich ożenił się z mieszczką zamojską, wdową po kupcu Stanisławie Sklarzowiczu, Katarzyną Jaroszewiczówną. W lutym 1655 r. Katarzyna, już jako pani Wentonowa[1] przeprowadziła inwentarz dóbr: „Kamienica….. ku wierzchu od Rynku niewymurowana, w tyle browar i mieszkania nad nim murowane, dokończone”. W sąsiedztwie małżeństwa mieszkali wówczas inni Szkoci: Andrzej Devison i Reynold Ines. Sklarzowicze mieli córkę Annę, i to z nią ożenił się drugi z Wentonów, Jan.

Jakub i Katarzyna Wentonowie mieszkali w zachodniej pierzei Rynku Wielkiego w latach co najmniej 1655-1673. Ten sam adres Wentonów RW 7A wykazują akta miejskie w latach 1668, 1673, zmieniają się tylko Szkoci zamieszkujący w sąsiedztwie: Wilhelm Ines i Daniel Begin.[2] Od 1673 r. notowany był także pod tym adresem Jan Wenton z żoną Anną[3]. Można zatem Wentonom przypisać wybudowanie przedniej kamienicy rynkowej, w tym właśnie przedziale czasowym tj. po 1655 r. do 1673 r.

Zamość, pierzeja zachodnia Rynku Wielkiego, fot. Ewa Lisiecka (beżowa RW7; kolejna RW 7A)

Jakub Wenton miał także dworek przy Rynku Wodnym.[4] Możliwe, że Jakub i Katarzyna wyprowadzili się tam, udostępniając poprzednie lokum Janowi i Annie Wentonom. Na dworku Jakub Wenton zapisał w kwietniu 1681 r. sumę 300 zł na rzecz szpitala na przedmieściu świętokrzyskim (lwowskim). Jego dom na Rynku Wodnym sąsiadował z domami Szymona Siedlewskiego i porucznika zamkowego Sakowicza.

Natomiast Jan Wenton z żoną Anną notowani byli przy RW 7A od 1673 do co najmniej 1690 r.[5] Posiadali także posesję na przedmieściu. W marcu 1685 r. sprzedali dom narożny[6] w Rynku Świętokrzyskim za 400 zł małżeństwu Sadowników. Rok później w listopadzie kupili dom od OO. Franciszkanów za 1500 zł.[7] Usytuowanie tego domu określono w aktach następująco: ad Aedes Almae Accademiae, a sąsiedztwo: acialiter a platea viaque publica (na rogu ulicy i drogi publicznej), z drugiej strony mieszkali sukcesorzy Adama Magrowicza lanionis (rzeźnika). Zaledwie po trzech latach sprzedano ten dom za taką samą cenę 1500 zł. W październiku 1689 r. Wentonowie[8] sprzedali domus partim lapideam partim ligneam „Rydlerowski”  (dom częściowo kamienny częściowo drewniany) za 1500 złp. Ludwikowi i Mariannie Zagurczykom. Usytuowanie domu określono: versus Accademiam Zamoscenses acialiter (narożny naprzeciw Akademii). Sąsiadował z domem Adama Magierowicza. W aktach miejskich Jan Wenton mianowany był wójtem, sędzią, prawnikiem.

Zachowała się korespondencja Jana Wentona (Wentouna) z czwartym ordynatem. List Wentona został wysłany z Gdańska 14.08.1682 r. i dotyczył wyjaśnień na temat handlu potażem z dóbr ordynackich.[9]

W 1703 r. i 1710 r. akta miejskie notują już tylko wdowę Annę. Dokładną datę śmierci Jana Wentona podają kroniki zamojskich reformatów. Zmarł 8 października 1691 r. i został pochowany w kryptach kościoła OO. Reformatów w Zamościu.[10]

Zachodzi jeszcze pewien związek Wentonów z kamienicą rynkową RW 3, tzw. malarzową.[11] Dom ten został wybudowany w XVII w. jako jednopiętrowy. Wcześniej na tym miejscu, na przełomie XVI i XVII w. stał dom kupców greckich. W drugiej ćw. XVII w. zamieszkał w  nim nadworny malarz ordynatów, Jan Kasiński z Krakowa, zięć Jana Jaroszewicza, nadwornego architekta Zamoyskich.[12] W styczniu 1693 r., po zmarłym Janie Kasińskim, sprzedano trzecią część kamienicy za 1200 złp. Janowi Wentonowi. Ponieważ Jan Wenton zmarł w 1691 r., zachodzi przypuszczenie, że transakcja mogła dotyczyć jego syna, Jana Wentona juniora. W maju 1713 r. Jan Wenton[13] canonicus Cathedralem Chełmensis (kanonik chełmskiej katedry) przekazał w posiadanie domus citatae, wspomniany dom na przedmieściu Nowy Świat, Abrahamowi Leyzorowiczowi. Sąsiedzi: Zelik Izralowicz i Berko Leyzorowicz. Prawa do pierwokupu trzeciej części domu, późniejszej kamienicy malarzowej, mogły przysługiwać Wentonom po Katarzynie Jaroszewiczównej, córce architekta Jana Jaroszewicza, primo voto Skalrzowiczowej, duo voto Wentonowej (jej sukcesorom).  Anna Wentonowa notowana była w aktach miejskich jeszcze w 1703 r. i 1710 r., wymieniana w sąsiedztwie przy różnych transakcjach handlowych sprzedaży domów.[14]

Z roku 1703 zachowała się korespondencja ks. Jana Wentona z Anną z Gnińskich Zamoyska, wdową po czwartym ordynacie. List z 17 maja 1703 r. adresowany był z Krasnegostawu.[15] Z korespondencji wynika, że ks. Jan Wenton pośredniczył pomiędzy kapitułą a ordynatem przy załatwianiu bliżej nie określonych spraw.

Małżeństwo Wentonów miało co najmniej dwójkę dzieci. Potwierdza to mowa pogrzebowa, wygłoszona przez profesora Akademii Zamojskiej, Franciszka Grabowicza, na pogrzebie Barbary i Elżbiety.  Obie utonęły w 1682 r. w wezbranych ulewnymi deszczami wodach Wieprza, wracając z odpustu św. Antoniego w Radecznicy.[16] Z mowy pogrzebowej wynika, że do wypadku doszło pomiędzy Deszkowicami a Wielączą. Oracja pogrzebowa Grabowicza, którą tutaj przytaczamy w całości, wylicza krewnych Wentonów: dway Rodzicy, dwoje dziatek, małżonek, przyjaciele, siostry, bracia, dwie siestrze razem straciwszy, razem do podziemnego wpuszczają lochu. Z zapisów tych wynika, że rodzeństwo Wentonów mogło być liczniejsze.

Dr Bogumiła Sawa przygotowywała do publikacji szerokie opracowanie na temat zamojskiego uniwersytetu. Nie udało się jej ukończyć tej pracy przed śmiercią. Jednak część z tych materiałów opracowała i opublikowała w swojej ostatniej książce.[17] Wzmiankuje tam Wentona jako zamojskiego złotnika. Niestety nie podaje imienia. Wenton, bogaty zamojski złotnik miał przygotowywać srebrną skrzynkę na relikwie Jana Kantego dla kaplicy w Akademii. Kosztowała 699 florenów. Bogumiła Sawa pisze, że nie wiemy jak wyglądała. W 1714 r. wstawiono do tego relikwiarza szybę. Kilka lat później naprawiano postać srebrnego anioła. Od 1730 r. skrzynkę zamykano na kluczyk.[18]

Zamość, Relikwiarz św. Jana Kantego, Wystawa stała Muzeum Sakralnego Katedry Zamojskiej – Skarbiec Historii, Sztuki i Nauki, fot. Ewa Lisiecka[19]

Relikwie podarował Akademii w 1702 r. sufragan krakowski Kazimierz Łubieński. Warunkiem było oprawienie ich w cenny relikwiarz, jak podaje dr Sawa. Na ten cel poszło całe srebro z archiwum akademickiego. Dr Sawa pisze, że relikwiarz wykonał złotnik krakowski i relikwie Jana Kantego złożono w krypcie kolegiaty 4.10.1703 r. Relikwiarz miał być złożony w skrzynce wykonanej przez Wentona, który wykonywał ją w międzyczasie. Jan Wenton już w tym czasie nie żył. Czyżby zatem chodziło o Jakuba Wentona?

Mowa pogrzebowa Grabowicza[20]

Oracja na pogrzebie JeyMci Paniey Elżbiety Celejowey i panny Barbary Wentonowey, którzy potonęli w rowie między Deszkowicami i Wielączą z zebrania wód z nagłego deszczu jadąc z odpustu od S. Antoniego w dzień Trójcy Świętej roku 1682 mówiona JM Pana F. Grabowicza, profesora Akademii Zamojskiej.

Nieszczęśliwy nasz świecie, który tak śliskim ludzkie intencje prowadzisz gościńcem, że się na [po] tobie ani dobrego ani przeciwnego uchronić nie może. Nescis quid optes aut quid fugias ita ludit dies [Nie wiesz czego sobie życzysz, czego unikać, więc dzień płynie swoim rytmem].

Nieszczęśliwy świecie, na którym i wysokimi wsławionych honorami fastigia za najpierwszym fali wionieniem do ziemi nachylone ostatnia sobie z twoich obalin czynisz obalinę i se magna ruunt (rzucają się na siebie). Lecz i podlejsze i samych nawet mieszkańców dymem ukurzone chaty wala się Aiqua Lege Necessitas sortitur insignes et imos (Pewne prawo konieczności wyznacza wybitnych i pokornych).

Nieszczęśliwy świecie, który co ledwo otworzysz człowiekowi oczy aby się temu przypatrzył światu aż mu już zaraz ciemnym przysypawszy mrokiem zawierasz. Lex universalis est qure jubet nasci et mori (To uniwersalne prawo, które reguluje narodziny i śmierć). 

Nieszczęśliwy na koniec świecie, na którym złożony ze czterech elementów człowiek pożyczany prowadzi żywot Homo vita commocatus est donato (człowiekiem wstrząsa życie, które mu dano) i co żywioł to sprzysiężony na zgubę jego nieprzyjacielem, tym gorszy, że domowy za niszym rad by go co moment żywota pozbawił orężem któż by się spodziewał aby i wilgotnego Neptuna państwie suche i zacichłe śmierci, na który miało się zawierać, tam gdzie się dwaj poeto wie Nercis Trytonow, i tam inszych u siebie nieśmiertelnych napatrzyli Bogów, kto by wierzył aby ten żywioł, który niebo i ziemię ożywia miał na człowiecze następować życie. Ale to widzimy, że officis caret (brakuje mu obowiązków) udawać życie jednym się tylko a niespodziewanym zawziąwszy impetem, rodziców, małżonka, bracią, krewnych pociechy s. pamięci Jey Mść Panią Celeiową i JeyMść Panną Barbarą Wentonówną śmiertelnym zanużyła cale.

Poczekać było skwapliwa Rotomanko pukoli się jeszcze ta Mulier Fortis (silna kobieta) w obfitsze pobożności cnót (lubo ich niemało żyjąc nazbierała) przygotowawszy towary z synami otoczone i wnukami nie stała navis institoris (nowi handlarze?) i tak procul et de ultimie minibus Premium (daleko i z najdalszych krańców, cena?) swoje niebu zaniosła.

Poczekać było aż by się ten drogi w oczach i sercu rodzicielski selenit wprzód tu miłym niebieskiego glansu nasz nacieszywszy rytraktem po tym sam pożarszy niedojrzałe uciechy wszystek dom ich (..) krwawym oblałaś potokiem Hinc lachrimae hine dolor (stąd łzy, stąd ból). Trudno nie żałować, gdy kto miawszy, nie ma, Nullus Est tantus qudstus quam eo quo habet carere (Nie ma większej straty, niż utrata tego, co się ma). Trudno nie boleć, gdy z umarłymi każdy z krewnych i dobrych przyjaciół umiera. Homo toties moritur quoties arnittit suof (człowiek umiera tak często, jak traci swoje).

Niepospolity to żal gdy. Et non plebesos , Lucius testata cupresius (i nie jest to żałoba zwykłego ludu, której świadczy cyprys). Lecz cóż już czynić, darmo mówić i nie masz co, et decst Est superat miceris cogitatis (a to wykracza poza tajemnice myśli). Wam ta niech będzie stroskanym rodzicom pociecha, że z tych wodnych wilgoci (..)teście Bogu posłali wapory [płacz, spazmy], które wam za czasem w obfitość łaski i błogosławieństwa boskiego dość się obrócić a niebieskiej na was spuści rosy. Eventa mekore rebibunt (te wydarzenia powrócą by mnie prześladować) zaś utrapionemu małżonkowi Elżbieta twoja, Elżbiety królowej francuskiej nad uschłym drzewem po którym śliczne winnej macicy grona rozpinały napisanym słowy w pozostałym niewiniątku pociechę zostawia Mertis Solatia fructus (Pocieszeniem śmierci jest owoc). My zaś którzyśmy się tu na tę ostatnia chrześcijańska usługę zgromadzili te nabożne pereginante(..) z Świętej Dróżki, tu przywitajmy, tu pożegnajmy. Salvete Aternum Aternum Valete. (Pozdrowienia, żegnaj, żegnaj).

Ewa Lisiecka

[1] W lutym 1655 r. Katarzyna Jaroszowiczowna, wdowa po Stanisławie Sklarzowiczu kupcu, żona Jakuba Wentona kupca, przeprowadziła inwentarz dóbr: „Kamienica… ku wierzchu od Rynku niewymurowana, w tyle Browar i mieszkania nad nim murowane, dokończone”. Sąsiedztwo: Andrys Devison kupiec oraz Reynold Ineszkupiec. Spis kart |

[2] W grudniu 1668 r. Wilhelm i Elżbieta Inneszowie (Innes) zapisali na kamienicy (RW 9) sumę 1000 złp. na rzecz Bartłomieja Jarmułtowskiego. Sąsiedztwo: Jakub Wenton, prawnik i Daniel Begin kupiec. W maju 1673 r. Wilhelm Innes i Elżbieta Bekierowna, małżonkowie zapisali na części kamienicy (RW 9) sumę 1500 złp. na rzecz Bartłomieja Kupinskiego. Sąsiedztwo: Jakub Wenton rajca i sukcesorzy Daniela Begina, kupca.

[3] W listopadzie 1673 r. Jan Wenton i Anna Sklarzowiczowna, żona (poprzedni właściciel zmarły Stanisław Sklarzowicz) zapisali na kamienicy (RW 7A) wyderkaf 2500 złp. na rzecz Kaplicy Różańca Świętego w Kolegiacie. Sąsiedztwo: sukcesorzy Andrzeja Devidsona, kupca i Wilhelm Innes.

[4] W kwietniu 1681 r. Jakub Wenton zapisał na swoim dworku w Rynku Wodnym sumę 300 złp. na rzecz Szpitala Święto Krzyskiegona przedmieściu zamojskim. Dworek sąsiadował z dworkiem Szymona Siedlewskiego i domem p. Sakowiczaporucznika zamkowego (po prawej).

[5] W kwietniu 1688 r. Jan Rzechowski i Jadwiga Magrowiczowna, małżonkowie, obywatele Rzeszowa sprzedali dom ab Aedibus Almae Accademiae versus Plateaum Judaicam  (od budynków akademii w kierunku ulicy Żydowskiej) za 550 złp Janowi Stankiewiczowi i Zofii (żonie). Sąsiedzi: Jan Wenton i Mordelowskie. Poprzednim właścicielem był zmarły Adam Magrowicz – ojciec Jadwigi Magrowiczowny. W lipcu 1690 r. Helena żona zmarłego Piotra Gutri przeprowadziła wizję kamienicy Zamoscensi affectantis sita (znajdującej się w Zamościu). Sąsiedztwo: Grzegorz Szpaldnik i Jan Wentoun. Opis: ..”naprzod w kamienicy w częściach tych które trzyma ksiądz Bartłomiej Kupinski to iest nad izbą od Rynku na gorze dach zły i rynny pogniłe…ze strychu penetruje woda do izby …do sklepu przez sklepienie wodą namokłe w kilku miejscach także y w sieni idąc sklepienie wszędzie namokłe było y sciana w izbie murowaney w koncie poczoł się mur rozstępować a to na gorze…”

[6] W marcu 1685 r. Jan Wentoun sprzedał dom narożny na Rynku Świętokrzyskim za 400 złp. Andrzejowi Żankiewiczowi alias Przysucha i Reginie Sadownikownej, małżonkom. Sąsiedztwo: sukcesorzy Kazimierza Dąbrowskiego i droga publiczna.

[7] W listopadzie 1686 r. OO. Franciszkanie w Zamościu sprzedali dom za 1500 złp. Janowi Wentonowi advocatus et iudex ordinarius (prawnik i sędzia zwyczajny). Usytuowanie kamienicy: ad Aedes Almae Accademiae. Sąsiedztwo: acialiter a platea viaque publica (na rogu ulicy i drogi publicznej) i sukcesorzy Adama Magrowicza lanionis (rzeźnika).

[8] W październiku 1689 r. Jan Wenton prawnik i sędzia sprzedał domus partim lapideam partim ligneam „Rydlerowski”  (dom częściowo kamienny częściowo drewniany „Rydlerowski”) za 1500 złp. Ludwikowi Zagurczykowi i Mariannie. Sąsiad: Adam Magierowicz. Usytuowanie domu: versus Accademiam Zamoscenses acialiter (narożny naprzeciw Akademii).

[9] AGAD AZ 492, lata 1665-1689, skany 118,119. Seria I korespondencji. Korespondencja Marcina Zamoyskiego, podskarbiego wielkiego koronnego, czwartego ordynata. Listy od różnych osób.

[10] Archivum  Conventus Zamoscensis Patrum Refotmatum S. Francisci Minoris Poloniae ad S. Petrum de Alcantara – wycinek Kroniki Reformatów zamojskich, wg zapisków Jan Wenton zmarł 8 października 1691 r. i został pochowany w kryptach kościoła OO. Reformatów w Zamościu.

[11] W styczniu 1693 r. po zmarłym Janie Kasińskim sprzedano trzecią część kamienicy za 1200 złp.Janowi Wentonowi.

[12] Kowalczyk Jerzy. Przewodnik. Zamość. Warszawa 1977. s.103.

[13] W maju 1713 r. Jan Wenton canonicus Cathedralem Chełmensis (kanonik chełmskiej katedry) przekazał w posiadanie domus citatae-wspomniany dom na przedmieściu Nowym Świecie Abrahamowi Leyzorowiczowi. Sąsiedzi: Zelik Izralowicz i Berko Leyzorowicz.

[14] W lipcu 1703 r. Katarzyna Gliwiczowa, wdowa po Janie Gliwiczu rajcy krasnostawskiemu, ks. Jerzy Gliwicz i Teresa Barbara Gliwiczowna i jej dzieci – zapisali na części kamienicy „Gutroviana” sumę 1000 złp. na rzecz Jerzego Zagrzewskiego kupca. Sąsiedztwo: kamienica Anny Wentonowey i Tomasz Taylor kupiec. W maju 1710 r. Anna Wentonowa, wdowa po Janie Wentonie Advocati (wójcie)- donacja części kamienicy zwanej dawniej „Kassyuscyana” w obrębie murów miejskich na rzecz Marcina Lichtensteina i Marianny jego żony. Sąsiedztwo: Piotr Leysk kupiec i sukcesorzy Linkovianorum.

[15] AGAD 1437. Seria III korespondencji Anny z Gnińskich Zamoyskiej, żony Marcina Zamoyskiego, IV ordynata. Krasnystaw (pałac biskupi) był siedzibą biskupów chełmskich w l. 1490-1826.

[16] Kult św. Antoniego Padewskiego w Radecznicy, tzw. małej Częstochowie, datowany jest od 1667 r. Radecznickie kalendarium |

[17] Sawa Bogumiła. Noce i dnie Zamościa XVI-XX w. Tom I. Zamość 2018 r. podrozdział: Zamojski Uniwersytet, s. 398.

[18] Regestrum quaestorale Academiae Zamoscensis 1713-1783, sygn.236; natomiast z lat 1664-1784 w Bibliotece Narodowej BOZ).

[19] Skarbiec. Muzeum Sakralne Katedry. |

[20]  Dokument odnalazła w archiwum Justyna Bartkowska.

W dniu 7 maja br. w Czytelni Regionalnej i Ogólnej odbyło się kolejne spotkanie z cyklu „O regionie w bibliotece”. Było ono wspólnym przedsięwzięciem Książnicy Zamojskiej im. Stanisława Kostki Zamoyskiego w Zamościu i Koła Przewodników Terenowych im. Róży i Jana Zamoyskich przy PTTK Oddział w Zamościu. Spotkanie nosiło tytuł „Szlaki turystyczne na wakacje” i wpisało się w obchody jubileuszu 65-lecia Koła.

W jego trakcie przewodnicy opowiedzieli o wybranych, polecanych szlakach i ścieżkach turystycznych Zamojszczyzny i Roztocza.

Prelekcje wygłosili:

• Janusz Kapecki – „Ścieżka wąwozy lessowe”,

• Robert Kowalski – „Trasa nad Huczwą i Bugiem wokół grodu Wołyń”,

• Adam Momot – „Wycieczka rowerowa do Puszczy Solskiej”,

• Zbigniew Pietrynko – „Schrony Linii Mołotowa na Wielkim Dziale”,

• Maria Rzeźniak – „Mikroklimat twórczy pachnący żywicą” – pieszo, rowerem, nordic walking do Galerii Szur,

• Janusz Malicki – „Ścieżka historyczno-przyrodnicza do Wojdy”,

• Magda Misztal – „Ścieżką historyczno-przyrodniczą do Wzgórza Polak”,

• Jadwiga Piecyk – Rezerwat „Lasy Janowskie” – ścieżka edukacyjna „Porytowe Wzgórze”.

Spotkaniu towarzyszył mały słodki poczęstunek zapewniony przez organizatorów. Szczególnie dziękujemy koleżance Renacie Michalik za pyszny owocowy deser.

Prelekcje wzbudziły żywe zainteresowanie uczestników spotkania. Dziękujemy prelegentom za ciekawe opowieści a słuchaczom za interesujące rozmowy i przybycie. Zachęcamy też wszystkich do korzystania ze zbiorów Książnicy Zamojskiej, wśród których są liczne przewodniki i książki poświęcone naszemu regionowi. Do zobaczenia na szlakach Zamojszczyzny i Roztocza.

Magda Misztal

Zdjęcia: Magda Misztal, Renata Michalik

W Mieście Zamościu z Przedmieściami od listopada 1803 r. do końca października 1804 r.

      Łącznie w Zamościu i przedmieściach było 4644 mieszkańców (1137 rodzin).

Chełmoński „Przed karczmą” – 1877 

 Domy szynkowe w Zamościu były ulokowane nad gościńcem

 

1. (84)[1] Wawrzyniec Wojczyński – 20 garncy okowity, 24 beczki piwa prostego,

2. (205) Hersz Gemainer – 250 garncy szumówki, 75 beczek piwa prostego,

3. (604) Wojciech Glinkiewicz – 93 garnce szumówki, 84 beczki piwa prostego,

4. (347) Judka Gottlieb – 10 garncy szumówki, 12 beczek piwa prostego,

5. (165) Markus Gelibter – 540 garncy szumówki, 100 beczek piwa prostego,

6. (468) Franciszek Roszkowski – 270 garncy okowity, 236 beczek piwa prostego,

7. (534) Leib Kamin – 210 garncy okowity, 110 beczek piwa prostego,

8. (380) Mordko Oster – 200 garncy okowity, 100 beczek piwa prostego,

9. (55) Haim Holhender – 150 garncy okowity, 100 beczek piwa prostego,

10. (85) Joseph Kaimann – 50 garncy okowity, 174 beczek piwa prostego,

11. (345) Gedale Konig – 65 garncy szumówki, 117 ½ beczek piwa prostego,

12. (134) Wolf Kein – 279 ½ garncy szumówki, 216 beczek piwa prostego,

13. (152) Cipa [2] Londnerin – 125 garncy szumówki, 50 beczek piwa prostego,

14. (139) Leiba Schoi – 445 garncy miodu; znajdował się nad gościńcem z Lwowa do Lublina,

15. (11) Katarzyna Dagenowa – 30 garncy szumówki, 18 beczek piwa prostego,

16. (112) Katarzyna Dagenowa – 150 garncy szumówki, 60 beczek piwa prostego,

17. (151) Berl Gaicler – 130 garncy okowity, 60 baczek piwa prostego,

18. (3) Kazimierz Kaliszkie – 1364 garncy okowity, 458 garncy miodu, 165 beczek piwa prostego,

19. (9) Johan Kral – 108 ¼ garnca okowity,

20. (70) Małgorzata Jabłońska – 18 garncy okowity, 140 garncy miodu, 95 beczek piwa prostego,

21. (62) Wilhelm Kohrschnidt – 255 garncy szumówki, 323 beczek piwa prostego,

22. (207) Haskiel Rubin – 1174 garncy szumówki, 240 beczek piwa prostego,

23. (144) Chaim Chintz – 240 garncy rosolis [3]; szynk wyższej kategorii dla lepszej klienteli,

24. (81) Martin Roth – 156 garncy szumówki, 100 beczek piwa prostego,

25. (2) sklep miejski (dom miasta) – 312 garncy szumówki,

26. (573) Chaim Haftel – 10 garncy szumówki, 8 beczek piwa prostego,

27. (1) Hana Melin – 155 garncy okowity, 104 beczek piwa prostego,

28. (4) Wojciech Kotowski – 550 garncy okowity, 900 garncy miodu, 250 beczek piwa prostego,

29. (5) Grzegorz Rosołek – 315 garncy okowity, 155 beczek piwa prostego,

30. (25) Marianna Żardecka – 300 garncy okowity, 240 garncy miodu, 418 beczek piwa,

31. (192) Wojciech Znajewski – 90 garncy okowity, 160 garncy miodu, 166 beczek piwa prostego,

32. (132) Baltazar Sadowski – 225 garncy okowity, 72 beczki piwa prostego,

33. (65) Mateusz Danilewicz – 180 garncy okowity, 120 garncy miodu, 160 beczek piwa prostego,

34. (613) Kazimierz Misztalewicz – 100 garncy okowity, 100 beczek piwa prostego,

35. (468) Leon Podolski – 150 garncy okowity, 159 beczek piwa prostego,

36. (536) Joanna Zwierzyńska – 40 garncy okowity, 36 beczek piwa prostego,

37. (110) Małgorzata Czeszyńska – 150 garncy szumówki, 100 beczek piwa prostego,

38. (115) Szaja Lew – 200 garnców szumówki, 120 beczek piwa prostego,

39. (117) Hersz Szyft – 180 garnców szumówki, 56 beczek piwa prostego,

40. (118) Izrael Kuirszner – 65 garnców szumówki; ulokowany przy gościńcu z Lwowa do Lublina,

41. (191) Szyja Orsztain – 416 garnców okowity, 260 beczek piwa prostego,

42. (443) Jakob Glinkiewicz – 150 garnców okowity, 40 beczek piwa prostego,

43. (91) Paweł Boczuliński – 26 garnców szumówki, 30 beczek piwa prostego,

44. (163) Moszko Reiner – 200 garncy okowity, 50 beczek piwa prostego,

45. (80) Jakob Erlicher – 40 garncy okowity, 50 beczek piwa prostego,

46. (72) Paweł Kuprianowicz – 400 garncy okowity, 300 beczek piwa prostego,

47. (350) Miller – 37 garncy okowity, 33 beczki piwa prostego,

48. (153) Abracham Welczer – 350 garncy okowity, 50 beczek piwa prostego,

49. (154) Leizor Konig – 75 garncy okowity, 30 beczek piwa prostego,

50. (464) Wawrzyniec Zarzycki – 45 garncy okowity, 48 beczek piwa prostego,

51. (87) Jan Lisowski – 30 garncy okowity, 43 beczki piwa prostego,

52. (108) Krystyna Brudnicka – 178 garncy okowity, 200 beczki piwa prostego,

53. (190) Mendel Horowicz – 250 garncy okowity, 150 beczki piwa prostego,

54. (13) Barbara Radajewska – 360 garncy okowity, 450 garncy miodu, 280 beczek piwa prostego,

55. (14) Wojciech Bobrowski – 310 garncy okowity, 300 garncy miodu, 285 beczek piwa prostego,

56. (69) Jacenty Karczyński – 90 garncy okowity,

57. (392) Wojciech Kosiarski – 115 garncy okowity, 68 beczek piwa prostego,

58. (199) Józef Czernichowski – 60 garncy okowity, 50 beczek piwa prostego.

Łącznie w mieście i przedmieściach w ciągu roku wypito:

– 7731 ¼ garncy[4] okowity[5] – ok. 30924 l,

– 4070 ½ garncy szumówki – ok. 16280 l,

– 240 garncy rosolisu – ok. 960 l,

– 3213 garncy miodu – ok. 12884 l,

– 6321 ½ beczek piwa prostego – 872298 l.

Mieszkańców Zamościa w spożywaniu trunków dzielnie wspomagali wojacy austriaccy.

Szumówka powstawała po destylacji prostki (pierwsza destylacja surowego alkoholu), a z niej po destylacji powstawała okowita, szumówka była trunkiem podłej jakości, ale był to najtańszy trunek dla biedoty. Piwo proste warzyły browary folwarczne, było marnej jakości ale tanie dla pospólstwa. Największy zysk ordynacji przynosiło prawo propinacyjne, marne tanie w produkcji trunki produkowane w gorzelniach i browarach ordynackich masowo sprzedawano w szynkach miejskich i wiejskich. Obowiązywała propinacja, można było pić tylko w szynkach ordynackich trunki wyprodukowane w folwarkach ordynackich. Jeszcze w XVIII w. karczmy były centrami spotkań w wioskach, gdzie uczęszczały całe rodziny. Po rozpowszechnieniu się mocnych trunków, gorzały, rodziny zostały wyparte z karczem, które stały się siedliskiem alkoholizmu i przemocy.

 Szynki w otoczeniu Zamościa

1. Siedliska 444 mieszkańców (129 rodzin), w pobliżu gościńca – 800 garncy szumówki,

2. Janowice 137 mieszkańców (32 rodziny), nad gościńcem Zamość-Krasnystaw, 300 garnców szumówki, 18 beczek prostego piwa,

3. Sitaniec 369 mieszkańców (119 rodzin), dwa szynki w pobliżu gościńca, jeden 427 garncy szumówki, drugi 492 garnce szumówki i 30 beczek prostego piwa,

4. Stabrów 262 mieszkańców (56 rodzin), opodal gościńca w domu pod nr 9, 450 garnców szumówki i 4 beczki prostego piwa,

5. Majdan Sitaniecki 168 mieszkańców (44 rodziny), opodal gościńca, 350 garnców szumówki,

6. Huszczka Wielka i Mała 154 mieszkańców (46 rodziny), opodal gościńca, 300 garnców szumówki,

7. Lipsko 134 mieszkańców (31 rodzin), Wola Lipska z Topornicą i Zarzeczem 216 mieszkańców (60 rodzin), jeden szynk opodal gościńca, 718 garnców szumówki, 6 beczek prostego piwa,

8. Biała Wola 111 mieszkańców (34 rodziny), opodal gościńca, 276 garnców szumówki,

9. Żdanów 241 mieszkańców (80 rodzin), opodal gościńca, 510 garnców szumówki, 10 beczek piwa prostego,

10. Mokre 215 mieszkańców (63 rodziny), opodal gościńca, 421 garnców szumówki,

11. Płoskie 280 mieszkańców (68 rodzin), opodal gościńca, 456 garncy szumówki, 20 beczek prostego piwa,

12. Bortatycze i Wysokie 334 mieszkańców (84 rodziny), dwa szynki: jeden w Bortatyczach pod nr 1 opodal gościńca 300 garncy szumówki, drugi w Wysokim nad gościńcem Zamość-Krasnystaw 408 garnców szumówki, 30 beczek prostego piwa,

13. Jarosławiec i Szopinek 310 mieszkańców (80 rodzin), pod nr 38 opodal gościńca, 569 garncy szumówki, 7 beczek piwa prostego, drugi na potrzebę dworską 15 garncy szumówki, 3 beczki piwa prostego,

14. Wólka Zamojska 154 mieszkańców (48 rodzin), opodal gościńca 300 garncy szumówki,

15. Pniówek i Kalinowice 253 mieszkańców (72 rodziny), opodal gościńca 370 garncy szumówki,

16. Wieprzec z Wólką 293 mieszkańców (86 rodzin), opodal gościńca 562 garncy szumówki, 12 beczek piwa prostego,

17. Michalów i Klemensów 157 mieszkańców (42 rodziny), opodal gościńca w chałupie pod nr 36 – 204 garncy szumówki,

18. Wielącza z Zawadą 676 mieszkańców (181 rodzin) jeden opodal gościńca w Wielączy w chałupie pod nr 1 – 430 garncy szumówki, drugi opodal gościńca pod nr 54 – 380 garncy szumówki,

19. Chomęciska 333 mieszkańców (81 rodzin), nad gościńcem Zamość-Krasnystaw pod nr 30 – 574 garncy szumówki.

                                         Suma

Dobra ordynackie – mieszkańców 55511 (14930 rodzin),

– 879 żołnierzy austriackich utrzymywanych kosztem mieszkańców,

2. Klasztory w ordynacji – 71 zakonników,

– Franciszkanie w Zamościu – 27 zakonników, od lat kilku nie robili trunków w klasztorze,

– Reformaci w Zamościu – 10 zakonników, od lat kilku nie robili trunków w klasztorze,

– Bazylianie w Zamościu (bez klasztoru), nie wyrabiali trunków, nawet browaru nie mieli,

– Siostry Miłosierdzia w Zamościu (bez klasztoru), nie wyrabiały trunków nawet browaru nie miały,

– Franciszkanie Szczebrzeszyńscy: klasztor w Szczebrzeszynie i Górecku – razem 8 zakonników, żadnych nie wyrabiali trunków,

– Bernardyni w Radecznicy – 26 zakonników, żadnych nie wyrabiali trunków,

3. Dobra akademickie – mieszkańców 2185 (650 rodzin),

– wsie: Chmielek karczma nad gościńcem z Zamościa do Sieniawy; w pozostałych karczmy opodal  gościńca: Rakówka, Zawadka, Bukowina,

4. Dobra dziedziczne ordynata – mieszkańców 476 (130 rodzin),

– dobra alodialne ordynata, wsie: Podlesie, Zaporze, Gruszka Zaporska – we wszystkich karczmy opodal gościńca,

5. Dobra dziedziczne ordynatowej – mieszkańców 303 (80 rodzin),

– dobra alodialne ordynatowej, wieś Nielisz, karczma opodal gościńca.

Łącznie w ordynacji  – było  58546 mieszkańców ( 15790 rodzin), 879 żołnierzy austriackich, którzy stacjonowali w miastach.

W tym czasie w całej ordynacji wypito:

– okowity 7951 ¼ garnca,

– szumówki 101513 ½ garnca,

– rosolisu 264 ¼ garnca,

– miodu 10188 garnca,

– piwa prostego 10130 ½ beczki.

Przy takiej konsumpcji trudno było znaleźć trzeźwych, chłopi dosłownie topili w alkoholu wszelkie troski. Piwa dubeltowe i wysoko procentowy spirytus produkowano tylko na potrzeby dworów i dworu ordynackiego.

Stankiewicz Zbigniew

[1] Nr domów

[2] Tak w rejestrze

[3] Ros+solis – słoneczna rosa, likier aromatyzowany płatkami róży

[4] Garniec wynosił około 4 litry

[5] Okowita od aqua vitae – woda życia, miała mieć lecznicze właściwości

       Wskutek zarządzenia Rządu Generalnego Gubernatorstwa z 21 lipca 1941 r. Be/Te i zlecenia Zarządu Głównego PCK opieka nad grobami poległych żołnierzy w 1939 r. została przekazana Zarządom Gmin.

                                                     Wożuczyn

Ranni w walce pod Falkowem zostali umieszczeni w szpitalu polowym zorganizowanym w starym biurze Cukrowni Wożuczyn. Zmarli w szpitalu zostali pochowani na cmentarzu parafialnym w Wożuczynie. Po ekshumowaniu rozrzuconych mogił został założony w listopadzie 1940 r. cmentarz wojskowy na terenie cmentarza rzym.-kat., położony obok kaplicy. Łącznie było 16 mogił ziemnych z drewnianymi krzyżami: 15 pojedynczych, jedna zbiorowa. Wykaz sporządził pełnomocnik PCK na powiat tomaszowski Władysław Gąsowski.

Protokołem z 3 listopada 1941 r. pełnomocnik Zarządu Głównego PCK O/Tomaszowski Władysław Gąsowski przekazał opiekę nad grobami poległych żołnierzy polskich wójtowi Gminy Komarów Antoniemu Krupie [1]. Groby ziemne  były uporządkowane, oznaczone numerami, zaopatrzone w drewniane krzyże z nazwiskami poległych, tych których udało się ustalić.

Wykaz poległych żołnierzy

  10.05.1945 r. Zarząd Gminy Komarów przesłał uzupełnioną listę

                                  prot. ekshumacji 509

1. Nr grobu I – Korbs (żołnierz niemiecki),

2. Nr grobu II – NN, depozyt – fotografie,

3. Nr grobu III – NN, depozyt – różaniec, monogram rysunkowy,

4. Nr grobu IV – Lassonczyk,

5. Nr grobu V – Burda Tadeusz, depozyt – legitymacja, notes; plut pchor, przydział PKU Przemyśl, zmarł 28.09.39 r.,

6. Nr grobu VI – Chłond Walenty

prot. Ekshumacji 510

7. Nr grobu VII – NN, depozyt – woreczek, brzytwa,

8. Nr grobu VIII – NN,

9. Nr grobu IX – NN, depozyt – różaniec,

10. Nr grobu X – Stanisław Pędziwiatr; strzelec z 31 pułku piechoty (10 DP), przydział PKU Sieradz, zmarł 28.09.39 r.,

11. Nr grobu XI – NN,

12. Nr grobu XII – Rachocki Czesław; strzelec z 22 pułku piechoty (9 DP), przydział PKU Płock,

13. Nr grobu XIII – Kondzior Kazimierz; st. legionista z 6 pułku piechoty legionów (1 DPLeg), przydział PKU Białystok, zmarł 23.09.39 r.,

14. Nr grobu XIV – Rutkowski Michał; kpr ze szwadronu czołgów (przypuszczalnie 61 dywizjon pancerny), przydział nieznany przypuszczalnie z Pomorza, zmarł 23.09.39 r.,

15. Nr grobu XV – ppor NN, depozyt – klamra pasa (oficerskiego),

16. Nr grobu XVI (mogiła zbiorowa):

– Klaczyński Aleksander (116 rezerwowy pp),

– Bilski Józef,

– Bogdanowicz Wiktor (1 pułk piechoty legionów),

– Martynas Józef; strzelec Martynus przydział PKU Barczowek (Borczówek), zmarł 1.10.39 r., (116 rezerwowy pułk piechoty),

– kpr pchor Wilczewski Czesław; syn Aleksandra i Ewy z Wróblewskich, ur w Komorowie powiat Ostrów Mazowiecki, z 7 pułku kawalerii (ułanów lubelskich, Mazowiecka Brygada Kawalerii), przydział PKU Małkinia, zmarł 23.09.39 r.,

– Tedyk Jan, st. strzelec, przydział PKU Złoczów, nieznana data zgonu, (116 rezerwowy pułk piechoty).

Łącznie pochowanych było 20 żołnierzy polskich (w tym siedmiu NN) oraz jeden niemiecki.

Obecnie na tablicy są wymienieni polegli

1. oficer Eugeniusz Sioma; chodzi o por Eugeniusza Siomę ps Lech, który poległ w czerwcu 1945 r. pod Józefówką (gmina Rachanie),

2. Czesław Rachocki, strzelec 22 p piechoty – PKU Plock,

3. Kazimierz Kondzior, st. leg. 6 pułk – PKU Białystok,

4. Czesław Wilczewski, kpr podchor. z 7 p. kw. – PKU Małkinia,

5. Michał Rutkowski, kpr szwadronu czołgów,

6. Wiktor Bogdanowicz kpr. – PKU Wilno,

7. Jan Fedyk st. strz.-PKU Złoczów,

8. Walenty Chląd, kpr. – PKU Częstochowa,

9. Stanisław Pędziwiatr, szer. 31 p. piech. – PKU Sieradz,

10. Józef Bilski, (kanonier) PKU Nakło pow. Wyrzysk,

11. Stanisław Burda, plut. podchor. – PKU Przemyśl,

12. Józef Martynus, szer. – PKU Borszczówek,

13. siedmiu żołnierzy nieznanych.

Obecnie na tablicy znajduje się 19 poległych, zapomniano o:

– strz. Aleksander Klaczyński, 116 rezerwowy pułk piechoty,

– Lassonczyk.

Komarów-Osada

    Cmentarz wojskowy został założony w lipcu 1940 r. na terenie cmentarza rzym.-kat przy drodze do Komarowa-Osady. Według planów inż Jerzego Komackiego, kierownikiem komisji ekshumacyjnej PCK był Władysław Gąsowski. Wcześniej przeniesiono ciała z 10 mogił położonych na niewysokim wzgórzu. Ziemne mogiły w trzech rzędach, wzdłuż drogi, łącznie 36 mogił: w tym jedna podwójna. Opiekę nad cmentarzem wojskowym przejął wójt gminy.

 Wykaz poległych żołnierzy

                        protokoły ekshumacji 470-483

1. Nr grobu I – Maciejowski Bogdan (11 pułk ułanów), depozyt – medalion,

2. Nr grobu II – Władysław Butronowicz (68 pułk piechoty),

3. Nr grobu III – NN,

4. Nr grobu IV – por NN, depozyt – spinka, szpilka do krawatu,

5. Nr grobu V – NN, depozyt – sztuczna szczęka, spinka, odznaczenie, krzyżyk,

6. Nr grobu VI – NN, depozyt – monogram na bieliźnie S.D.,

7. Nr grobu VII – NN, depozyt – medalik,

8. Nr grobu VIII – NN, depozyt – scyzoryk, zapalniczka,

9. Nr grobu IX – NN,

10. Nr grobu X – NN,

11. Nr grobu XI – NN,

12. Nr grobu XII – Stanisław Paszowski 6 pułk strzelców podhalańskich), depozyt – legitymacja;

13. Nr grobu XIII – NN,

14. Nr grobu XIV – NN,

15. Nr grobu XV – NN,

16. Nr grobu XVI – plut NN;

17. Nr grobu XVII – Rzepka Jan,

18. Nr grobu XVIII – kpr NN;

19. Nr grobu XIX – Obuchiewicz Henryk (6 pułk strzelców podhalańskich), depozyt – legitymacja,

20. Nr grobu XX – szer Kamie…ski S…. , depozyt – znak tożsamości (nieśmiertelnik), chustka z monogramem S.K.,

21. Nr grobu XXI – NN, depozyt – nieczytelny znak tożsamości,

22. Nr grobu XXII – NN,

23. Nr grobu XIII – NN,

24. Nr grobu XIV – por Sychowski Mieczysław (11 pułk ułanów),

25. Nr grobu XV – kpt Rynkowski (Władysław) ?,

26. Nr grobu XVI – NN, depozyt – książka do nabożeństwa,

27. Nr grobu XVII – NN,

28. Nr grobu XVIII – NN,

29. Nr grobu XXIX – Czapiga Stanisław (6 pułk strzelców podhalańskich),

30. Nr grobu XXX – mogiła zbiorowa:

– mjr Smolka Stanisław, depozyt – papiery;

– żołnierz sowiecki (Armii Czerwonej),

31. Nr grobu XXXI – NN,

32. Nr grobu XXXII – kpt Krzywiec Walerian,

33. Nr grobu XXXIII – Rynkowski (?), depozyt – medalik;

34. Nr grobu XXXIV – Gębala (Gembala) Leon (6 pułk strzelców podhalańskich),

35. Nr grobu XXXV – Władysław Knap (6 pułk strzelców podhalańskich),

36. Nr grobu XXXVI – Sokołowski Włodzimierz (ppor 6 pułk strzelców podhalańskich).

Łącznie zostało pochowanych 36 żołnierzy polskich, w tym 22 nieznanych oraz jeden sowiecki.

Obecne groby z napisami na krzyżach

1. kpr. Bultrowicz Władysław + 22.09.39 r., [2],

2. strzel. Czapiga Stanisław+ 26.09.39 r.,

3. por. Sychowski Mieczysław + 1939 r. – pomnik,

4. strz. Obuckiewicz Henryk + 22.09.39 r.,

5. ułan Maciejewski Bogdan + 22.09.39 r.,

6. por. Krzywiec Walerian + 22.09.39 r.,

7. ppor. Sychowski Mieczysław + 23.09.39 r.,

8. strz. Knad Władysław + 22.09.39 r.,

9. kpr. Kamica Stanisław + 22.09.39 r.,

10. strz. Gębala Leon + 22.09.39 r.,

11. plut. Dragula + 22.09.39 r.,

12. mjr Boreysza Witold + 21.09.39 r.; z 15 pułku ułanów poznańskich, 20.09 skazany na karę śmierci za sianie defetyzmu i rozpuszczenie swojego oddziału (dywizjon pieszy kawalerii), dano mu możliwość rehabilitacji w walce, 21.09 zginął pod Cześnikami, być może tam pochowany,

13. strz. Paszkowski Stanisław + 22.09.39 r.,

14. kpr. Rykowski 22.09.39 r.,

15. mjr. Smolka Stanisław + 24.09.39 r.,

16. ppor. Sokołowski Włodzimierz + 22.09.39 r..

17. ppor. Stopczyński Stanisław + 22.09.39 r.,

18. kanonier Susek Augustyn + 22.09.39 r.; zginął pod Kadłubiskami,

19. wach. podcho. Waśniewski Tadeusz + 22.09.39 r.; podchorąży 4 pułku strzelców konnych, zginął w Krasnobrodzie-Majdan, przypuszczalnie tam pochowany,

20. kpr. Żytkowski Józef + 23.09.39 r.,

Z okresu okupacji

21. Józef Lewicki + 30.12.42 r.,

22. Kozak Giedeon Mieczysław + 25.04.45 r..

Nie uwzględniony szer Jan Rzepka, poległ w Dąbrowie 21.09.39 r. być może pochowany w Łabuniach (?)

Łącznie 36 poległych żołnierzy z 1939 r., w tym 19 nieznanych.[3]

Stankiewicz Zbigniew

[1] Obecnie przynależy do Gminy Rachanie

[2] Rowery.olsztyn.pl/wiki/miejsca/1939/lubelskie/komarow-osada

[3]Wikipedia

APL, 35-71-0-741-218-92881399, Żdanów na „Planie sytuacji gruntów dóbr: Mokrego, Żdanowa i Płoskiego” – 1828 r.

W skład klucza wchodziły wioski Żdanów, Mokre, Płoskie, Białobrzegi, Wysokie. Inwentarz obejmował spis osiadłości i powinności osadników. Inwentarz przedstawiał stan odtworzonych wiosek po zniszczeniach wojennych w II połowie XVII wieku. Jeszcze w Białobrzegach i Płoskim w ramach kolonizacji wewnętrznej uzupełnia się stan mieszkańców.

Podstawową strukturę wiosek stanowiły osady półłanowe (około 15 morgów), często użytkowane przez dwóch włościan. W Żdanowie i Płoskim były folwarki, w folwarku żdanowskim pracowali mieszkańcy Żdanowa i Mokrego, w folwarku płoskim mieszkańcy Płoskiego, Wysokiego i Białobrzeg.

Inwentarz z 1694 roku opisujący wioski w kluczu

1. Wieś Żdanów – osadzona na półłanach 17, zagród 9 [1],

– do Arendy Zamojskiej 1 półłan i 1 ćwierć,

– pod gumiennym 1 półłan,

– pod tywonem 1 ćwierć,

– za prawem Pawłowski 1 ćwierć,

– reszta półłanów do skarbu,

– do arendy 1 zagroda,

– reszta zagród do skarbu.

2. Wieś Mokre – osadzona na półłanach 15, zagród 20,

– pod popem lipskim za prawem 1 półłan,

– reszta półłanów i zagród do skarbu,

3. Wieś Płoskie – osadzona na półłanach 33, zagród 14,

– pod Panem Wesołowskim 1 półłan i 1 ćwierć,

– do arendy zamojskiej 1 półłan,

– pod bojarem 1 półłan,

– pod kozakiem 1 ćwierć,

– reszta półłanów i zagród do skarbu,

4. Wieś Białobrzegi osadzona na półłanach 20, 1 zagroda,

– pod Tomaszewskim 1 ćwierci,

– pod Sawickim zagroda,

– reszta półłanów do skarbu,

5. Wieś Wysokie – osadzona na 6 półłanach i 4 zagrodach (wszystkie do skarbu).

                               Inwentarz z 1699 roku

 Wieś Żdanów 

                                       półłanki

1. półłanek Buszkowski

– z ćwierci Jurko młynarz płaci czynsz 6 zł,

– z drugiej ćwierci arendarz płaci czynsz 6 zł,

2. półłanek Miodunowski (bartnika)

– całość obrabia Jan Łysiak i Fusiara – 5 dni pańszczyzny, 12 gr czynszu, 2 kapłony, 30 jajek, 6 łokci przędzy,

3. półłanek Hajdukowski (na utrzymanie hajduka)

– całość obrabia Hajduczek i Prokop – 5 dni pańszczyzny, 12 gr czynszu, 2 kapłony, 30 jajek, 6 łokci przędzy,

4. półłanek Jankowski

– całość obrabia Jędrzej Stadnik i Panas Paksiuk – 5 dni pańszczyzny, 12 gr czynszu, 2 kapłony, 30 jajek, 6 łokci przędzy,

5. półłanek Cyzowski

– z ćwierci Cyz do arendy robi – 6 gr czynszu, 1 kapłon, 15 jajek, 3 łokci przędzy,

– z drugiej ćwierci tenże czynszownik – 6 zł czynszu, 1 kapłon, 15 jajek, 3 łokcie przędzy,

6. półłanek Tywonowski (na utrzymanie tywona)

– z ćwierci Bartek Stadnik – 2 ½ dni pańszczyzny, 6 gr czynszu, 1 kapłon, 15 jajek, 3 łokcie przędzy,

– z drugiej ćwierci gumienny – służy,

7. półłanek Pieluchowski

– całość obrabia Kruszyński i Hrysiak – 5 dni pańszczyzny, 12 gr czynszu, 2 kapłony, 30 jajek, 6 łokci przędzy,

8. półłanek Klimkowski

– całość obrabia Poleszak i Pszenny – 5 dni pańszczyzny, 12 gr czynszu, 2 kapłony, 30 jajek, 6 łokci przędzy,

9. półłanek Krutkowski

– z ćwierci Kiełb robi – 2 ½ dnia pańszczyzny, 6 gr czynszu, 1 kapłon, 15 jajek, 3 łokcie przędzy,

– z drugiej ćwierci zostawiono posiane 2 pracownikom – 8 zł czynszu,

10. półłanek Bohdanowski

– ćwierć Pawłowski prawem trzyma,

–  druga ćwierć:

–  połowa Jan Mazur pola,

– połowa Głowacki czynsz 3 zł,

11. półłanek Krzyszkowski

– całość obrabia Sobek Chlebiec i Grzegorz Wolski – 5 dni pańszczyzny, 12 gr czynszu, 2 kapłony, 30 jajek, 6 łokci przędzy,

12. półłanek Ćwidowski

– z ćwierci Artym robi – 2 ½ dni pańszczyzny, 6 gr czynszu, 1 kapłon, 15 jajek, 3 łokcie przędzy,

– z drugiej ćwierci:

– z połowy Łabęcki – 1 ½ dni pańszczyzny, 3 gr czynszu, ½ kapłona, 7 ½ jajek, 1 ½ łokcia przędzy,

– z połowy Ilko lasu doziera (strażnik) – sługa,

13. półłanek Dachnikowski (do arendy zamojskiej)

– Żyd arendarz do swojej arendy,

14. półłanek Wójtowski

– z ćwierci Potaszko Czopik – 2 ½ dni pańszczyzny, 6 gr czynszu, 1 kapłon, 15 jajek, 3 łokcie przędzy,

– z drugiej ćwierci tenże czynsz – 6 zł czynszu, 1 kapłon, 15 jajek, 3 łokcie przędzy,

15. półłanek Gogowski

– z ćwierci Maciek Pyza na stróży zamkowej (na każde wezwanie),

– z drugiej ćwierci gumienny – uwolniony od opłat i pańszczyzny,

16. ćwierćłan Sobkowski

– z całości robi Jaśko Pęk – 2 ½ dnia pańszczyzny, 6 gr czynszu, 1 kapłon, 15 jajek, 3 łokcie przędzy,

17. dwa półanki Pasamonowskie (na siano)

– Łabęcki czynsz 2 zł,

– Artym czynsz 4 zł,

– gumienny czynsz 2 zł,

– Kruszyński czynsz 3 zł.

zagrody

1. zagroda Borowinowska

– na siano – czynsz od 14 gospodarzy 14 zł,

2. zagroda Koziarowska

– posiali na niej 10 gospodarzy czynsz 10 zł,

3. zagroda Sobczakowa

– Sobczak do arendy robi – daje 6 gr czynszu i 3 łokcie przędzy,

4. zagroda Poswiatowa

– Poswiata robi – 3 dni pańszczyzny, 6 gr czynszu, 3 łokcie przędzy,

5. zagroda Golenczakowa

– robi Stach Kruszynski – 3 dni pańszczyzny, 6 gr czynszu, 3 łokcie przędzy,

6. zagroda Głowackiego

– robi Głowacki – 3 dni pańszczyzny, 6 gr czynszu, 3 łokcie przędzy,

7. zagroda Hejduszowska

– robi Wojtek Łysiak – 3 dni pańszczyzny, 6 gr czynszu, 3 łokcie przędzy,

8. zagroda Chlebczowska

– z całości robi Bystrzycki i Wojtek Czopik – 3 dni pańszczyzny, 6 gr czynszu, 3 łokcie przędzy,

9. zagroda Sidorowska

– różni siali – płacą 5 zł czynszu,

 Łąki

1. Borowinowska

– Jędrzej Stadnik i Poswiata płacą 6 zł czynszu,

2. Salskiego

– Jaśko Łysiak płaci 7 zł czynszu,

3. Sidorowska

– Iwan Poswiatow płaci 4 zł czynszu,

4. Koziarowska

– Koziarowski płaci 4 zł czynszu.

  Folwark Żdanów

produkowano:

– pszenica ozima 207 korców i 40 ćwierci,

– żyto ozime 151 korców i 30 ćwierci,

– jęczmień 161 korców,

– grochu 51 korcow2 i 20 ćwierci,

– tatarki 22 korców i 24 ćwierci,

– owsa 275 korców.

Skopszczyzna [2] od przedmieszczan Stawiska – danina w naturze.

 Młyn

– o 4 kamieniach, młynarz co tydzień do dworu żdanowskiego pracować 3 dni z siekierą, od każdego kamienia wieprza chudego z dworu dokarmiać,

Wieś Mokre

 półłanki

1. Strąków

– z całości robią Strąk i Larwa – 5 dni pańszczyzny, 10 gr czynszu, 2 kapłony, 30 jajek, 6 łokci przędzy,

2. Zarębiński

– z ćwierci Iwan Łyś – 2 ½ dni pańszczyzny, 9 gr czynszu, 1 kapłon, 15 jajek, 3 łokcie przędzy,

– druga ćwierć na siano:

– Iwan Łyś 2 zł czynszu oraz za ogród 1 zł czynszu,

– Szamota 2 zł czynszu,

– Marcin Łoik 2 zł czynszu,

3. Łojków

– z ćwierci robi Marcin Łoik – 2 ½ dnia pańszczyzny, 9 gr czynszu, 1 kapłon, 15 jajek, 3 łokcie przędzy,

– z drugiej ćwierci Łoik płaci czynsz 12 zł oraz 1 kapłon, 15 jajek, 3 łokcie przędzy,

4. półłanek Szamotów

– z ćwierci Szamota odrabia – 2 ½ dnia pańszczyzny, 9 gr czynsz, 1 kapłon, 15 jajek, 3 łokcie przędzy,

– z drugiej ćwierci Szamota płaci czynsz – 12 zł, 1 kapłon, 15 jajek, 3 łokcie przędzy,

5. półłanek Studentów

– z całości Andrzej Student i Iwan Łoboda robią – 5 dni pańszczyzny, 10 gr czynszu, 2 kapłony, 30 jajek, 6 łokci przędzy,

6. półłanek Podsiadłego

– z ćwierci Podsiadło robi – 2 ½  dnia pańszczyzny, 9 gr czynszu, 1 kapłon, 15 jajek, 3 łokcie przędzy,

– druga ćwierć na siano – Szamota z innymi płaci 8 zł czynszu,

7. półłanek Śmietanowski

– Śmietana i Mazur Pyza z całości robią – 5 dni pańszczyzny, 10 gr czynszu, 2 kapłony, 30 jajek, 6 łokci przędzy,

8. półłanek Jacentego

– pan Vlanowski trzyma z woli jejmości dobrodziejki (ordynatowej),

9. półłanek Maksymowski (za prawem pop lipski)

– popadia (wdowa po popie) trzyma z woli dobrodziejki [3],

10. półłanek Macków

– z ćwierci robi Macko – 2 ½ dnia pańszczyzny, 9 gr czynszu, 1 kapłon, 15 jajek, 3 łokcie przędzy,

– z drugiej ćwierci Macko płaci czynsz – 12 zł, 1 kapłon, 15 jajek, 3 łokcie przędzy,

11. półłanek Dziedziurowski

– z ćwierci Dziedziura robi – 2 ½ dnia pańszczyzny, 9 gr czynszu, 1 kapłon, 15 jajek, 3 łokcie przędzy,

– z drugiej ćwierci płaci czynsz –  12 zł, 1 kapłon, 15 jajek, 3 łokcie przędzy,

12. półłanek Kulików

– Szeremet z całego robi – 5 dni pańszczyzny, 10 gr czynszu, 2 kapłony, 30 jajek, 6 łokci przędzy,

13. półłanek Góreckiego

– Górecki i Marcin Dłuz z całości robią – 5 dni pańszczyzny, 10 gr czynszu, 2 kapłony, 30 jajek, 6 łokci przędzy,

14. półłanek Poźniaków

– z ćwierci Poźniak robi – 2 ½ dnia pańszczyzny, 9 gr czynszu, 1 kapłon, 15 jajek, 3 łokcie przędzy,

– druga ćwierć na siano – Puklak z innymi płaci 12 zł czynszu.

ćwierć łanowe

1. Vbalowa

– Vbalowie robią – 2 ½ dnia pańszczyzny, 9 gr czynszu, 1 kapłon, 15 jajek, 3 łokcie przędzy,

2. Krzywonosowa

– Krzywonos z ogrodu robi,

– reszta na siano – Adam Wlazłak z innymi płaci 9 zł czynszu.

 łany

– dwa półłanki Pan Vlanowski z woli dziedziczki trzyma.

  zagrody

1. Nakoniecznego

– Nakonieczny z całości robi – 3 dni pańszczyzny, 9 gr czynszu, 1 kapłon, 15 jajek, 3 łokcie przędzy,

2. Jastrzębowska

– Wlazło z całości robi – 3 dni pańszczyzny, 9 gr czynszu, 1 kapłon, 15 jajek, 3 łokcie pańszczyzny,

3. Łypiowa

– Łyp z połowy płaci 3 zł czynszu oraz ½ kapłona, 7 ½ jajek, 1 ½ łokcia przędzy,

– z drugiej połowy robi Susz – 1 ½ dnia pańszczyzny, 4 ½ gr czynszu, ½ kapłona, 7 ½ jajek, 1 ½ łokcia przędzy,

4. Kucharskiego

– Kucharscy z całości robią – 3 dni pańszczyzny, 9 gr czynszu, 1 kapłon, 15 jajek, 3 łokcie przędzy,

5. Maksymowa

– Maksymiec z Tyckim z całości robią – 3 dni pańszczyzny, 9 gr czynszu, 1 kapłon, 15 jajek, 3 łokcie przędzy,

6. Tyckiego

– Grześko Tycki z całości robi – 3 dni pańszczyzny, 9 gr czynszu, 1 kapłon, 15 jajek, 3 łokcie przędzy,

7. Krupińska

– Sułowski z chaty robi,

– pole posiane, z którego Drobny z innymi płaci 6 zł czynszu,

8. Szeremetowa

– Awryło z całości robi – 3 dni pańszczyzny, 9 gr czynszu, 1 kapłon, 15 jajek, 3 łokcie przędzy,

9. Głuszczakowa

– Głuszczak z całości robi – 3 dni pańszczyzny, 9 gr czynszu, 1 kapłon, 15 jajek, 3 łokcie przędzy,

10. Drobnego

– Drobny z całości robi – 3 dni pańszczyzny, 9 gr czynszu, 1 kapłon, 15 jajek, 3 łokcie przędzy,

11. Szeremetowska

– przeznaczona na siano (trzy części i ogród), Adam Wlazłak z innymi płaci 7 zł i 15 gr czynszu,

12. Góreckiego

– Michał Górecki z całości robi – 3 dni pańszczyzny, 9 gr czynszu, 1 kapłon, 15 jajek, 3 łokcie przędzy,

13. Wlazłowska

– w całości Adam Wlazło robi – 3 dni pańszczyzny, 9 gr czynszu, 1 kapłon, 15 jajek, 3 łokcie przędzy,

14. Dłużniowska

– Nakonieczny z innymi obsiał ogród i pole – 12 zł czynszu,

15. Larwiakowska

– trzymał sługa Michał zwolniony z opłat i pracy – włodarz (zarządca w folwarku),

16. Czopowa

– Czopikowie z całej robią – 3 dni pańszczyzny, 9 gr czynszu, 1 kapłon, 15 jajek, 3 łokcie przędzy,

17. Szumlowa

– Szumlicha z ogrodu robi,

– pole Czopik z innymi – 3 zł czynszu,

18. Nilarzowska

– robi Michał Górecki z innymi – 3 zł czynszu,

19. Masłowa

– z całości robi Masło – 3 dni pańszczyzny, 9 gr czynszu, 1 kapłon, 15 jajek, 3 łokcie przędzy,

20. Harasimowa

– z całości robi Harasim – 3 dni pańszczyzny, 9 gr czynszu, 1 kapłon, 15 jajek, 3 łokcie przędzy,

21. Szewrowska

– dana Panu Vlanowskiemu za siano do dworu.

                                             Półzagroda Roliński [4]

– szewc z ogrodu robi na potrzeby dworu,

– pole posiał Adam Czopik – czynsz 3 zł.

  łąki

– Dłużniowska – Maksim Dłuz płaci 3 zł czynszu,

– Zarębińska – Ilko Vbala płaci 3 zł czynszu,

– Szenczowska – Drobny płaci 6 zł czynszu,

– Mohlowska – Szamota płaci 3 zł czynszu,

– Szeremotowska – Nakonieczny płaci 4 zł czynszu,

– Mackowa – Macko płaci 4zł czynszu,

– Dziedziurowska – Dziedziura płaci 3 zł czynszu,

– Poźniakowska – Poźniak płaci 3 zł czynszu,

– Krzywonoska – Krzywonos płaci 2 zł czynszu,

– Szumlowa – Harasim płaci 4 zł czynszu.

 Wieś Wysokie

 półłanki

1. Samograjski

– z robi z ćwierci Wróbel – 7 ½ gr czynszu, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy, 1 korzec owsa,

– z drugiej ćwierci płaci czynsz – 5 zł, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy, 1 korzec owsa,

2. Siroczyński

– Piczsuroka robi z ćwierci – 7 ½ gr czynszu, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy, 1 korzec owsa,

– z drugiej ćwierci pan Langiewicz płaci czynsz – 8 zł, 1 korzec owsa, 1 kapłon,

3. półłanek Myzan

– z ćwierci Fetko Myza robi – 7 ½ gr czynszu, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy, 1 korzec owsa,

– z drugiej ćwierci płaci czynsz – 5 zł, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy, 1 korzec owsa,

4. Siwczyński

– Karp Siwiec z ćwierci robi – 7 ½ gr czynszu, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy, 1 korzec owsa,

– z drugiej ćwierci płaci czynsz – 5 zł, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy, 1 korzec owsa,

 ćwierć łanowe

1. Bałdzińska

– z połowy Kuźma płaci czynsz 2 zł 15 gr, 2 ćwierci [5] owsa, ½ kapłona, 3 jajka, 1 ½ łokcia przędzy,

– z drugiej połowy Buchcic Kuśnierz płaci czynsz 2 zł 15 gr, 2 ćwierci owsa, ½ kapłona, 3 jajka, 1 ½ łokcia przędzy,

2. Nowosadowska

– z połowy Wróbel płaci czynsz 2 zł 15 gr, 2 ćwierci owsa, ½ kapłona, 3 jajka, 1 ½ łokcia przędzy,

– z drugiej połowy Piasecki płaci czynsz 2 zł 15 gr, 2 ćwierci owsa, ½ kapłona, 3 jajka, 1 ½ łokcia przędzy,

3. Bałdzińska

– z połowy robi Jędrzej Panasiuk – 4 gr czynsz, 2 ćwierci owsa, ½ kapłona, 3 jajka, 1 ½ łokcia przędzy,

– z drugiej połowy Oleszko Panasiuk grobli pilnuje,

4. Trzęsistomińska

– z połowy Feliks Myza płaci czynsz – 2 zł 15 gr, 2 ćwierci owsa, ½ kapłona, 3 jajka, 1 ½ łokcia przędzy,

– z drugiej połowy Kazimierz Myza robi – 4 gr czynszu, 2 ćwierci owsa, ½ kapłona, 3 jajka, 1 ½ łokcia przędzy,

zagrody

1. Piaseckiego

– robi Piasecki – czynsz 24 gr, 3 łokcie przędzy,

2. Kurpiszowska

– Dracha włodarz zwolniony z opłat,

3. Krolowska

– Król robi – czynsz 24 gr, 3 łokcie przędzy,

4. Kuźmowa

– Kuźma robi – czynsz 24 gr, 3 łokcie przędzy.

Wieś Białobrzegi

 półłanki

1. Burysów

– z ćwierci Łuka Burys robi –  7 ½ gr, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy, 1 korzec owsa,

– z drugiej Łuka Burys płaci czynsz – 5 zł, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy, 1 korzec owsa,

2. Korzyński

– z ćwierci Iwan Pasczuk płaci czynsz – 5 zł, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy, 1 korzec owsa,

– z drugiej Wawrzyniak płaci czynsz – 8 zł, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy, 1 korzec owsa,

3. Steczynowski

– z ćwierci Mitko płaci czynsz – 8 zł, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy, 1 korzec owsa,

– z drugiej Hołobudziak płacił czynsz – 8 zł, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy, 1 korzec owsa,

4. Sudakowski

– z ćwierci Oleszko Sudak robi – 7 ½ gr, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy, 1 korzec owsa,

– z drugiej ćwierci Oleszko płaci czynsz – 5 zł, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy, 1 korzec owsa,

5. Tłuczkowski

– z ćwierci Jamka płaci czynsz – 5 zł, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy, 1 korzec owsa,

– z drugiej ćwierci Jacko Manczak z Siedlisk płaci czynsz – 8 zł, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy, 1 korzec owsa,

6. Hołobudowski

– z ćwierci Waśko Sudak płaci czynsz – 8 zł, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy, 1 korzec ow2sa,

– z drugiej ćwierci Hryć Paszczuk robi – 7 ½ gr, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy, 1 korzec owsa,

7. Popowski

– z ćwierci Roman Banasik z Siedlisk – 8 zł, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy, 1 korzec owsa,

– z drugiej ćwierci Krawczyk płaci czynsz – 8 zł, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy, 1 korzec owsa,

8. Sasiukowski

– z ćwierci Sasiuk płaci czynsz – 5 zł, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy, 1 korzec owsa,

– z drugiej ćwierci Ostap Szycz z Zarudzia płacił czynsz – 8 zł, 1 kapłon, 6  jajek, 3 łokcie przędzy, 1 korzec owsa,

9. Krzywkowski

– z całego Łuka Siwilak płacił czynsz – 16 zł, 2 kapłony, 12 jajek, 6 łokci przędzy, 2 korce owsa,

10. Wójtowski

– z ćwierci Naratko z Siedlisk płacił czynsz – 8 zł, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy, 1 korzec owsa,

– z drugiej ćwierci Sawulak płacił czynsz – 8 zł, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy, 1 korzec owsa,

11. Wuniowski

– na ćwierci Tomaszowski za służbę kozaka zwolniony z opłat,

– z drugiej ćwierci Sudak z Wólki opłacał czynsz – 8 zł, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy, 1 korzec owsa,

12. Niedzieliński

– na ćwierci Perec z Wólki opłacał czynsz – 8 zł, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy, 1 korzec owsa,

– na drugiej ćwierci Iwan Burys opłacał czynsz – 5 zł, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy, 1 korzec owsa,

13. Łutczakowski

– na ćwierci Michał Kożuszek opłacał czynsz – 8 zł, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy, 1 korzec owsa,

– na drugiej ćwierci Jan Polko z Siedlisk opłacał czynsz – 8 zł, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy, 1 korzec owsa,

14. Łutczakowski

– na ćwierci Senko Sudak opłacał czynsz – 8 zł, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy, 1 korzec owsa,

– na drugiej ćwierci Waśko Perec opłacał czynsz – 8 zł, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy, 1 korzec owsa,

15. Garbaczykowski

– z całości czynsz płacił Mikołaj Szlachcic z Zarudzia – 16 zł, 2 kapłony, 12 jajek, 2 korce owsa,

16. Czerniczyński

– z ćwierci Michał Kozaczek opłacał czynsz – 8 zł, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy, 1 korzec owsa,

– z drugiej ćwierci kozak syn Szlachciców opłacał czynsz – 8 zł, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy, 1 korzec owsa,

17. Czerpinowski

– na całości Andrzej Procik i Łuka Sawulak opłacali czynsz – 16 zł, 2 kapłony, 12 jajek, 6 łokci przędzy, 2 korce owsa,

18. Sasiukowski

– na ćwierci Ostap Sawulak opłacał czynsz – 8 zł, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy, 1 korzec owsa,

– na drugiej ćwierci Jacko Ostapiak płacił czynsz – 8 zł, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy, 1 korzec owsa,

19. Sasiukowski

– pusty,

20. Szewcoński

– na ćwierci Piotr Paszczuk opłacał czynsz – 5 zł, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy, 1 korzec owsa,

– na drugiej syn Szewczyka opłacał czynsz – 8 zł, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy, 1 korzec owsa,

 wygon

– na nim 8 działek popa bortatyckiego, przynależne do cerkwi.

  zagrody

1. Popówka – do cerkwi bortatyckiej,

2. na Półłanku Korzyńskim – Paszczuk robi – 24 gr, 3 łokcie przędzy,

3. Steczynowskiego – Paszczuk robi – 24 gr, 3 łokcie przędzy,

4. na Półłanku Łutczakowskim – Jamka robi – 24 gr, 3 łokcie przędzy,

5. na Półłanku Sasiukowskim – Michał Sasiuk robi – 24 gr, 3 łokcie przędzy,

6. Panatowska – Ihnasiuk robi – 24 gr, 3 łokcie przędzy,

7. na Półłanku Łutczakowskim – Mazur robi – 24 gr, 3 łokcie przędzy,

8. na Półłanku Sasiukowskim – Sasiuk robi – 24 gr, 3 łokcie przędzy.

  Wieś Płoskie

                          półłanki

1. Bębnowski

– Puklak opłacał czynsz z całego – 16 zł, 2 korce owsa, 2 kapłony, 12 jajek,

2. Chwedowski

– na ćwierci Zając pilnował lasu – uwolniony z opłat,

– na drugiej ćwierci Puklak z Piaseckim płacili czynsz 5 zł,

3. Bojarzyzna

– Stanisław Bojarzyn za prawem za sługi uwolniony z opłat,

4. Ziniowski

– z ćwierci Diaczycha płaci czynsz – 5 zł, 1 korzec owsa, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy,

– z drugiej ćwierci syn Bojarzyna płaci czynsz – 8 zł, 1 korzec owsa, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy,

5. Sawiński

– na siano, Zarembacz z innymi płaci 20 zł czynszu,

6. Kozanowski

– pustka na siano, Machak i Wróbel z innymi płaci 24 zł,

7. Minkowski

– z ćwierci Namulak płaci czynsz – 8 zł, 1 korzec owsa, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy,

– z drugiej ćwierci Wawrzyniec z podgrobla płaci czynsz – 8 zł, 1 korzec owsa, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy,

8. Myszkowski

– z ćwierci Rypula płaci czynsz – 8 zł, 1 korzec owsa, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy,

– z drugiej Siedlak czynsz – 8 zł, 1 korzec owsa, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy,

9. Łopodczyński

– na ćwierci Gumienny, z powodu służby zwolniony z opłat,

– na drugiej Sawulak, czynsz – 5 zł, 1 korzec owsa, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy,

10. Kunachowski

– z ćwierci Bartek Donica robi – 7 ½ gr, 1 korzec owsa, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy,

– z drugiej płaci czynsz – 5 zł, 1 korzec owsa, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy,

11. Potockiego

– na ćwierci Potocki robi – 7 ½ gr, 1 korzec owsa, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy,

– z drugiej Siedlik zięć popadyn (syn popa), czynsz – 8 zł, 1 korzec owsa, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy,

12. Kołtunowski

– z ćwierci Oleszko Siek z Siedlisk czynsz płaci – 8 zł, 1 korzec owsa, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy,

– na drugiej pniowski kozak, sługa zwolniony z opłat,

13. Ponimachowski

– z ćwierci Krupa z podgrobla, czynsz – 8 zł, 1 korzec owsa, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy,

– na drugiej Rypula stary robi – 7 ½ gr, 1 korzec owsa, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy,

14. Masłowski

– na ćwierci Borsuczek z Siedlisk czynsz – 8 zł, 1 korzec owsa, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy,

– na drugiej parobek Pana Wesołowskiego – 8 zł, 1 korzec owsa, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy,

15. Dowszoński

– cały Pan Wesołowski trzyma, zwolniony z opłat,

16. Świniachowski

– cały do karczmy,

17. Gilowski

– z ćwierci Iwan Marczuk czynsz – 5 zł, 1 korzec owsa, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy,

– z drugiej Maksymiak z czynszem – 5 zł, 1 korze owsa, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy,

18. Ludkowski

– na ćwierci Czos z Siedlisk, czynsz – 8 zł, 1 korzec owsa, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy,

– na drugiej jego syn Ikow, czynsz – 8 zł, 1 korzec owsa, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy,

19. Matrojkowski

– na ćwierci zarosłej Sirczuk, czynsz – 6 zł, 1 korzec owsa, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy,

– z drugiej zarosłej Kosobudzki, czynsz – 5 zł, 1 korzec owsa, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy,

20. Kitryszowski

– na ćwierci Tarajko z Siedlisk, czynsz – 8 zł, 1 korzec owsa, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy,

– na drugiej Bryk z Siedlisk, czynsz – 8 zł, 1 korzec owsa, 1 kaplon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy,

21. Skórzyński

– na ćwierci Bartoszek z Siedlisk, czynsz – 8 zł, 1 korzec owsa, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy,

– na drugiej zarosłej Maksimiak obsiał 3 zagony – czynsz 3 zł,

22. Lipczyński

– z ćwierci Waśko Brod, czynsz – 8 zł, 1 korzec owsa, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy,

– z drugiej Macko Zacerkiewny, czynsz – 8 zł, 1 korzec owsa, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy,

23. Tałandziński

– z ćwierci Ilko Panas, czynsz – 8 zł, 1 korzec owsa, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy,

– na drugiej Jacko Wilk, czynsz – 8 zł, 1 korzec owsa, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy,

24. Patroszowski

– z ćwierci Matwiej Bekalak, czynsz – 8 zł, 1 korzec owsa, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy,

– na drugiej Jędrzej Maksim, czynsz – 8 zł, 1 korzec owsa, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy,

25. Mądrowski

– na ćwierci Fejdko Bizaczek, czynsz – 8 zł, 1 korzec owsa, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy,

– na drugiej Jarko Wilk, czynsz – 8 zł, 1 korzec owsa, 1 kaplon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy,

26. Kowalowski

– zarosły, pozostało 8 zagonów – czynsz 8 zł,

27. Hermanowski

– zarosły, Sobek na nim siał – 12 zł czynszu,

28. Nowosadowski

– zarosły Maksimiuk na nim siał – 12 zł czynszu,

29. Skórzyński

– zarosły, użytkuje Cieśla Kość z innymi – 19 zł czynszu.

                                        cwierć łana

1. Ostapinska

– Sobek robi – 7 ½ gr, 1 korzec owsa, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy,

2. Haraczkowska

– Puklak [6] płaci czynsz – 8 zł, 1 korzec owsa, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy,

3. Modlińska

– Wróbel płaci czynsz – 8 zł, 1 korzec owsa, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy,

4. Wojczkowska

– Wrobel płaci czynsz – 8 zl, 1 korzec owsa, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy,

5. Kielechowska

– robi Daniło Sawuła – 7 ½ gr, 1 korzec owsa, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy,

6. Początkowa

– Początek robi – 7 ½ gr, 1 korzec owsa, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy,

7. Diabotkowa

– Diabotek robi – 7 ½ gr, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy,

8. Wyłupowska

– Diabotek na niej siał – czynsz 10 zł,

9. Kurzyńska

– Pan Wesołowski trzyma, zwolniony z opłat,

 zagrody

1. Rypulowa, robi Rypula – 3 dni odrobku i 12 gr,

2. Diakowa, Diaczycha (żona diaka) robi – 3 dni odrobku i 12 gr,

3. Karydowa, robi Iwan Marczak – 3 dni odrobku i 12 gr,

4. Senkowa, gumienny z niej służy uwolniona,

5. Sawalińska, Jacenta z miasta, czynsz – 10 zł,

6. Pyrlowańska, Wróbel z miasta, czynsz – 10 zł,

7. Jędruszczakowa, robi Boczyło – 3 dni odrobku i 12 gr,

8. Kiszczyńska – leży ugorem,

9. Dymińska Vyma robi – 3 dni odrobku i 12 gr,

10. Kosobudzkiego robi Kosobudzki – 3 dni odrobku i 12 gr,

11. Oleszczykowska robi Klim – 3 dni odrobku i 12 gr,

12. Jarmułowska robi Joszko Jarmulak – 3 dni odrobku i 12 gr,

13. Szymkowa robi Maksymiak – 3 dni odrobku i 12 gr,

14. Modlińska robi robi Modła – 3 dni odrobku i 12 gr.

  łąki (puste)

– Skórzyńska użytkuje Chwedko Duma – 3 zł czynsz,

– Sawińska użytkuje pop siedliski – czynsz 8 zł,

– Hermanowska – czynsz 8 zł,

– Nowosadowa użytkuje Cieśla Kość – 4 zł czynsz,

– Skórzyńska użytkuje Sobek i wójt siedliski – 8 zł czynsz,

– Kowalowska użytkuje Chwedko Bryk – 8 zł czynsz,

– Chwedowska użytkuje Zając – 4 zł czynsz.

 Folwark

– żyto ozime – 340 korce i 20 ćwierci,

– żyto jare – 15 korców,

– jęczmień – 320 korce i 15 ćwierci,

– groch – 70 korców i 50 ćwierci,

– tatarka – 74 korce,

– owies – 136 korców.

Wymienieni mieszkańcy to są w większości przodkowie obecnych mieszkańców wiosek. Po byłych mieszkańcach, którzy zginęli lub zmarli podczas zawieruchy wojennej pozostały nazwy półłanków.

Stankiewicz Zbigniew

[1] Zagroda dotyczy miary powierzchni gruntu

[2] Oplata w naturze z uprawianych pól dworskich

[3] Anna Gnińska Zamoyska wdowa po IV ordynacie

[4] Roliński karczmarz poprzedni użytkownik ogrodu

[5] Korzec dzielił się na 4 ćwierci

[6]  W 1694 r. Włoch nowoosadzony

Christopho Aurifici

Dom złotnika Krzysztofa[1] w roku 1594 na rozkazanie Jaśnie Wielmożnego Canclerza przez P. Jana Bogusławskiego nakazano …sprzedać. Gdzie stał ten dom w Zamościu? Niewielu z przewodników potrafiłoby wskazać to miejsce w mieście. Mamy jednak taką wiedzę dzięki badaniom zamojskiego archeologa Artura Witkowskiego, wyniki których pozwolę sobie poniżej przypomnieć.

W czasie pierwszej lustracji miasta[2] z 18 marca 1591 r. odnotowano w mieście trzech złotników: Ormianina złotnika*; Stanisława złotnika[3]; Christopha złotnika.[4] Dwóch z nich miało domy w mieście, a jeden miał zapewne skromniejsze lokum, określane jako domek.[5] To całkiem pokaźna grupa rzemieślników, jak na tę elitarną profesję, w mieście, które funkcjonowało zaledwie dekadę. Co ciekawe, w kolejnych latach złotników w Zamościu przybywało. W 1657 r. notowano ich w mieście już siedmiu. Jeden z nich miał dom murowany.[6] Złotnik Jan nosił przydomek „tłusty”.[7] Pozostali to: Kamiński; Konrad; Marko; Piotr; Tomasz; Wojciech.[8]

Z pośród pięciu złotników działających w schyłku XVII wieku szczegółowsze dane dotyczą majątku jednego z nich Jana Kamińskiego. Niewątpliwie nie był to najbogatszy złotnik zamojski. Pochodził przypuszczalnie ze Szczebrzeszyna, gdzie razem z siostrami miał „grunt dziedziczny”. W Zamościu dorobił się domu przy ul. Kościelnej. Był to dom dziedziczny „spłacony inszym sukcesorom”. W testamencie spisanym w roku 1695 oprócz nieruchomości, nieobciążonych długami, wymieniono tylko warsztat złotniczy i szaty. Jan Kamiński, jak sam stwierdza „pieniędzy gotowych” nie miał. Zaskakujące, jak na złotnika jest też stwierdzenie, że nie lokował gotówki ani w przedmiotach srebrnych, ani w naczyniach cynowych, ani też w zbożu. Zostawiając żonie skromny majatek zobowiązywał ją „aby z dóbr dobrą …dała edukację córce i synowi”.[9]  Z dóbr pozostałych po Kamińskim 150 zł był warty caik złotniczy; miał dług do odebrania w wys. 20 zł za wykonanie rzędzika dla chłopa ze Stabrowa i za krzyż. Wdowa musiała spłacić długi po złotniku w wys. 20 złp.

Zamość, Muzeum Sakralne Katedry Zamojskiej „Skarbiec Historii, Sztuki i Nauki”, fot. Ewa Lisiecka, 2020.

Złotnicy należeli do cechu rzemiosł metalowych. Ich liczebność wykazał w tabeli Kazimierz Kowalczyk[10] i tak: 1591 – 3; 1657 – 7; 1691-97 – 5 (Abram, Irasz, Jan, Juda, Stanisław)[11]; 1709-1715 – 6; 1821 – 2. W pierwszej połowie XVII w. złotnicy zakładali zazwyczaj pojedyncze warsztaty, podobnie jak zegarmistrze, i należeli do bogatszej grupy zamojskich rzemieślników.[12]

Wracając do naszego złotnika Krzysztofa, miejsce jego domu w Zamościu umiejscowiono przy obecnej ulicy Kołłątaja. Dzisiaj za (d. Starostem – wcześniej Scholasterią)[13] znajduje się trawnik przy parkingu hotelowym. Jesienią 1999r. podczas budowy parkingu natrafiono na korony murów uprzedniej zabudowy.[14] Odsłonięto także wejście do piwnic. Archeologiczne prace sondażowe kontynuowano w 2000 r. Część zachodnia starej zabudowy została jednak zniszczona od strony wschodniej przy budowie parkingu. Jednak to, co udało się ocalić do badań, i tak przyniosło znaczące rezultaty dla historii miejskiej zabudowy staropolskiego Zamościa.

Zdaniem archeologa Artura Witkowskiego nadal istnieje możliwość przeprowadzenia badań systematycznych,  całościowych i dogłębnych w tym miejscu. Miejmy nadzieję, że tak się stanie, tym bardziej, że w miejscu ul. Kołłątaja powstało niepokojące zagłębienie w jezdni, zapadlina świadcząca o tym, że poziom ówczesnej zabudowy, znajdujący się poniżej 1,40 m daje o sobie znać i jakby wołało badania. Jest to o tyle ważne, że nadal istnieje nie zaprzepaszczona szansa na pozyskanie wiedzy – porównawczej analizy rozwoju historyczno-architektonicznego zamojskiej kamienicy mieszczańskiej na przestrzeni wieków, co raczej należy do rzadkich zjawisk w archeologii współczesnej.

Zamość, zieleniec za d. budynkiem Starostwa (Scholasterii), fot. Ewa Lisiecka

Zdaniem Artura Witkowskiego można wyróżnić cztery fazy zabudowy mieszczańskiej w badanym obszarze.

Faza pierwsza – k. XVI w. – l. 30 XVII w.

Badacz dowodzi, że według najstarszej lustracji miasta z 1591 r. w tym właśnie miejscu stał dom złotnika Krzysztofa. Był dwutraktowy. Trakt wschodni – zbadano. Trakt zachodni  – zniszczono przy budowie parkingu. Dom był prostokątny o wymiarach 13×15,70 m. Możliwe, że posiadał drewnianą część naziemną Pozbawiony był podcieni. Wejście ujawniono z boku, od zachodu. Na osi wejścia badacz odkrył sień z ceglaną posadzką. Poziom użytkowy najstarszego budynku, pod obecną powierzchnią ustalono na 1,40 m. Piwnice były dwupoziomowe. Wejście do nich – za sienią – w środkowej części.

Faza II – lata 30. XVII w.   

Artur Witkowski podaje w swoim opracowaniu, że właśnie w l. 30 XVII w. ujednolicono wygląd zamojskich kamienic. Dom, w którym dawniej mieszkał nasz złotnik Krzysztof, właśnie wtedy otrzymał cztero arkadowe podcienia! Dostawiono je do już istniejącego budynku. Południowa elewacja budynku znalazła się na osi południowej elewacji scholasterii.

Faza III – odbudowa po pożarach

Scholasteria leżała na zachód od omawianego domu. Do niej również dobudowano podcienia:

W kwietniu 1658 r. kolejny pożar – rudera Domus Academici, została rozebrana w 1666 r. w części północnej elewacja frontowa od Pereca. Odbudowano stary parter po południowej stronie działki wraz z trzyarkadowym podcieniem o sklepieniu krzyżowo-kolebkowym od ulicy Kołłątaja 8. Elewacja frontowa została zmieniona na zachodnią od strony obecnej Akademickiej, zwrócona na reprezentacyjny plac przed pałacem.[15] 

Październik 1763 r. – kolejny pożar zniszczył zabudowę pomiędzy ratuszem a scholasterią – Artur Witkowski stwierdził podczas badań sondażowych okopcenia i osmalenia tynków z tego okresu. W tym czasie przebudowano wejście do piwnic.

Faza IV – pierwsza ćwiartka XIX w.

1813 r. – zabudowa pozbawiona dachu – rozbiórka. 1837 r. budowa w tym miejscu dwóch nowych budynków. Częściowo wykorzystano stare fundamenty podcieni rozebranej kamienicy. Z tych dwóch nowych budynków, południowy (14,90×9,40) był kuchnią, a część północna – oficyna (23,20×7.70 m) określano jako stajnie. Budynki te rozebrano w czasie remontu kamienic przy ul. Kołłątaja i ich adaptacji na hotel zamojski.

Opracowanie Artura Witkowskiego opublikowane w Zamojskim Kwartalniku Kulturalnym zawiera jeszcze inne ciekawe informacje na temat omawianego miejsca:

– 26.08.1591 r. dom nabył Łukasz Klakoczowski, posesja graniczyła wówczas z domem Stanisława Asquerowicza, doktora medycyny oraz z ulicą prowadzącą ku stajniom zamkowym

– 30.05.1592 r. – nastąpiła kolejna zmiana właściciela nieruchomości

Możemy do tych informacji dodać obecnie jeszcze jedną:

– w roku 1594 Jan Zamoyski nakazał sprzedać nieruchomość (vide wycinek z akt miejskich powyżej).

O zamojskich złotnikach znajdziemy także informacje u Pana Andrzeja Kędziory w Zamościopedii: https://www.zamosciopedia.pl/index.php/hasla-alfabetycznie/z/zb-zz/5202-zlotnictwo

Ewa Lisiecka

• „Ormianinem złotnikiem”, wymienianym przez K. Kowalczyka był: Jakub Aurificis Armeni (ormiański złotnik Jakub) wymieniany w 1589 r. (vide Poczet Ormian).

• Wenton – Szkot, złotnik, który wykonał relikwiarz na relikwie Jana Kantego (link do artykułu o Wentonach – Wentonowie, zamojscy Szkoci |)

• Merkel Hans – złotnik wymieniany przez Bazylego Rudomicza w diariuszu pod datą 24.08.1671 r., kiedy to chrzczono syna Antoniego małżeństwa Hansa Merkela i jego żony Marianny z Szafrańskich. Rodzinę Szafrańskich notowano w Zamościu na Podgroblu, w 1769 r.

[1] APL AMZ sygn. 1, lata 1581-1599. Decreta offici consularis civitatis Zamoscensis.

[2] Horodyski B. Najstarsza lustracja Zamościa. Teka Zamojska R I/V, 1938 r. Nr 4.

[3] Poznajemy nazwisko złotnika Stanisława wymienianego przez K. Kowalczyka, dzięki najnowszym badaniom archiwalnym: złotnik Stanisław Grabowski wykonał w styczniu 1642 r. różne srebrne przedmioty na zlecenie ordynatowej Katarzyny z Ostrogskich Zamoyskiej. (szczegóły: vide dokument – „Wnuczę rodem z Zamoyskich”)  Zbiór różnych źródeł dotyczących Zamościa |

Dzięki współczesnym badaniom poznajemy również nazwisko innego zamojskiego złotnika, z połowy XVII w. – Andrzeja Goliusza – W pobliżu zamojskiej „gildii” |

Lustracja z 1694 r. wymienia w Zamościu: „grunt pusty Żyda złotnika” – „Grunt pusty Firsza (Irsza, zapewne Irasz wymieniany przez K. Kowalczyka) złotnika” –„ Dom Judy (wymieniany przez K. Kowalczyka) złotnika” –  Lustracja Zamościa – 1694r. |

W czasach Jana II Zamoyskiego w 1647 r. obok złotnika poznańskiego wymieniany jest złotnik Franciszek. Wydatki i rachunki z czasów „Sobiepana” |

[4] Kowalczyk Kazimierz. Rzemiosło Zamościa 1580-1821. Warszawa 1971. s. 15.

[5] Ibidem, s.163.

[6] Ibidem, s.166.

[7] Ibidem, s. 19.

[8] Ibidem, s. 30.

[9] Ibidem, s. 192.

[10] Ibidem s.135.

[11] Ibidem, s. 138.

[12] Ibidem, 168.

[13] Artykuł na stronie przewodnickiej: Scholasteria w Zamościu |

[14] Witkowski Artur. Dom najstarszego zamojskiego złotnika. ZKK Nr 1-2 (70-71), 2002r. s. 76-78.

[15] Vide artykuł o scholasterii na stronie przewodnickiej (link powyżej).

Testamenty siedemnastowiecznych mieszkańców Zamościa[1] to wspaniałe źródło informacji dla badaczy historii naszego mieszczaństwa ich kultury materialnej, wyznaniowej i obyczajowej. Cenne są w szczególności testamenty ormiańskie, które w kontekście testamentów innych narodowości zamieszkujących w tym czasie miasto, niosą ze sobą zapisy koligacji rodzinnych Ormian, umożliwiające odtworzenie powiązań genealogicznych tej społeczności miejskiej.

Gabriel Bartoszowicz, Ormianin, urodził się w Zamościu. Jego rodzicami byli Bartosz Bahsze i Jomelik (Katarzyna), którzy zamieszkali w mieście u zarania jego dziejów. Mieli dom w miejscu najbardziej pożądanym, czyli w Rynku Wielkim, który wymienia już pierwsza lustracja miasta z 1591 r.[2] Gabriel miał rodzeństwo, braci Zachariasza, Jakuba i Jana oraz siostrę, nieznaną z imienia, która w 1657 r. już nie żyła.

Jan Bartoszowicz ożenił się z Helżbietą (Elżbietą) Jakubowicówną, ormianką zamojską, która po jego śmierci wyszła ponownie za mąż za Mikołaja Buniatowicza. Elżbieta, po śmierci teścia (Bartosza Bahsze) wystąpiła o część spadku należną jej mężowi i została spłacona przez Gabriela Bartoszowicza.

Zachariasz Bartoszowicz, mieszkał we Lwowie, scedował swoje udziały w spadku na Gabriela.

W testamencie Gabriel Bartoszowicz  wspomina jeszcze niejakiego Thorosa, synowca. Był nim Toros Jakub Bartoszowicz, zapewne syn brata, Jakuba Bartoszowicza.

W czasie podziału w spadku po ojcu Bartoszu Bahsze, ujawnia się kolejny sukcesor Kurył Der Zachariaszowicz z żoną Anną, którzy w tym czasie mieszkali w Kamieńcu. Wcześniej akta miejskie notują Kuryła Zariaszowicza, jako mieszkańca Zamościa.[3] Przypuszczalnie jest to jeden z bratanków Gabriela Bartoszewicza.

Gabriel wżenił się w zamożną rodzinę ormiańską ze Lwowa, Głuszkowiców. Jego pierwszą żoną była córka Greska Hłuszkowicza (Głuszkowica),[4] zwanego Dżirudżikiem. Małżeństwo było przypuszczalnie bezdzietne, ponieważ w swoim testamencie Gabriel Bartoszowicz nie wspomina o sukcesorach z pierwszej żony. Jego druga żona pochodziła z niezamożnej rodziny i w zasadzie nie wniosła w małżeństwo żadnego majątku, poza osobistymi drobiazgami (m.in. dwoma sznurami pereł), co Gabriel skrzętnie odnotował w zapisach testamentu, omawiając jej odprawę pośmiertną. Gulaf (Róża) była żoną Gabriela kilkanaście lat i miała z nim troje dzieci: Urszulę (Orszulkę), Annę (Hanulę) i Jana.

Dalszych dziejów najbliższej rodziny Gabriela Bartoszowicza dostarczają zapiski nieocenionego Bazylego Rudomicza.

Urszula Bartoszowicówna wyszła za mąż za Ormianina z Zamościa Jana Kirkorowicza, taką informacje podaje Rudomicz pod datą 10.02.1659 r.

Anna Bartoszowicówna wyszła za mąż za zamojskiego Ormianina Stefana Ałtunowicza, Rudomicz zanotował to pod datą 13.03.1662 r.

Jan Bartoszowicz ożenił się z Marianną Auksentowiczówną, córką zamojskiego Ormianina Auksentego Owanisowicza (zaręczyny: 6.07.1671 r.; ślub 27.12.1671 r.; przenosiny panny 2.01.1672 r.).

Co ciekawe, Bazyli Rudomicz odnotował również w swoim diariuszu  pod datą 4.11.1657 r., że odbył się ślub pani Bartoszowiczowej z Ormianinem Dominikiem [przypuszczalnie Buniatowiczem]. Kim była owa pani Bartoszowiczowa, nie wymieniona z imienia przez pamiętnikarza? Czyżby wdowa Gabrielowa, Gulaf (Róża) Bartoszowiczowa? Gabriel Bartoszowicz zmarł w sierpniu 1657 r. – Pan Bartoszowic jest konający – zanotował Rudomicz. Potwierdza to również spisany testament przez Gabriela, wprowadzony i odczytany przed jego śmiercią przed urzędem i pospólstwem ormiańskim. Wątpliwości co do tajemniczej pani Bartoszowiczowej rozwiewa częściowo testament, a częściowo inwentaryzacja majątku po śmierci Gabriela Bartoszowicza. W testamencie zawarto zastrzeżenie pod adresem żony Gabriela dotyczące dzieci, o czym poniżej.

W czasie inwentaryzacji majątku i podziału dóbr pomiędzy sukcesorów sporo przypadło niejakiemu p. Dominikowi, wcześniej w żaden sposób nie związanemu z rodziną Bartoszewiczów:   Pan Dominik co bierze na tę sumę: Osm półbeczków miodu (…) 460. Pereł dwa sznurki 300. Dwie puzdrze łyżek 236,12. Muszkiety 27. Szelągami 13. Pięć łokci sukna włosowego 45. Moździerz z tłuczkiem 10. Dwa konie 75. Dwa kamieni cyny 30. Łącznie 1.168, 25. Wygląda to na odprawę wdowy po Gabrielu. Z zapisów testamentu Bartoszowicza przebrzmiewa jakaś uraza do małżonki i chociaż nie wypowiedziana wprost sugeruje pogorszenie się stosunków małżeńskich:

Żonę moją teraźniejszą, z którą ja przez kilkanaście lat żyjąc, wiadomo Bogu i ludziom, od znacznej substantiey odpadł, według prawa odprawić (…) naprzód legata pia z dóbr moich (…) dać jej (grosz, która te do mnie nic nie wniosła, i (…) jam się sam przed ożenieniem moim na letnik (…) i inne potrzeby dał zł 300, tylko była parę łańcuszków przyniosła, które dwadzieścia czerwonych ważyły, za które dać jej jeden pancerzowy, który by tak wiele ważył. Nie wiemy, czy i kto podjął się roli opiekuna nieletnich jeszcze dzieci Gabriela Bartoszowicza po jego śmierci, ale tenże asekurował się na wypadek powtórnego zamążpójścia wdowy zapisem w testamencie: przy matce a małżonce mojej żadną miarą aby nie zostawali gdy pójdzie za mąż.

Wycena kamienicy wskazuje na to, że w 1657 r. miała ona już dzisiejsze rozmiary, brak jednak jakichkolwiek przesłanek do twierdzenia, że jej fasada w tym czasie odpowiadała teraźniejszej. Możliwe, że w przyszłości analiza akt miejskich przyniesie i w tej mierze rozwiązanie.

Młody jeszcze w tym czasie Jan Bartoszowicz, podejmie najpierw nauki, zapewne na Akademii Zamojskiej, w latach 70-tych XVII w. uzyska stopień bakałarza na tej uczelni i zaręczy się, a następnie ożeni z Marianną Owanisowiczówną, córką Auksentego Owanisowicza. Wcześniejsi badacze historii Zamościa to jemu właśnie przypisują, znany nam współcześnie, wystrój fasady Kamienicy Bartoszowiczowskiej, ale póki co nie mamy na to potwierdzenia w aktach miejskich.               

Jest jeszcze w omawianych aktach ormiańskich zapis co najmniej dziwny, sporządzony przez egzekutorów testamentu Bartoszowicza:  na to nowo zrobione dziecię z tej sumy generalnej naznaczamy 750  złp. z osobna 250. Aby było 1000. „Nowo zrobione dziecię” sugeruje widoczną ciążę, ale jeszcze nie narodzone dziecko. Skoro z masy spadkowej Gabriela przeznaczono na nie 1000 zł, oznacza to, że uznano je za dziecko Bartoszewicza, a przynajmniej poczęte w czasie trwania małżeństwa, chociaż niekoniecznie jego. On sam w swoim testamencie nic na jego temat nie wspomina, jakby się go wyparł. Nieletnim jeszcze córkom zabezpieczył po 1500 zł (na wiano 1000 i 500 na wyprawę) na dobrach moich stojących. Podobnie zabezpieczył syna Jana, o czym poniżej.

Gabriel Bartoszowicz miał spory majątek, zarówno w Zamościu, jak i we Lwowie. Po pierwszej żonie miał udział (1.400 złp) na kamienicy Głuszkowiczowskiej we Lwowie, sklep w niej z towarami, które kazał sprowadzić do Zamościa i tutaj otaksować. W Zamościu miał do 1647 r. sklep w dawnym domu ojca. Rozbudował go później w piętrową kamienicę, obecnie pod adresem Ormiańska 26, miał jatkę solną, folwark na ul. Gęsiej, trzy pola pod Zamościem i znaczne sumy zabezpieczone u innych kupców. Dobytek ruchomy wymieniony szczegółowo w testamencie (poniżej) również świadczy o zamożności tego kupca ormiańskiego.

Syn, Jan Bartoszowicz nazywany dziedzicem, miał przypisaną kamienicę w Rynku Wielkim i resztę majątku, pod warunkiem, że jak osiągnie wiek dojrzały to będzie się dobrze prowadził i należycie zarządzał dobrami: jeśli łotrzykiem będzie aby ją nie najął, aby ją nie mógł nikomu przedać, tylko której siostrze, gdy ją Pan Bóg przyjaciółmi opatrzy, aby z rąk dzieci moich nie wychodziła. Bartoszowicz sam wycenił w testamencie swoją kamienicę na 6.000 zł i nie pozwolił jej inaczej taksować nikomu.

Gabriel Bartoszowicz był bogobojnym Ormianinem. Legował na kościoły nie tylko ze swojego dobytku, ale oddawał wszystko co zapisała kościołom jego pierwsza małżonka, czym zapewne dysponował i obracał z pożytkiem do śmierci. Nastąpiło to co prawda w kilkanaście lat po śmierci pierwszej żony, ale nie zaniedbał żadnej darowizny uczynionej przez lwowiankę. Osobiście, do zamojskiego kościoła ormiańskiego legował kwotę 400 zł na tzw. procent od niej na kapłany ormiańskie zabezpieczając sumę na dobrach obranych przez egzekutorów testamentu. Ufundował krzyż  z trzech grzywien srebra do kościoła i inne paramenty liturgiczne.

Przed śmiercią Gabriel rozliczył wszystkie swoje długi, także te do odebrania. Prosił aby sprzedać dobrze srebro, złoto i perły w Wołoszech albo Turcji, jak się uspokoi. Bartoszowicz umierał w czasie zagrożenia kraju potopem szwedzkim. Wyjaśnił ponadto zadłużenia nie żyjącego już brata Jakuba  z bratową Jakubową. Życzył sobie być pochowanym na cmentarzu ormiańskim w Zamościu, a na pogrzeb przeznaczył 100 złp.            

————————————————————————————————————————

Testament Gabriela Bartoszowicza

Testament[5] podany przez sławetnego P. Gabriela Barthoszowicza, mieszczanina i kupca zamojskiego, wójta starodawnego, będącego zdrowym na umyśle, chorego na ciele (…) który do akt przyjęty a do sekwestru pana wójta oddany, tak nim deklarowane, że jeżeli P. Bóg przyprowadzi go do zdrowia pierwszego, wolno będzie podebrać z sekwestru, poprawić (…) uaktualniać. Jeżeli też gorzej chorować będzie, prosił aby przy tym urzędzie przy nim był czytany, otworzony, aby się odzywał kto by sobie krzywdę mienił, co się działo przy bytności ks. Jana Krzysztostorowicza P.posita [prepozyta] Kościoła Orm. Zam. In continenti sąd zaraz (…) czyni manifestant, strzeż Boże żeby do tego przyjść nie mogło, żeby był nie otworzony testament za żywota, a co by się w tym testamencie przeciwko prawu najdowało, tedy urząd go przyjmować nie będzie (…).

Zapis powyższy sporządzono  9 czerwca 1657 r.

Dnia 13 lipca 1657 r. testament Gabriela Bartoszowicza został odczytany.[6]

Testament ten, który był podany, sławetny Pan Gabriel Bartoszowicz, mieszczanin i kupiec zamojski dnia 9 czerwca (…) przy bytnośći PP. wyżej opisanych [ominięto spis urzędników orm.], prosił aby był czytany publice. Sąd przychylając się do affectatiey P. Gabriela testament affectanta zreferowawszy czytać wskazał, którego kontenta słowo w słowo takowe są.

W Imię Pańskie Amen

Ja Gabriel Bartoszowicz, mieszczanin zamojski z łaski Boga Najwyższego doczekawszy sędziwości lat moich, a z woli jego świętej złożony będąc chorobą, przy baczeniu jednak zostając, i na umyśle zdrowym do końca, cale [całkowicie] woli się jego oddając, oczekując wezwania jego z przygotowaniem takim, jako chrześcijaninowi prawdziwemu przynależy, poczuwam się do onego upomnienia przedwiecznej mądrości Chrystusa Pana, który każdego wiernego upomina mówiąc: Bądźcie gotowi albowiem nie wiecie czarnej godziny.

Czynie ten testament ostatniej woli mojej i dyspozycje w dobrach mych doczesnych, którymi mi Bóg wszechmogący z łaski swej świętej, a z miernej pracy mojej życzyć raczył. Którą sprawę abym tym lepiej i spokojniej odprawić mógł. Naprzód biorę sobie na pomoc Chrystusa Pana, prosząc aby mnie raczył łaską Ducha S. napełnić, aby urząd w dysponowaniu moim według woli i upodobania jego działo się. A im tedy przystąpić do takiej dyspozycji wiadomo czynię, komu wiedzieć będzie należało (a mianowicie sławet. PP. radnym urzędu naszego ormiańskiego uprzywilejowanego, których ja wszystkich zaraz upraszam i naznaczam aby pozostałym sukcesorom moim opiekunami po śmierci mojej zostawali i egzekutorami testamentu mego) iż w stojących dobrach moich zostaje tu w Zamościu.

Naprzód:

– kamienica w Rynku stojąca między kamienicą nieboszczyka P. Gabriela Ariewowicza, a z drugiej strony nieboszczyka p. Kołakowskiego

– folwark na Gęsiej ulicy i pola na trzech miejscach

– w mieście solna jatka

– we Lwowie na kamienicy Głuszkowicowskiej u Piotra Głuszkowicza, prawnym zapisem mam zł tysiąc czterysta. Kędy są w sklepie u (…), które zinwentaryzować i popieczętować. Klucz u pana Grzeszka Luszni (?).

W ruchomych dobrach jest naprzód:

– łańcuch pancerzowy złota węgierskiego mający w sobie czerwonych sto

– drugi łańcuch w ogniwa, który w sobie ma czerwonych 90

– trzeci łańcuch, który w sobie ma czerwonych 60

– czwarty pancerzowy, który ma w sobie czerwonych 40

– piąty pancerzowy, który w sobie ma czerwonych 20 (w zastawie u Żyda), ten małżonce należy

– szósty w ogniwa, który w sobie ma czerwonych 20, oddany do kościoła ks. Janowi

– pereł łutów sześć, albo siedem, które mnie kosztują zł 600

– pierścień ślubny ze trzech czerwonych, leguje go synowi Janowi

– drugi z szafirem błękitnym leguje córce Orszulce, z szmaragdem leguje Hanuli

– guzików srebrnych złocistych od kilku sukien, które mają znaczyć (brak wyceny)

– maneliki i łamanego złota jest na 10 czerwonych

– konewek srebrnych dwie, gdańskiej roboty, w pół złociste wieczka

Zanioska zepsowana. Koneweczka kwartowa, wszystka złocista, druga także złocista, mała. Taca złocista auszpurskiej roboty, kubek złocisty na kształt gruszki, kubek drugi, złocisty, puklasty. Srebra łamanego grzywien osiemnaście, łyżek wielkich, złocistych dwie puzdrze, małych łyżek także dwie puzdrze i jedna nad to. Nożenek parę srebrnych. Starej monety jest jak na 10 złp. Zausznice rubinowe, podczas oblężenia kozackiego kupione. Jałowica jedna. Koni para. Szelągów jest kilkadziesiąt złotych. Miodu pół beczki osm. Grochu kamieni czternaście. Wosku trzy, albo cztery bryty, który zważyć trzeba. Kobierców (…) pięć, kilimów pięć.

Delia adamaszkiem wiśniowym podszyta ze srebrnymi pętlicami. Delura [deljura, delia] czerwona półszkarłatnia, nie podszyta. Kontusz lazurowy szlamami podszyty z perlicami. Delijka zielona ze srebrnymi guzami (…). Delijka tabinowa, z której dziewięć guzów srebrnych, turkusiki na wierzchu, pupkami podbity. Żupan także tabinowy z mniejszymi guzikami. Kontusz stary, czarny, pod którym futro dobre szlamowe. Sukna włosowe łokci pięć. Muszkietów trzy, wileńskiej roboty jeden, a drugi toruńskiej. Kołowrót do pieczystego. Cyny 30 wielkich mis łokciowych. Półmisków nowych osiem. Bania miedziana do grzania wody. Osobno cyny do zażywania sztuk 25. Talerzów puzder cztery. Łamanej cyny nie wiem ile, którą oglądać. Bania do kałkusu [wyługowany popiół]. Flasza cynowa, w której (…)dwu kwartowa. Flasz sześć puzdrowych, czworograniastych. Moździerz wielki. Kocioł wielki. Panewek trzy. Garców cynowych cztery. Półgarcówek (…). Kwart cynowych 4 [lub 7 – nieczytelne].

Mam też u Warterysa (.)obla z Kamieńca, Kuryłowego zięcia złp 400, na co jest membrana. U Asłanczyka z Jazłowca złotych 110, na co jest membrana. Jest membrana nieboszczyka P. Jakuba Barthoszowicza, brata mego, na zł 800 ad ratem, którego posłał mi był zł 200, a zł 600 przy nim było zostało. Wykupiłem też jego zastawy z nieboszczyka Pana Jakuba, to jest łańcuch w ogniwa, który w sobie miał czerwonych 60, manele, które mieli w sobie czerwonych 20, puzdrów łyżek srebrnych białych, perełek sznurków trzy z duplonem[7], to jest parę czerwonych; pierścień złoty z brunatnym kamieniem, na com dał pomienionemu P. Jakubowi Kramowi złp. 500 jest temu lat 17, czego P. Brat mój nie wykupił ale to przy mnie zostało, Tylkom był posłał przez nieboszczkę siostrę moją U/K (…)glową, z tej zastawy  Paniey małżonce nieboszczykowskiej perełek trzy sznurki z duplonem i pierścieniem z brunatnym kamieniem, dobrego płótna zł. 100. Tedy jeśli by się względem tego P. Bratowa moja (…) u sukcesorów moich upominała czego, niechże naprzód odda zł 500 i według membrany 600, a po tym się porachować ,jeśli w jej u mnie będzie mego u niej. Co, jeśli się nie będzie turbowała dziatek moich, tedy one 600 zł wiecznemi czasy daruję i membranę zdrapać.

Tak tedy ja, człowiek grzeszny oczekując wezwania Stworzyciela mego, gotowym się staję oddać onemu w ręce duszę moją, któremu oddawszy duszę, polecam ziemi ciało moje grzeszne, które ma być na cmentarzu tutejszym pochowane, na pogrzeb leguję z dóbr moich złp. 100. Odkazuję też aby z dóbr moich wydzielone było 400 złp, z których aby prowizja szła na kapłany tutejszego kościoła ormiańskiego zamojskiego, to jest zł 30 co rok, a co więcej będzie na świece obrócić, którzy okadzą sobotę mszą pomienieni odprawiać. Nieboszczka Pani Zuzanna, siostra pierwszej żony mojej nieboszczki, na kapłany odkazała była złp. 200, ale nie gotowymi pieniędzmi, tylko czepek perłowy z sztuczkami i zausznice (…), a na lwowskie dwa szpitale także zł 200. Który czepiec i zausznice wziąwszy, mają się PP. Supremi Tutores znieść z P. erespochanem lwowskim szpitalnym i (sprzedać jako najlepiej); złp 200 na szpital oddać, ale żeby komu dać na majętność, żeby z nich tylko prowizje co rok brali, a sumą suma zostawała, a co zbędzie na dziatki moje spadać ma.

A na zamojskie kapłany względem tych 200 złp. naznaczam. Jest u JM Pani Suchodolskiej złp. 150, na co zastawa jest; pas złoty w młyńskie koła, z tego ma dać żyta korcy 5, tatarki korcy dwa. Takowa suma ma być odebrana na kapłany tuteczne skoro JM Pani Suchodolska (…) wykupi: a tak uczyniwszy złp 200 i moje legowane złp 400 dać ma pewna majętność, z której pewna prowizja na dochodzie tutecznych kapłanów kościoła ormiańskiego co rok, a suma aby sumą zostawała wiecznemi czasy.

Po śmierci mojej dzieciom i żonie żałoby sprawić. Nieboszczyk pan Szymon wójt świętojański, który u mnie (w domu?) (…) zabronił mi był lewkowych 8 talarów, za które do Jeruzalem odkazał, proszę aby z dóbr moich było odesłane. Nieboszczka żona pierwsza do S. Łazarza we Lwowie odkazała była zł 810, do kościoła Brodzkiego Ormian [w Brodach] zł 20, toteż aby oddać proszę. Jest złotogłów bogaty na białym dnie, cała sztuka w srebro złociste, na krzyż i humerał dwanaście Apostołów i Figura, do czego jeszcze i potrzeby, które będą należeli, sprawić, a do tutecznego kościoła oddać porządnie. Krzyż ze trzech grzywien sprawić.

Żonę moją teraźniejszą, z którą ja przez kilkanaście lat żyjąc, wiadomo Bogu i ludziom od znacznej substantiey odpadł, według prawa odprawić (…) naprzód legata pia z dóbr moich (…) dać jej (grosz, która te do mnie nic nie wniosła, i (…) jam się sam przed ożenieniem moim na letnik (…) i inne potrzeby dał zł 300, tylko była parę łańcuszków przyniosła, które dwadzieścia czerwonych ważyły, za które dać jej jeden pancerzowy, który by tak wiele ważył.

Thorosowi, synowcowi memu odkazuję grzywien 10. Kamienicy i inszych dóbr stojących nie każę przedawać a z (…) ostatek moich, której też nie dopuszczam komu inszemu taxować, ale ja sam taxuję za zł 6.000. Jeżeli syn mój będzie dobrze rządził, tedy ma przy kamienicy zostawać jako dziedzic, a jeśli łotrzykiem będzie aby ją nie najął, aby ją nie mógł nikomu przedać, tylko której siostrze, gdy ją Pan Bóg przyjaciółmi opatrzy, aby z rąk dzieci moich nie wychodziła.

Co się tyczy złota i srebra, pereł, te poważyć i potaksować, a starać się aby tego ledajako nie zbywać tanią ceną, bo supremi tutores iż to potrafić mogą gdy się uspokoi, komu wiernemu to do rąk oddać gdzie u Wołoszech albo w Turczech złoto i srebro płaci, albo na towar jaki dobry handlować, których się za gotowe pieniądze mógł przedać.

Taż małżonka moja pierwsza odkazała do kościoła lwowskiego zł 50, które z czynszów gmachów, które są we Lwowie w kamienicy, mają być oddane. Jeśliby też małżonka moja chciała ze złota, srebra, pereł co otrzymać ad ratiem z własnego (…) tedy jej według ceny dać. Miody i (…) przedać i więcej uczyniwszy sumę, która na nie będzie przypadała ze wszystkim ją odprawić, a od owej kwit prawny otrzymać.

Kamienice zaś (…) i insze grunty i we Lwowie, część moją a z tego dziatkom moim pozostałym victy [utrzymanie] na nich (…). Gdy do lat przyjdą córki moje a opatrzy ja Pan Bóg przyjaciółmi daję im naprzód błogosławieństwo Pańskie i swoje ojcowskie za najprzedniejszy skarb, do tego na dobrach moich stojących po zł półtora tysiąca, to jest na wyprawę zł 500, a po tysiącu wiana.

Odprawiwszy żonę, cokolwiek by we złocie zostało, to z tego podzielić córki moje po 30 czerwonych, które i z synem moim upraszam udzielnie Supremos Tutores, aby mieli wychowanie przystojne, ale przy matce a małżonce mojej żadną miarą aby nie zostawali gdy pójdzie za mąż, a póki wdową będzie, przy niej mają zostawać, nie ma też bez woli opiekunów i pokrewnych córek za mąż wydawać, lecz gdzie będą najlepsze miejsce rozumieli, tam je oddać na wyżywienie im dając (jakom już wzwyż wspomniał) z arendy dóbr stojących.

Dokańczając tedy testamentu mego (…) upraszam Urzędu naszego aby łaskawi byli na pozostałe sieroty moje, a onemi się opiekowali przestrzegając aby w bojaźni Bożej żyli i pomnożenie jako w leciach, tak w pobożności chrześcijańskiej brali, za którą pracę sam Bóg z nieba wysokiego każdemu z osobna nagrodą niechaj zostaje. Naprzód proszę (jakom … nadmienił) aby małżonka moja cale [we wszystkim] była bez wszelakiego omieszkania [zwłoki] i ukrzywdzenia, na które odprawę co się kol wiek z ruchomych dóbr przedać może, to przedać.

Dziatki swoje błogosławię ojcowskim błogosławieństwem Urszulę, Annę i Jana upominając aby w miłości ze sobą żyli i wszelakich cnotach, najbardziej w bojaźni Bożej ćwiczyli się a którym będzie należało to posłuszeństwo aby oddawali, przestrzegam. Przy tym jako życzliwy ojciec życzę im aby tu na tym świecie długoletnie mieszkając, z cnoty w cnotę postępując, tak prowadzili wiek ten doczesny według woli i upodobania Bożego, aby {byli} bez zawstydzenia czasu swego wezwani do wieczności niebieskiej.

Ta jest ostatnia wola moja, ten jest testament mój, który ja czyniąc zostawuję sobie wolność (jeżeli mi Bóg Stworzyciel wieku przedłuży), aprobować, podmienić poprawić i cale [w całości] skasować, według upodobania mego. Który, aby po śmierci mojej do najmniejszego punktu wykonany był, upraszam a ktokolwiek sprzeciwiał się temu i odmienić co w nim chciał, przeciwko woli mojej czyniąc, takowego ja powoływam na (…) Sąd Chrystusowy. Co dla lepszej wagi testamentu mego przy kapłanie spowiedniku moim ręką swą własną podpisuję się, pieczęć swą własną (…). Działo się 1657 Juny. Podpis po ormiańsku tu ma być (odcisk pieczęci). Ja Gabriel Battoszowicz ręką swą. (do akt wprowadzono odpis testamentu).

Taxa rzeczy[8] po nieboszczyku Gabrielu Bartoszowiczu

Przy bytności urzędu całego wyżej mianowanego [opuszczono te zapisy]  taxa dóbr nieboszczyka P. Bartoszowicza takowa stanęła.

– kamienica w Rynku, której taxa złp sześć tysięcy polskich (6.000)

– folwark na Gęsiej ulicy i pola na trzech miejscach złp 300

– jatka solna w mieście złp. sto (100)

– na kamienicy Głuszkowicowskiej we Lwowie  złp 1400

– w tymże sklepie, tam we Lwowie rzeczy zinwentaryzować i do Zamościa przynieść i potaksować

– łańcuch złoty pancerzowy, złota węgierskiego 500

– drugi w ogniwa czerwonych zł (…) 414

– trzeci łańcuch czerwonych zł  (…) 226

– czwarty łańcuch pancerzowy (…) 195

– pereł łutów siedem (…) 300

– guzików srebrnych złocistych (…) 28,18

– złota łamanego w kanakach (…) 62,22

– konewek dwie (…) 4

– półgarncówka (…) 18

– taca (…) 4

– kubek (…) 8 ½

– kubek puklasty 12 ½

Wszystkiego grzywien 25/14 (…) 20

– srebra łamanego grzywien 19 (…) 18

– dwie puzdrze łyżek (…) 12

– [drugie] dwie puzdrze łyżek (…) 12

– dwoje (.)czenek srebra tureckiego 12

– monety starej w półtorakach 15

– zausznice rubinowe 32

– sztuczka we trzy diamenciki 25

– krowa jedna 30

– koni para 15

– szelągów w liczbie – 4.-

– pół beczki miodu 50×8= 400

– prochu kamieni 14 (…) 38

– kobierców złotych cały pięć (…) 78

– kilimów pstrych pięć nierozdzielnie (…) 45

– delia półgranatnia adamaszkiem podszyta, listwy pomarańczowe, guzów srebrnych 18 (…) 25 ½

– delia półgranatnia jaśniejsza, wiśniowym adamaszkiem podszyta z pętlicami jedwabnymi złotymi 50

– delijka półszkarłatna, węgierska z pętlicami 30

– kontusz lazurowy srebrem, szlamami podszyty – synowi sukno, a córkom futro i czarny kontusz

– delijka zielona ze srebrnymi guzami kitajką podszyta, listwy atłasowe 30

– delijka fiałkowa, tabinowa pupkami podszyta, 12 guzów, trzy osobno przywiązane 150

– żupan tegoż tabinu ze srebrnymi guzikami 36

– sukna włosowego, ciemnego 45

– jeden muszkiet wileński 15

– dwa muszkiety 27

– kołowrót żelazny do pieczystego 24

– cyny 3 mis wielkich i insze wszystkie w testamencie opisane (…) 284,15

– łamanej cyny (…) 10

– dwie bani, kocioł wielki, panewek trzy 10

– u JM Suchodolskiej 5 korcy żyta 150

Suma 12.567, 20 ½

Pan Dominik co bierze na tę sumę:

Osm półbeczków miodu (…) 460. Pereł dwa sznurki 300. Dwie puzdrze łyżek 236,12. Muszkiety 27. Szelągami 13. Pięć łokci sukna włosowego 45. Moździerz z tłuczkiem 10. Dwa konie 75. Dwa kamieni cyny 30. Łącznie 1.168, 25.

Wychodzi się P. 2.494 (zz. it. wydatków jego 451,20)

wójtowi 40, czeladzi, Żydowi (…) 3.062

Z tych dóbr długi i pia legata.

Naprzód od Żyda wykupić łańcuch i oddać Paniey [żonie Bartoszowicza]

Na pogrzeb leguje 100. Na kościół zamojski orm. odkazuje złp 400. It. za P. Zuzanny, nieboszczki małżonki swojej siostry, do tegoż kościoła naszego zamojskiego 200 złp. Na żałobę małżonce i dziatkom wydało się 68 złp. Za nieboszczyka wójta świętojańskiego P. Szymona 30 lewkowych do Jeruzalem odesłać = 78 złp. Za nieboszczkę żonę do kościoła św. Łazarza we Lwowie 10 złp. Do kościoła ormiańskiego Brodzkiego także 10 złp. Do kościoła ormiańskiego zamojskiego – krzyż sprawić z trzech grzywien srebra 48 złp.

Panu Thorosowi synowcowi odkazał 10 grzywien = 16 złp. Do kościoła ormiańskiego lwowskiego odkaz – małżonki pierwszej 50 złp. Żydówce Majerowej dług za gorzałkę 15 złp. Zasłużone dziewczynie pozwolili PP. przez kilka lat 15 złp. Panu Krzysztofowi Balejowiczowi, który pożyczył na różne wydatki – 315 złp. P. Mardyrosowiczowi także oddać 150 złp. P. Thorosowi Bartoszowiczowi, wójtowi 40 złp. It. Przez niedziel dwanaście od dzieci i czeladzi i kamieniczne 20.

Suma facit 1.838 złp. It.: na to nowo zrobione dziecię z tej sumy generalnej naznaczamy 750 złp. z osobna 250. Aby było 1000. Z braterskiej części, 2.588,20 co jest zapisano.

Waga niektórych

Ważony przy tym łańcuch (o 100 napisany czerwonych … ważył 96 czerwonych; guzy ważyły dwie grzywnie i łut. dziesięć. Różnych sztuk srebra małych i wielkich 18, które mają ważyć 18 grzywien).

Protestacja[9] Pani Gabrielowej Barthoszowiczowej   

Wdowa złożyła protest po śmierci męża swego o to iż ona rewidując swoje rzeczy nie znalazła dwóch sznurów pereł swoich ślubnych i innych rzeczy według krorynku [umowy przedślubnej] ręką nieboszczyka małżonka swego podpisanych, którego krorynku na ten czas nie miała przy sobie. Zaczym aby się to czasu swego przy(..)ono, co było według krorynku, było o to i  temu (…)żądała aby ta protestacja zapisana była.

Ewa Lisiecka

[1] Testamenty na stronie internetowej, m.in.:

Mieszczaństwo zamojskie w XVII w.: Kirkorowicze |

Jan Paprocki, zamojski burmistrz. |

Testament Hieronima Żaboklickiego |

Testament Joachima Goliusza |

Testament Wilczkowej |

Zamojska apteka |

Podział kamienicy „Angielczykowskiej” |

Ormiańska plebania w Zamościu |

Zamojska Szkotka |

[2] Horodyski B., Najstarsza lustracja Zamościa, „Teka Zamojska”. 1, 1938, 4, s. 197-212

[3] APL AMZ 64, lata 1626-1649.

[4] Majewski M.Ł  (PDF) Ormianie w Zamościu w pierwszych trzech dekadach istnienia miasta (1580-1610)

[5] APL AMZ 66, lata 1649-59, zapisy testamentu odnalazła w aktach ormiańskich p. Justyna Bartkowska, za co jej w tym miejscu składam podziękowanie.

[6] Według zapisków z notatnika Bazylego Rudomicza:  cz. 1. s. 46 – 27 lipiec 1657 r. – Od pani Bartoszowicowej otrzymałem półtora zł za leczenie… cz. I. s. 49. – sierpień 1657 r. (notatka na marginesie): Pan Bartoszowicz jest konający.

[7] Duplon, Duplan (łac.duplus.=podwójny). M. Arcta Słownik Staropolski/Duplan – Wikiźródła, wolna biblioteka

[8] APL AMZ 66, lata 1649-59, skan 321.

[9] APL AMZ 66, lata 1649-59, skan 324.

Zamość, Kamienica Bartoszowiczowska, fot. Ewa Lisiecka, 2010, w fasadzie nad płaskorzeźbą Archanioła Michała jest stylizowany smok (symbol zła) flankowany po bokach przez dwa lwy, chroniące właściciela domu i jego rodzinę przed złem. Całą fasadę zdominowała symbolika chrystologiczna – nad smokiem wisi owoc granatu, symbol Chrystusa Zmartwychwstałego, zwłaszcza Jego krwi przelanej dla zbawienia ludzkości, który dominuje nad potworem i go tłamsi, inne symbole to róża pięciopłatkowa, lwy, uskrzydlone główki anielskie, winorośl.

Kiedy zbudowano kamienicę  Bartoszowiczów?

Zgodnie z nowymi ustaleniami, na podstawie akt miasta Zamościa, należy przesunąć co najmniej o dekadę, budowę kamienicy „Pod Aniołem” w Zamościu. Na czym bazowaliśmy dotychczas?

1. Jerzy Kowalczyk. Przewodnik. Zamość. wyd. Warszawa 1977 s. 82:

Nr 26 – kamienica Pod Aniołem lub Bartoszowiczów (…). Wybudował ją zamożny kupiec ormiański Gabriel Bartoszowicz  w l. 1632-34, a pomnożył jej ozdoby nieco później jego syn Jan, wójt gminy ormiańskiej.

2. B. M. Pawlicki. Kamienice mieszczańskie Zamościa. Problemy ochrony. Kraków. 1999 s. 131, 132.

Przyległa do istniejącej od wschodu, budowanej w latach 30. XVII w. kamienicy Bartoszowiczów…. 

Sukcesorzy Zachariasza wraz z Bartoszewiczem wznieśli w 1632 r. ceglaną ścianę graniczną na dawnej kamiennej ścianie działkowej domu stanowiącego pierwotnie własność Zachariasza, a potem jego spadkobierców.

Obie informacje powyżej należy zweryfikować o nowe ustalenia.

Rysunek źle podpisany. Powinno być: XVII w. kamienice w północnej pierzei Rynku Wielkiego (wg rysunku Michała Elwiro Andriollego – 1888 r.)

3. Akta miejskie APL sygn. 64, Księga wójtowsko-ławnicza prawa uprzywilejowanego ormiańskiego zamojskiego, lata 1626-1649. Skany 93-94.

Visia domu Bartoszowskiego (wrzesień 1632 r.)

Na żądanie sławetnego Gabriela Bartoszowicza, sławetni panowie: Krzysztof Hetumowicz, Dawid Kirkorowicz i Warterys Aswadurowicz, ławnicy przysięgli prawa uprzywilejowanego wójtowskiego ormiańskiego zamojskiego do oglądania spustoszonego domu jego ojczystego, potomków nieboszczyka Bartosza Bachsze[1], tu w Zamościu w Rynku, między kamienicą P. Gabriela Aryewowicza wójta ormiańskiego i Chaciadura Hetumowicza, z obydwu stron leżącego, z urzędu wójtowskiego zesłani i stamtąd zwróciwszy się (…) prawdziwego zeznania swego zeznali:

Iż widzieli w domu Bartoszowiczowskim wielkie spustoszenie. Naprzód izba murowana wszystka obalona prawie, tylko strop i belki podniesione na płatewce teraz znowu, a ściany opadły murowane i u drzwi ściana obaliłaby się, ale ją zahamowano słupkiem sosnowym, ku ścianie kuchennej okien nie masz ani ramów do błon, a to obalenie ni skąd i owąd tylko iż z wierzchu dach nie pobity i rynna zła, że też i wiązanie, na którym rynna leży pogniła i blisko upadku, że i teraz ciecze aż kałuża w sieni stoi i woda ciecze do piwnicy drewnianej szyją piwniczną, która idzie do murowanej. Na tyle domu stajnie. Nie ma płotów jej ani dachu na wierzchu, tudzież dachu nad izdebką na tyle nie ma, i sieni przy tej izdebce nie ma. Sam wzrąb tylko stoi cale [w całości], psuje się od deszczu. Secret zawalony, który był cebrowany. Która visia panów jest zapisana.

Wniosek: w 1632 r. w miejscu dzisiejszej kamienicy „Pod Aniołem” stał zniszczony dom (nie kamienica), należący dawniej do Bartosza Bahsze. Odziedziczyli go jego sukcesorzy. Gabriel Bartoszowicz zażądał od urzędu ormiańskiego przeprowadzenia wizytacji domu i opisania jego stanu. Dom i jego otoczenie były zrujnowane.

3a. APL, zbiór Acta Armenica, sygn. 64, lata 1626-1649 skan 63, świadectwo Warterysa Kirkorowicza z 27 września 1626 r.

Warterys Kirkorowicz nie odzyskał długu od Katarzyny[Jolmelik], wdowy po zmarłym Bartoszu Bahsze.

fot. Kazimierz Strzelecki, „Album Zamojskie” -wyd. 1877 r., w miejscu obecnej wnęki z płaskorzeźbą Archanioła Michała widzimy szkarpę

4. Akta miejskie APL 64, skan 97.

Kwit Gabriela Bartoszowicza – poniedziałek 1.10.1632 r.

Warterys Kirkorowicz, Ormianin, mieszczanin i kupiec zamojski zeznał, że odebrał sumę złp. 300 z rąk Gabriela Bartoszowicza Ormianina, mieszczanina i kupca zamojskiego, a to według dekretu JW. Pana JKM Pana Podkanclerzego Koronnego, który między nimi, uprzejmie raczył w sprawie do wykupna o spustoszenie tego domu Barthoszowskiego ojczystego. Względem, którego dosyć uczynienia odebrawszy sumę zwyż opisaną jako zastawnik, pomienionego Gabriela Barthoszowicza kwitował i wieczne milczenie uczynił.

Wniosek: Gabriel Bartoszowicz spłaca dług w wysokości 300 złp. Przypuszczalnie był to dług po zmarłym ojcu, Bartoszu Bahsze (vide pkt. 3a)

5. Akta miejskie APL AMZ 1632 (skan 104)

Intromisja Gabriela Barthoszowicza

Władzą sądu niniejszego i cesji na części domu Bartoszowskiego sukcesorom jego służącego prawa, tak przez Zachariasza Barthoszowicza we Lwowie zeznanej a do ksiąg niniejszych w roku przeszłym dnia 2 miesiąca sierpnia a(…)kowanem, tudzież i władzą zapisu cesji w Kamieńcu roku teraźniejszego przez Kuryła Der Zacharyaszowica i Annę* małżonkę zaznaną i dnia dzisiejszego do ksiąg teraźniejszych per oblata podanej i zapisanej: przez sławnych panów Gabriela Ariewowicza wójta i Ałtuna Muratowicza, także Owanisa Serhiowicza, ławników, dana jest intromisja sławetnemu panu Gabrielowi Barthoszowiczowi w spokojne używanie pomienionych części w domu Barthoszowskim w Zamościu w Rynku między kamienicą P. Gabriela Ariewowicza i potomków Zachariaszowych domem z obydwu stron leżącej, którą to intromisją pomieniony Barthoszowicz bez wszelakiej contradictiey otrzymał i jest zapisano do akt niniejszych.   

Wniosek: spadek, dom w Zamościu należący do Bartosza Bachsze, leżący w Rynku Wielkim pomiędzy kamienicą Gabriela Ariewowicza, a domem potomków Zachariasza należał się: żonie Bartosza Bahsze – Jomelik, Gabrielowi i Zachariaszowi Bartoszowiczom ze Lwowa, Janowi Bartoszowiczowi (o czym poniżej), Kuryłowi der Zacharyaszowiczowi z małżonką Anną (z Bartoszowiców) z Kamieńca. Sukcesorzy (oprócz Jana) scedowali swoje części w domu Bartoszowskim na Gabriela Bartoszowicza. Intromisja od tej pory zezwalała na spokojne używanie tej części domu przez Gabriela Bartoszowicza.

6. Akta miejskie – APL AMZ 1632. (skan 105)

Pozwolenie na ścianę murować Bartoszowiczowi

Przed urzędem i aktami niniejszymi prawa uprzywilejowanego ormiańskiego zamojskiego stanąwszy oblicznie [osobiście] sławetni panowie Krzysztof Megerdicowicz i Zuzanna małżonka i Krzysztof Hetumowic [Chetumowicz] i Hanna małżonka, jako sukcesorowie domu Zachariaszewskiego nazwanego, zdrowi na ciele i umyśle, jawnie, jaśnie i słowy wyraźnymi zeznali iż dobrowolnie ustępują gruntu swego na postawienie murowanej ściany, tym sposobem jak kto zwykł ustępować, a nie chcą spólnej ściany murować z sąsiadem: a to wzdłuż wedle miedzy domu Barthoszowiczów leżącego. Nic na potym controversiey sobie ani potomkom swoim nie zostawiając: i deklarują się z tym, że gdy zechce Pan Gabriel Barthoszowic takową ścianę murem wywodzić, że oni budynki swoje drewniane swym kosztem ratować, gdy na grunty mularz zechce grunty brać. Submitowali się bez wszelakich trudności. Co jest do akt niniejszych zapisane pod pamiętnym.

Wniosek: sukcesorzy Zachariasza (Megerdicowicz i Chetumowicz) dobrowolnie ustąpili gruntu na postawienie ściany murowanej przez Bartoszowicza. Sami nie chcieli się tym czasie budować, ani stawiać ściany murowanej wspólnie z nim. Ich dom był drewniany i zobowiązali się, gdy tylko Bartoszowicz zechce stawiać ścianę murowaną, ustąpią swojego gruntu. Czy Bartoszowicz zechciał się w tym czasie murować? Otóż nie, czego dowodzi kolejny dokument (vide pkt. 8) wprowadzony do akt ormiańskich, po ponad dziesięciu latach od tego momentu.

7. Akta miejskie APL AMZ 64 skan 213.

Kwit Gabriela Barthoszowicza – kwiecień 1638 r.

Przed urzędem wójtowskim ormiańskim zamojskim obecnie stanąwszy uczciwa Helżbieta Jakubowicowna sławnego niegdy P. Jana Barthoszowicza mieszczanina zamojskiego, pierwszego, a teraz sławnego P. Mikołaja Buniatowicza, ławnika prawa tego, wtórego małżeństwa małżonka, zdrowa będąc na ciele i umyśle przez się i przez tego pana małżonka swego jawnie zeznali, iż jej dosyć stało względem części niegdy P. małżonka swego pierwszego od sławnego P. Gabriela Barthoszowicza, brata rodzonego nieboszczykowskiego, względem którego sobie dosyć uczynienia kwituje tego P. Barthoszowicza, kasując wszystkie procesy prawne i dekrety w tej sprawie uczynione, wieczne milczenie sobie i potomkom swoim w tym czyniąc czasy wiecznemi.

Wniosek: Gabriel Bartoszowicz miał brata Jana Bartoszowicza, i o spadek po nim upominała się (przy dziale ojcowizny) żona po Janie, Elżbieta Jakubowicówna.

7a. W taksacji z 1641 r. opis zniszczonego drewnianego domu Zachariasza (Orm. 28): stwierdzono, że wykonano tu istniejący w obrębie domu mieszkalnego „[…] mur albo ścianę, wywiedzioną z filarem na część do gruntu tego należącego za złotych trzysta, izbę z komnatą z piętra z wiązaniem krokwiami rynnami spólnie za złotych dwieście, piwnice za złotych pięćdziesiąt, kramice trzy z komorą y kuchnią bez komina za złotych sto parę. Tyle budowanie ze wszystkim, gdyż ze starego drzewa budowane”.

W czerwcu 1641 r.i 1657 (lustracja) Gabriela Bartoszewicza (Or.26). Sąsiedztwo: kamienica (Or.24) Thorosa Jakuba Bartoszowicza i (Or.28) Rudomicza.

Fot. Marek Jawor, album „Zamość miasto idealne” – polichromie w kamienicy „Pod Aniołem”- św. Barbara, męczennica – żyła w III wieku, jako opiekunka twierdz, jest obok św. Tomasza, patronką Zamościa, a właściwie „Twierdzy Zamość”. Głównym atrybutem Barbary jest wieża z trzema oknami, również kielich, miecz, pochodnia i nawet strusie pióro. Powszechnie wiadomo, że święta jest opiekunką górników, również architektów, murarzy, kamieniarzy. Być może to właśnie ona widnieje na fragmencie polichromii w zamojskiej Kamienicy Bartoszewiczów (w towarzystwie św. Katarzyny) – takie imię nosiła matka Gabriela Bartoszowicza 

8. Akta miejskie – APL AMZ 67, (4 kwietnia 1643 r.) skan 16

Urząd ormiański wezwał Gabriela Bartoszowicza i Łukasza Sepherowicza, Ormian, kupców i mieszczan lwowskich, mających majętności swoje w Zamościu, i razem z Warterysem Kirkorowiczem czynił instantię naprzeciwko przerzeczonym wzwyż, o to iż oni mając swoje substantie w Zamościu wolności tylko miastu temu służących zażywają i dobra swoje komu innemu w ręce puściwszy, w mieście JKM Lwowie mieszkają, skąd jest ujma prowentu tak iurisdictiey tejże jako też i publicznego, w czym się sprzeciwiaja dekretowi Jaśnie Wielmożnego JM Pana Jana na Zamościu Zamoyskiego, staroste kałuskiego pana dziedzicznego, który produkował u takowych karać w tej iurisdiktiey, do którey by należeli, ale to aktorowi zlecono aby ten dekret do egzekucji przywodził, żądał z nich sprawiedliwości, w taki sposób, żeby w majętnościach swych (…) jako najprędzej osiedli i dla ozdoby Miasta do góry mury wywiedli jako się submitowali [zobowiązywali]. Pozwani Ormianie na tak surowe ultimatum upraszali o zwłokę na odpowiedź do „dnia piątkowego”.

Wniosek: w 1643 r. Gabriel Bartoszowicz nadal był mieszczaninem lwowskim. Nie budował jeszcze piętrowej kamienicy w Zamościu. Nie płacił podatków w mieście, chociaż korzystał z wolności miejskich dobra swoje komu innemu w ręce puściwszy. Otrzymał nakaz, zgodnie z dekretem Jana II Zamoyskiego, aby razem z innym Ormianinem jako najprędzej osiedli i dla ozdoby Miasta do góry mury wywiedli jako się sumitowali. Zatem w roku 1643 dom Bartoszowicza nie przypominał w żadnym razie dzisiejszej kamienicy. Miał tam sklep, który podnajął niejakiemu  Broniowskiemu, co najmniej do 1647 r., kiedy to przeprowadzono w nim inwentaryzację (o czym poniżej). Kiedy zaczął murować obecną kamienicę? Dalszy ciąg tej historii kryją akta miejskie. Wiemy już jednak na pewno, że Gabriel Bartoszowicz nie budował swojej kamienicy w latach 1632-34.

9. Akta Miejskie APL AMZ 67, lata 1643-1647, (2 marca 1647 r.)

Sklep u Gabriela Bartoszowicza |

10. Akta miejskie – Inwentarz po śmierci Kołakowskiego 1656 r.

W inwentarzu mamy wzmiankę, że kamienica Barthoszowicza miała już piętro.

11. Lustracja Zamościa z 1657 r. Lustracja Zamościa z 1657 r. |

Wymienia wśród domów na Rynku Wielkim „Kamienicę Barthoszowicza”.

Wniosek ogólny: piętrowa kamienica Bartoszowicza została zbudowana w przedziale lat 1647-1657.

12. Przegląd zasiedlenia Bartoszowiczów w Zamościu w latach 1632-1696: Spis kart |

Bartoszowicz Gabriel s. Bartosza Bachsze i Jomelik, Ormianie 1632, 1641, 1645, 1657 Rynek Wielki

We wrześniu 1632 r. Gabriel Bartoszowicz, syn zmarłego Bartosza Bachsze przeprowadził wizję domu w Rynku Wielkim (Or 26). Sąsiedztwo: kamienica Gabriela Aryewowicza wójta ormiańskiego i kamienica Chaciadura (Hetmanowicza – błąd w odczycie akt z l. 70. XX w.) Hetumowicza.

Bartoszowicze 1636 ul. Gęsia

W marcu 1636 r. Albert Kwiecień kupiec i Dorota Szepietczanka, jego żona zapisali na domu przy ul. Gęsiej 36 złp. na rzecz Zofii Szepietczanki. Sąsiedztwo: Predium Armeni (własność Ormian) i Bartoszowiczowski. Ulice przedmieść Zamościa 1632 – 1786 |

Rynek Wielki c.d.

W latach trzydziestych XVII wieku w dom przy obecnej ul. Ormiańska 28 zamieszkują córki Zachariasza, Zuzanna, żona Krzysztofa Megierdycza i Anna, żona Chaciadura Hetumowicza. Hetumowiczowie mieli dwie córki, Annę, żonę Jana Lisowskiego oraz Marynę, zwaną Mandziusią, żonę Gabriela Skinderowicza. Po śmierci rodziców Lisowscy postanowili sprzedać dom profesorowi Hieronimowi Kołakowskiemu i jego żonie Cecylii Getnerównej.

W czerwcu 1641 r. Jan Lisowski i Anna [c. Zachariasza], jego żona, dokonali wyceny i sprzedaży domu „Zacharyaszowski” (Or 28) za sumę 1400 złp. na rzecz Hieronima Kołakowskiego, doktora medycyny. Sąsiedztwo: kamienica Gabriela Bartoszowica (Or 26) i dom potomków zmarłego Bursiusa (Or 30).

Opis: „Mur albo sciana, wywiedziona z filarem, izba z komnatą z wiązaniem krokwiami y rynnami, piwnica, kramnice trzy z komorą y kuchnią bez komina” Mieszkańcy Rynku Wielkiego w latach 1632-1820, cz.II |

W kwietniu 1645 r. Hieronim Kołakowski doktor medycyny i profesor Akademii Zamojskiej sprzedał na rzecz rektora Akademii kamienicę (Or 28) za 500 złp. Sąsiedztwo: Anna Bursiusowa (Burska) (Or 30) i Gabriel Barthoszowic Ormianin i kupiec (Or 26). Mieszkańcy Rynku Wielkiego w latach 1632-1820, cz.II |

16 lipca 1649 r. dom (w tyle Or.24) kuśnierza Łukasza Jędrzejowicza, Ormianina. Sąsiedztwo: od ulicy Zachariasza Dolwatowicza (Or.24) i Gabriela Skinderowicza (Or.26)

W czerwcu 1641 r.i 1657 (lustracja) Gabriela Bartoszewicza (Or.26). Sasiedztwo: kamienica (Or.24) Thorosa Jakuba Bartoszowicza i (Or.28) Rudomicza.

W lipcu 1657 r. Gabriel Bartoszowicz zapisał w testamencie (przy okazji innej sprawy) kamienicę (Or 26). Sąsiedztwo: Kamienica nieboszczyka Gabriela Ariewowicza (Or 24) i kamienica nieboszczyka Kołakowskiego (Or 28) – [w tym czasie od roku zamieszkana przez Bazylego Rudomicza]. Mieszkańcy Rynku Wielkiego w latach 1632-1820, cz.II |

Acta Armenica

Bartoszowicz Jan i Marianna (Axentowna) 1684, 1686, 1688, 1690, 1695, 1696, nie żył 1700 ul. Ormiańska Rynek Wielki

W lipcu 1684 r. Stanisław Brzeski i Michał Brzeski, jego syn przeprowadzili wizytację kamienicy (Or 28) wycenionej na 3000 złp. Sąsiedztwo: Jan Wilczek (Or 30) i Jan Bartoszowicz (Or 26).

Opis: „…naprzod w izbie drewnianey na dole przedniey wielkiey połap y belki pod nim od ściany P. Bartoszowicza pobutwiało…w scienie pod oknami teyze izby drzewa nowego czworo alkierz z teyze izby cały zbutwiały…Dach nad izbą wielką dolną wszytek zły y krokwią połamane miejscem y rynna od P. Wilczka zła, zgoła dach wszytek podziurawiony na części….nad tą izbą wielką zapierzenie pod dachem…na strych idąc schody obdarte z opieraniem y z gontow ktoremi obite były szpodem i z bokow. Nad strychem y nad izbą y nad sklepem dolnym affectatis od sciany P. Bartoszewicza dach nowy y rynna 4 krokwy z łatami…Połap w kącie nad izbą od sciany P. Bartoszowicza przedziurawiony wskroś …cieczenie wody z dachu nad izbą y sklepem pod nią od sciany p. Wilczka dach wszytek zły y rynna zgniła połap przegnił…W izbach w iedney u drzwi także y zamku nie masz w drugiey izbie od P. Wilczka kwatery iedney w oknie nie masz….”

Mieszkańcy Rynku Wielkiego w latach 1632-1820, cz.II |

W czerwcu 1686 r. Jan Bartoszowicz ławnik zapisał na kamienicy (Or 26) sumę 600 złp. Marcinowi na Zamościu Zamoyskiemu. Sąsiedztwo: kamienica „Rudomiczowska” (Or 28) i kamienica „Aryewowiczowska” (Or 24). Mieszkańcy Rynku Wielkiego w latach 1632-1820, cz.II |

W sierpniu 1688 r. Jan Bartoszowicz rajca i ławnik i Marianna jego żona zapisali na kamienicy w Zamościu dług wys. 1000 złp., na rzecz Axentego Owanisowicza. Sąsiedztwo: kamienica „Rudomiczowska” i kamienica O.O. Dominikanów przedtem „Ariewowiczowska”. Opis: „sklep gorny po lewey ręcze podsienia wchodząc do kamienicy”. Mieszkańcy Zamościa w latach 1650-1699 |

7 kwietnia 1690 r. Ewa, wdowa po Felicjanie Torosowiczu, wdowa po Stanisławie Pietruszowiczu, żona Damiana Sternikowicza sprzedała za 900 złp. dom w tyle ul. Ormiańskiej Janowi Bartoszowiczowi i Mariannie Axentownej, małżonkom. Sąsiedztwo: Katarzyna Jurkowiczowa stolarka i Paweł Derbedroszowicz. Mieszkańcy ulicy Ormiańskiej w Zamościu w latach 1626-1781 |

W maju 1696 r. Jan Władysław i Stanisław (bracia) Garczynscy sprzedali kamienicę za 700 złp.  w Rynku Wielkim Janowi  rajcy i Mariannie Bartoszowiczom. Sąsiedztwo: margrabia Pinczoviensis (Margrabia na Pińczowie, przypuszczalnie Fr. Myszkowski)  i Mikołaj Barth krawiec. Mieszkańcy  Circuli Maioris – Rynku Wielkiego w Zamościu |

W październiku 1700 r. Zofia Dyakowska, wdowa po Kazimierzu Dyakowskim Regentis Grabowecensis – zarządca grabowiecki  i Marianna Bartoszowiczowa, wdowa po Janie Bartoszowiczu kupcu, dokonała wyceny kamienicy „Bartoszoviana” (Or 26) – 1678,25 złp. Sąsiedztwo: sukcesorzy Bekiera kupca i Mikołaj Barth, krawiec. Mieszkańcy Rynku Wielkiego w latach 1632-1820, cz.II |

13. Efemeros…diariusz Bazylego Rudomicza – na temat Bartoszowiczów:

Cz. I. s. 46, 61. Bartoszewiczowa Ormianka, mieszczka zamojska

1. 46 – 27 lipiec 1657 r. – Od pani Bartoszowicowej otrzymałem półtora zł za leczenie…

Cz. I. s. 49. – sierpień 1657 r. notatka na marginesie: Pan Bartoszowicz jest konający.

Rudomicz nie określił o którego z Bartoszowiczów chodziło, ale wyjaśnia to testament Gabriela Bartoszowicza (w opracowywaniu)

61. – 4 listopad 1657 r. – Pan Paprocki niedawno odjeżdżając powiedział, że dziś odbędzie się ślub pani Bartoszewiczowej z Ormianinem Dominikiem.

Cz I. s. 113. – 10. luty 1659 r. – Przemawiałem w imieniu pana młodego na weselu Jana Kirkorowicza i panny Urszuli Bartoszowicówny, za co otrzymałem od nowożeńców wyszywaną chusteczkę.

Cz. I. s. 250. – 13 marzec 1662 r. – Przemawiałem na weselu pana Stefana Ałtunowicza i panny Anny Bartoszowicówny Ormianki dziękując za wychowanie oblubienicy.

 Cz. II. Bartoszowicz Jan (s. Gabriela), Ormianin, mieszczanin zamojski, bakałarz Akademii Zamojskiej

s.346 – 27 luty 1671 r. – Urodzony pan Jan Bartoszowic oddawszy mi list polecający od przew. ks. Alojzego Marii przełożonego Misji papieskiej we Lwowie, prosił mnie uprzejmie o radę co do swego dalszego stanu. Niech Pan go wspomaga! Ofiarował mi także podarki z jarmarku lwowskiego, co wpisałem do rejestru.

s. 347 – 8 marca 1671 r. – Niedziela. Byłem na wspaniałej uczcie u szl. Pana Jana Bartoszowicza razem z jego krewnymi, ze wszystkimi profesorami i z wiel. ks. dziekanem.

s. 368 – 6 lipiec 1671 r. – Wieczorem byłem na zaręczynach pana Jana Bartoszewicza i starszej córki pana Auksantego Owanisowicza. Oblubienicy wręczyłem pierścionek.

s. 370 – 20 lipiec 1671 r. – Wśród różnych zajęć w domu i w sądzie zamkowym przeprowadzono ze mną rozmowę w sprawie wydania świadectwa panu Janowi Bartoszewiczowi wyjeżdżającemu do Rzymu. Otrzymałem od niego oświadczenie, że nie uzyska wcześniej dyplomu doktorskiego od papieża, zanim nie ukończy tamże studiów prawniczych.

s. 380 – 12 wrzesień 1671 r. – Po południu na zgromadzeniu akademików wiel. ks. Jan Józef Kozłowski i czcigodny Jan Bartoszowicz wnieśli prośbę o nadanie im stopnia bakałarza filozofii. Uzyskali oni otwarcie przewodu ze względu na ich wystarczającą wiedzę i cnotę.

s. 384 – 5 października 1671 r. – Odprawiona została wotywa o Duchu Św. w intencji promocji na bakałarzy czcigodnych Kozłowskiego i Bartoszowicza.

s. 385 – 16 października 1671 r. – Czcigodni kandydaci na stopień bakałarza, a mianowicie Kozłowski i Bartoszowicz zdali egzamin z wymowy.

s. 389 – 19 listopad 1671 r. – Byłem na obiedzie z jm. panem Szornelem u opatrznego Auksentiusza, którego wreszcie pogodziłem z przyszłym jego zięciem panem Bartoszowiczem.

s. 395 – 27 grudzień 1671 r. – Odbył się ślub czcigodnego pana Jana Bartoszowicza bakałarza sztuk wyzwolonych oraz panny Marianny Auksentówny. W imieniu rodzica przekazałem oblubienice w ręce pana młodego; przemówienie wygłosił pan Krobski.

s. 397 – 2 stycznia 1672 r. – U pana Jana Bartoszowicza urządzono przenosiny, w których braliśmy udział wraz z innymi gośćmi.

W lipcu 1684 r. zajmował kamienicę przy Orm. 26 Jan Bartoszewicz (wnuk Bartosza Bachsze, syn Gabriela) bakałarz sztuk wyzwolonych.

W czerwcu 1686 r. Jan Bartoszewicz ławnik zapisał na kamienicy (Or.26) sumę 600 złp. Marcinowi na Zamościu Zamoyskiemu. Sąsiedztwo: kamienica „Rudomiczowska” (Or.28) i kamienica „Aryewowiczowska” (Or.24).

W sierpniu 1688 r. Jan Bartoszowicz rajca i ławnik i Marianna jego żona zapisali na kamienicy (Or.26) w Zamościu dług wys. 1000 złp. , na rzecz [ojca Marianny] Auxentego Owanisowicza (RW.10). Sąsiedztwo: kamienica (Or.28) „Rudomiczowska” i kamienica (Or.24) O.O. Dominikanów przedtem „Ariewowiczowska”. Opis: „sklep gorny po lewey ręcze podsienia wchodząc do kamienicy”.

W czerwcu 1695 r. Jan i Marianna Bartoszewiczowie, małżonkowie zaciągnęli pożyczkę w wys. 5000 złp. na wykończenie kamienicy (Or.26) pod zastaw jej części od  Jerzego i Ewy Doroszewskich. Sąsiedztwo: OO. Dominikanie Konwentu Janowskiego (Or.24) i  Michał Brzyski (Or .28).

Opis: „Sklepy dwa gornie z podsieniami, pod tymisz dolnie…, y trzeci pod izbą wielką, kuchnią, alkierzem sklepionym, tył staynia, strych nad izba wielką z cegły y wapna…dla zsypywania zboża.

W maju 1696 r. Jan i Marianna Bartoszewiczowie zakupili za 700 zł kamienicę przy St.37 od braci Garczyńskich.

W czerwcu 1667 r. Kazimierz i Jadwiga Kowalscy, małżonkowie sprzedali za 122 złp. dom na Przedmieściu Nowy Świat Grzegorzowi i Marinie Doroszowiczom. Sąsiedztwo: Daniel Koszobudka i Jakub Kucharski.

W 1696 r.(lustracja) Or.26 Jerzego Doroszowicza (Doroszowskiego), natomiast Jan Bartoszewicz, syn Gabriela kupił kamienicę przy Staszica 31 (i 37 patrz zakładki). Sasiedztwo: Michał Brzyski (Or.28) i kamienica Kasprowej – księdzów dominikanów (Or.24)

W roku 1707  sukcesorów Doroszowskich(Or.26). Sąsiedztwo: Michał Brzyski rajca, który zapisał testamentem kamienicę (Or.28) żonie Mariannie i córce Annie.

We wrześniu 1732 r. Bunt Militus Equestrius Fortality Zamosc. (Żołnierz Kawalerii Twierdzy Zamość) przeprowadził wizję (Or.26) „Doroszowsciana” w stanie desolata (opuszczonym).

Opis: „Naprzod kratyr pięć dobrych, ze wszystkim żelazem y prętami złych kratyr dziewięć narożników sześć…w izbie w oknach dwie poprzeczek od dołu złych, w alkierzu piec stary dobry, tamze okna dobre, w izbie podłoga dobra, pieca nie masz ani okien, fundament od pieca potrzebuie reparacyi….Drzwi do izby…kuchnia dobra, drzwi do kuchni bez zamknięcia…w drugiey izbie drzwi…, piec zły, trzeba go przestawić, w oknach ramy złe w obudwu kwatery dobre w obudwu oknach szub cztery, w iednym niedostaie, podłoga dobra, kominek przy piecu dobry nad izbą wielką dach zły bardzo. Rynna dobra.”

W maju 1752 r.  Zofia de Dłuskie  Gąsiorowska i  Laurenty Gąsiorowski przeprowadzili inwentaryzację części kamienicy „Doroszowsciana”(Or.26).

Opis: „Naprzod wchodząc do izby dolney z podsienia drzwi sosnowe na zawiasach….tamże w alkierzu drzwi z izby na gorę…., tamże w alkierzu krata żelazna z cegły miejscami nadpsuta…piec piekarski dobry…podłoga dobra y połap dobry okna powybijane dwie we cztery kwater….ramy stare dobre okiennice we dwoy na zawiasach żelaznych dobre…Wchodząc do kuchni krata drewniana w ktorey drzwi wpół z drewnianemi balasami….kuchnia murowana dobra tylko piec poprawy potrzebuie, tamże w kuchni półek trzy w murze, komin murowany dobry, wychodząc z izby, dolney na tył wiązanie dobre w odrzwiach….Na tyle mieszkania do których schody na gore złe ganek dobry stary, drzwi sosnowe idąc z ganku….drzwi do izby po lewey ręce sosnowe dobre stare …W izbie piec kaflowy, biały dobry kominek w kapie podpadany, okien nie masz tylko ramy dębowe stare popróchniałe z haczykami czterema. Okienniczka iedna … Z teyże izby drzwi dwoiste stare sosnowe…okien na tył nie ma. Ramy dębowe stare okienniczka iedna…połap i podłoga stare dobre…tak w izbie iako i w alkierzu, wychodząc z alkierzyka do sieni drzwi stare sosnowe…drzwi na ganek dobre…ganek na ulicę Żydowską stary cały….w sieniach komin pleciony dobry z obu stron tylko odrzwi kuchenka murowana mała, wchodząc od izby do ganku po lewey stronie drzwi sosnowe stare…, w teyże izbie piec kaflowy biały stary, kominek pleciony…, okien nie masz tylko ramy stare dębowe…, połap y podłoga stare dobre, wychodząc z izby drzwi sosnowe stare spróchniałe…dach nad temi izbami znaczney reaparcyi potrzebie…”

W sierpniu 1757 r. Doroszewskiej

W maju 1760 r. i czerwcu 1761 r. kamienica Doroszewsciana (Or.26). Sąsiedztwo: kamienica Michałowsciana(Or.28)

W roku 1766  Mateusz Dzięciołowski przeprowadził cesję (600 złp.) na części Kamienicy Doroszowsciana (Or.26)na rzecz  Marcina Giersz’a  i  Anny  de Doroszowskie (żony, wcz. żony malarza polichromii w kaplicy [z 3 oknami] Akademickiej w Akademii Jana Kantego Siarczyńskiego† przed VIII.1762 z Janowic). Sąsiedztwo: Zielińscy (Or.28) i Kamienica Faruchowiczowa (Or.24).

W 1770 r. (lustracja) sukcesorów Doroszewskich (Or.26). Na górze pana Giersza, na dole Fiałkowski. Sąsiedztwo:  Kamienica Faruchowiczowa (Or.24).

W styczniu 1772 r.  Salomea de Doroszewskie 1-voto Płoszczyńska, 2-voto Borzańska, wdowa, sprzedała za 1200 złp. część  kamienicy Doroszewscianorum (Or.26) w Rynku Wielkim Stanisławowi i Dorocie de Doroszowskie Łaszewskie. Sąsiedztwo: kamienica wdowy Guzowskiej (Or.28) i Treptyta (Or.28).

w 1803 r. [M.B.Pawlicki str 131] Rosołowskich [Grzegorz Rosołowski]

W 1874 r. wł. Julian Zonawend s. Franciszka, ur. 10.021806 r., wyznania rzymsko-katolickiego

Rynek 5 Ormiańska 26 Rynek Wielki 32 Ormiańska 19						Bluzer Berko Mendel i Rajner Jankiel
DM		2P		mb		35×84	6,7
P	f		S		100	Małka Gajzer
			Sd		100	Hersz Zegen, Szymon Perel
			P		90	Szloma Elbaum
I			P		90	Jankiel Rajner
			PK		70	Judka Forem
			2PK		100	Małka Gajber
			P		40	Abram Herc
II			P		90	Abram Ajzensztejn
			PK		50	Boruch Gajner
			2P		90	Gdala  Brilandsztejn

w 1891 r. Rynek 5 (2 Żydów), murowany, 2 piętra, kryty blachą, 35 × 84.

Parter: od frontu sklep, sklep z przepierzeniem, pokój.

Piętro: 2 pokoje z kuchnią, z tyłu 2 pokoje z kuchnią, pokój.

II piętro: 4 pokoje z kuchnią.

Dochód – 820 rubli.

Rynek 5a (Żyd), murowany, piętrowa oficyna, kryty gontem, 18 × 29.

Parter: 2 pokoje i komora.

Piętro: pokój.

Dochód – 120 rubli.

Tytuł: Plan budowy murowanego domu Lejby Adera przy ulicy Bożnicznej [ob. Pereca 29] na działce nr 5 przy Rynku w Zamościu [obecnie Ormiańska Nr 26 – w 1874 r. właścicielem Julian Zonawend ur. 1806 r. s. Franciszka, nr sygn. WAPL RGL Wydz. Bud. I, 1901:20, k.2, wyk. inż. arch. Cieszkowski, cechy dokumentu: kalka, tusz, kolor, na 3 półarkuszach, skala: 70 stóp = 12,8 cm dla planów; 40 stóp = 14,5 cm dla fasady i przekroju; 20 sążni = 10 cm dla planu sytuacyjnego, zawartość: plan parteru, piętra i II piętra, fasada, przekrój.

W 1921 r.  (szkic polowy 65) nr 19 (obecnie ul. Ormiańska 26 i Pereca 31) B. M. Bluzer, właścicielem części posesji od ul. Ormiańskiej, a od Bożniczej L. Ader

W dwudziestoleciu międzywojennym w kamienicy Ita Sznur sprzedawała obuwie, Mordko Anger galanterię, Icek Biterman koszyki, a Ela Wajnribi galanterię.

• Kurył Der Zachariaszowicz, kupiec ormiański i jego żona Anna Barthoszowiczówna, notowani byli w aktach zamojskich Ormian. (APL AMZ 64 skan 10-11, lata 1626-1649)

Opracowanie: Ewa Lisiecka, Ewa Dąbska, Justyna Bartkowska

[1] Bartosz Bachsze, Ormianin, przysiężnik prawa ormiańskiego w Zamościu, notowany m.in. w dokumencie z 14.10.1598 r. Zbiór różnych źródeł dotyczących Zamościa | Wcześniej notowany w pierwszej lustracji Zamościa z 1591 r. (vide: Ormiańska 26 –Zasiedlenie Rynku Wielkiego w Zamościu w XVII wieku. |).

BARTOS ARMENIO – BARTOSZ  ORMIANIN – posiadał w Zamościu dom murowany, zarejestrowany zarówno w lustracji miasta w 1591 r. , jak i na Planie Rynku z 1603-1604 (Pawlicki).  Stan tego domu określa wizytacja z 1632 r. jako bardzo już zrujnowany. Składał się z izby murowanej i pomieszczenia kuchennego. Profesor Maciej Pawlicki sugerowął, że Gabriel Bartoszewicz przejął na własność nie cały dom Bartosza Ormianina, a jedynie zachodnią część dawnego domu dwuwględnego, czyli jego połowę. Chcąc wystawić w tym miejscu kamienicę według wzorca zalecanego przez  fundatora miasta, musiał poczynić starania o powiększenie działki, które uzyskał od sukcesorów Zachariasza, właścicieli działki przyległej od zachodu. Poczet zamojskich Ormian. |

Płaskorzeźba Archanioła Gabriela we wnęce pierwszego piętra, zdobi fronton jednej z najozdobniejszych kamieniczek ormiańskich[1] w Zamościu. Niegdyś dom ten należał do bogatego kupca ormiańskiego Gabriela Bartoszowicza[2]. Był XVII w. mieszczaninem zamojskim i jednocześnie lwowskim. Kamienica ujawnia swoje nowe tajemnice, ukryte w aktach miejskich. W 1647 r. jedno z dolnych pomieszczeń kamienicy było przeznaczone na sklep. Archiwa miejskie zachowały z tego czasu spis inwentaryzacyjny, sporządzony zapewne po śmierci sprzedawcy, niejakiego Broniowskiego[3]. Otwarcia sklepu dokonano na prośbę Ormianki Zuzanny Kistorowej Megerdycowiczowej i samego Gabriela Bartoszowicza. Przy inwentaryzacji obecny był Maciej Wacławowicz, sługa trzeciego ordynata na Zamościu, wydelegowany do tych czynności przez podskarbiego Jerzego Szornela. Otwarcia sklepu i spisu przedmiotów dokonano we wtorek 2 marca 1647 r., w godzinach popołudniowych, przy obecności ławników ormiańskich Warterysa Aszvadora lent wójta, Mikołaja Hadziejowicza i Mikołaja Buniatowicza. Wyznaczona Komisja wraz z pisarzem, w obecności obu stron i innych osób przeprowadziła inwentaryzację.

Początkowe zapiski pisarza wskazywałyby na to, że handlowano przedmiotami z cyny, ale dalszy przebieg spisu ujawnił znaczną różnorodność przedmiotów jakie znajdowały się w sklepie. Jednak część z nich była uprzednio używana, część wręcz niezdatna do handlu i zniszczona. Do ciekawostek handlowych tego sklepu należy zaliczyć częściowe wyposażenie zbroi rycerskiej. Były w sklepie książki, wstążki i skóry, królicze i kurdybanowe. Były skrzynie i szkatułki, i pudełka malowane. Nici i rzemienie, i szabla kozacka, i tym podobne cacka. Futerka zgniłe i agnuski za szkłem. Skrzynia do karety, łóżko w worze i składane, beczki próżne, beczki z grochem, i fajerka aptekarska. Konwie wielkie i balaski drewniane, od łóżka, czarno malowane. Jednym słowem, w dawnym sklepie pod św. Gabrielem, można było kupić przedmiotów wiele: pstry czapraszek turecki na konia, z karmazynowymi frędzlami, św. Augustyna „Rozmyślania” i kapelusz słomiany.

W „spiżarni z przegródkami” spisano 25 cynowych talerzy, 17 półmisków cynowych z przystawkami; 12 tac cynowych, miednicę cynową z nalewką bez wierzchu, kubków cynowych dwa, półgarncówek cynowych dwie, kwart cynowych trzy, bez wierzchu jedna z nich, dek miedziany jeden, kociołków miedzianych trzy i wierzch jeden, krążki dwa miedziane, rynka szpisowa, brytfanna żelazna, durszlak z karaskiem blaszanym, biały. Fajerka stara, żelazna, zła. Flaszeczek dwie blaszanych. Puzdro blaszane próżne. Kul do hakownic[4] połowica faski. Nożyczki do świec, mosiądzowe. Świder do berowania[5] wina żelazny. Rękawów pancerzowych, złych, pordzewianych [zardzewiałych] trzy pary; szyszak pordzewiowy; od zbroi blacha przednia i jedna pordzewiała. Sitko do przesiewania korzenia (…).

Pudło białe z penkami 3. Pudełko białe, w którym książka słowieńska mała, oprawna w srebro złociste. Moździerz spiżowy z tłuczkiem, żelazna szkatułka od (…) zamkniona, zepsowana, próżna. Krążek od sukna, kilka łokci (…) brudnych, różnych sztuk siedem. Giermak[6] (…) żałobny, kitelek zgniły, pudełko, w którym czepce zgniłe, mankiety, kołnierze rozmaite i czarne bławatne. Tamże sztuka haftowana w kwadrat, miejscami są perły i pantaliki małe, poniekąd złote. Pudełko białe w którym kałamarze z maściami, krubęcka skrzynka puklasta, ogniła, obita skórą cielęcą, próżna. Druga takaż, w której skór kurdybanowych cztery. Króliczek czarny (…), karby papieru i lufty różne.

Szkatułka malowana, zamczysta. Skrzynka czarna z antabą zamczysta. Skrzynia zielona z antabą zamczysta. Skrzynia biała bez zamka, w której inderak[7] perpetualowy [ciągły] po(..)asty z pasamonami czarnymi jedwabnymi.  Kabat z takimiż pasamonami. Kapelusz słomiany, czapka aksamitna czarna, białogłowska z sobolem (…), od molów popsowana. Rękawy z bogatej (…). Kabat abo sznurowanie z kolcami  srebrnemi 22. Książka nazwana duchowna w czapie z klauzurkami srebrnymi, książka druga Rozmyślanie św. Augustyna. Pudełko malowane, próżne. Szczotka zgniła szatna, nici białych węzełek, kłębków dwa przędzy, pętlice. Druga skrzynia wozowa z zamkiem, w której klucz był (….) rozmaitych i kart do grania kilka tuzinów, księgi w tejże, zwierciadło duchowne nazwane, druga Tribunat główny, mniejszych książek autorów różnych 9, manuskryptów dwa.

Adamaszku łokieć białego na kształt fartuszka. Rzemienia kawalec, taśmy ze srebrem złotej zwinione [zwiniete] kawałków kilka, kluczyki od czegoś, łańcuch na kształt pasa pancerzowego, złocisty, miedziany czyli mosiądzowy, manela [bransoleta] jedna takaż, obrączka srebrna, cienka do stroju białogłowskiego na głowę. Szabla kozacka nabijana złotem z paskami ze złotem, taśmą. Czapraszek turecki na konia z frędzla karmazynową, pstry. Krajki kilka łokci czerwonej. Futerka zgniłego węzełek. Węzeł z papierami w pudełku białym. Agnusek i faworek ze szkłem. Trzy pręty do toczka żelazne. Stół z nogami rozebranymi. Szkatułka zamczysta, czarna, mała. Skrzyneczka na kształt szafki, listów pełna, puzderek dwie czarnych, zamczyste jedno. Skrzynia kareciana, zamczysta, druga nie zamczysta, {w} której okrawki rzemienne i kilkanaście łokci zielonej.

Skrzynia malowana na kołkach, zielona, zamczysta. Łóżko w worze zawiązane i drugie składane na ziemi, złe. Beczek dwie próżnych, a w trzeciej grochu do pół beczki. Fajerka żelazna Aptekarska*. Konew[8] wielka o dwu uchach. Bukłagi[9] dwa. Szargi proste do wieszania rzeczy, drewniane. Balasków drewnianych od łóżka, czarno malowanych 4.

Wszystkie te rzeczy zostały zinwentaryzowane przy widzu zamkowym[10] wzwyż mianowanym i przez urząd dla lepszej weryficatiej i pewności pieczęcią urzędową zapieczętowane i na jedno miejsce złożone.

Ewa Lisiecka

Gabriel Bartoszowicz Ormianin z Zamościa |

Pani Zuzanna kontra Gabriel Bartoszowicz |

[1] Kamienica Pod Aniołem, Bartoszowiczów, Rynek Wielki 26, obecnie siedziba Muzeum Zamojskiego.

[2] Kędziora Andrzej. Zamościopedia – KAMIENICA BARTOSZEWICZOWSKA, ul. Ormiańska 26

[3] APL AMZ 67, lata 1643-1647. Acta advocatalia et sacbinalia Zamoscensia iuris priuilegiati Armenici.

[4] Hakownica, jeden z najstarszych typów ręcznej broni palnej. Ciężka rusznica do obrony miast i zamków (XIV-XVI w.).

[5] Berowanie wina, proces, który obejmuje różne techniki i zasady obowiązujące przy poprawnej degustacji wina.

[6] Giermak żałobny (turec. germek), męski strój wierzchni z przełomu XVI-XVII w. Giermak – Wikipedia, wolna encyklopedia

[7] Inderak, spodnia część ubioru kobiecego, rodzaj spódnicy, także błam przekrojony do podbicia spodniego ubioru kobiecego. Słownik polszczyzny XVI wieku – inderak

[8] Konew, metalowe (rzadziej drewniane) naczynie na płyny.

[9] Bukłak (tatar. Bokłak), pojemnik ze skóry w formie zamykanego worka, podróżny, na płyny.

[10] Widz, wysłannik działający z ramienia dziedzica miasta i zamku, ordynata na Zamościu, w tym przypadku Wacławowicz.

* Fajerka aptekarska, to stosowany jeszcze w XIX w. przyrząd z żarem, na który rzucano kilkakrotnie kadzidło.- informacja pozyskana dzięki Ewie Dąbskiej.

      W skład klucza wchodziły wioski Żdanów, Mokre, Płoskie, Białobrzegi, Wysokie. Inwentarz obejmował spis osiadłości i powinności osadników. Inwentarz przedstawiał stan odtworzonych wiosek po zniszczeniach wojennych w II połowie XVII wieku. Jeszcze w Białobrzegach i Płoskim w ramach kolonizacji wewnętrznej uzupełnia się stan mieszkańców.

    Podstawową strukturę wiosek stanowiły osady półłanowe (około 15 morgów), często użytkowane przez dwóch włościan. W Żdanowie i Płoskim były folwarki, w folwarku żdanowskim pracowali mieszkańcy Żdanowa i Mokrego, w folwarku płoskim mieszkańcy Płoskiego, Wysokiego i Białobrzeg.

              Inwentarz z 1694 roku opisujący wioski w kluczu

1. Wieś Żdanów – osadzona na półłanach 17, zagród 9 [1],

– do Arendy Zamojskiej 1 półłan i 1 ćwierć,

– pod gumiennym 1 półłan,

– pod tywonem 1 ćwierć,

– za prawem Pawłowski 1 ćwierć,

– reszta półłanów do skarbu,

– do arendy 1 zagroda,

– reszta zagród do skarbu.

2. Wieś Mokre – osadzona na półłanach 15, zagród 20,

– pod popem lipskim za prawem 1 półłan,

– reszta półłanów i zagród do skarbu,

3. Wieś Płoskie – osadzona na półłanach 33, zagród 14,

– pod Panem Wesołowskim 1 półłan i 1 ćwierć,

– do arendy zamojskiej 1 półłan,

– pod bojarem 1 półłan,

– pod kozakiem 1 ćwierć,

– reszta półłanów i zagród do skarbu,

4. Wieś Białobrzegi osadzona na półłanach 20, 1 zagroda,

– pod Tomaszewskim 1 ćwierci,

– pod Sawickim zagroda,

– reszta półłanów do skarbu,

5. Wieś Wysokie – osadzona na 6 półłanach i 4 zagrodach (wszystkie do skarbu).

                                Inwentarz z 1699 roku

                                      Wieś Żdanów 

                                       półłanki

1. półłanek Buszkowski

– z ćwierci Jurko młynarz płaci czynsz 6 zł,

– z drugiej ćwierci arendarz płaci czynsz 6 zł,

2. półłanek Miodunowski (bartnika)

– całość obrabia Jan Łysiak i Fusiara – 5 dni pańszczyzny, 12 gr czynszu, 2 kapłony, 30 jajek, 6 łokci przędzy,

3. półłanek Hajdukowski (na utrzymanie hajduka)

– całość obrabia Hajduczek i Prokop – 5 dni pańszczyzny, 12 gr czynszu, 2 kapłony, 30 jajek, 6 łokci przędzy,

4. półłanek Jankowski

– całość obrabia Jędrzej Stadnik i Panas Paksiuk – 5 dni pańszczyzny, 12 gr czynszu, 2 kapłony, 30 jajek, 6 łokci przędzy,

5. półłanek Cyzowski

– z ćwierci Cyz do arendy robi – 6 gr czynszu, 1 kapłon, 15 jajek, 3 łokci przędzy,

– z drugiej ćwierci tenże czynszownik – 6 zł czynszu, 1 kapłon, 15 jajek, 3 łokcie przędzy,

6. półłanek Tywonowski (na utrzymanie tywona)

– z ćwierci Bartek Stadnik – 2 ½ dni pańszczyzny, 6 gr czynszu, 1 kapłon, 15 jajek, 3 łokcie przędzy,

– z drugiej ćwierci gumienny – służy,

7. półłanek Pieluchowski

– całość obrabia Kruszyński i Hrysiak – 5 dni pańszczyzny, 12 gr czynszu, 2 kapłony, 30 jajek, 6 łokci przędzy,

8. półłanek Klimkowski

– całość obrabia Poleszak i Pszenny – 5 dni pańszczyzny, 12 gr czynszu, 2 kapłony, 30 jajek, 6 łokci przędzy,

9. półłanek Krutkowski

– z ćwierci Kiełb robi – 2 ½ dnia pańszczyzny, 6 gr czynszu, 1 kapłon, 15 jajek, 3 łokcie przędzy,

– z drugiej ćwierci zostawiono posiane 2 pracownikom – 8 zł czynszu,

10. półłanek Bohdanowski

– ćwierć Pawłowski prawem trzyma,

–  druga ćwierć:

–  połowa Jan Mazur pola,

– połowa Głowacki czynsz 3 zł,

11. półłanek Krzyszkowski

– całość obrabia Sobek Chlebiec i Grzegorz Wolski – 5 dni pańszczyzny, 12 gr czynszu, 2 kapłony, 30 jajek, 6 łokci przędzy,

12. półłanek Ćwidowski

– z ćwierci Artym robi – 2 ½ dni pańszczyzny, 6 gr czynszu, 1 kapłon, 15 jajek, 3 łokcie przędzy,

– z drugiej ćwierci:

– z połowy Łabęcki – 1 ½ dni pańszczyzny, 3 gr czynszu, ½ kapłona, 7 ½ jajek, 1 ½ łokcia przędzy,

– z połowy Ilko lasu doziera (strażnik) – sługa,

13. półłanek Dachnikowski (do arendy zamojskiej)

– Żyd arendarz do swojej arendy,

14. półłanek Wójtowski

– z ćwierci Potaszko Czopik – 2 ½ dni pańszczyzny, 6 gr czynszu, 1 kapłon, 15 jajek, 3 łokcie przędzy,

– z drugiej ćwierci tenże czynsz – 6 zł czynszu, 1 kapłon, 15 jajek, 3 łokcie przędzy,

15. półłanek Gogowski

– z ćwierci Maciek Pyza na stróży zamkowej (na każde wezwanie),

– z drugiej ćwierci gumienny – uwolniony od opłat i pańszczyzny,

16. ćwierćłan Sobkowski

– z całości robi Jaśko Pęk – 2 ½ dnia pańszczyzny, 6 gr czynszu, 1 kapłon, 15 jajek, 3 łokcie przędzy,

17. dwa półanki Pasamonowskie (na siano)

– Łabęcki czynsz 2 zł,

– Artym czynsz 4 zł,

– gumienny czynsz 2 zł,

– Kruszyński czynsz 3 zł.

                                       zagrody

1. zagroda Borowinowska

– na siano – czynsz od 14 gospodarzy 14 zł,

2. zagroda Koziarowska

– posiali na niej 10 gospodarzy czynsz 10 zł,

3. zagroda Sobczakowa

– Sobczak do arendy robi – daje 6 gr czynszu i 3 łokcie przędzy,

4. zagroda Poswiatowa

– Poswiata robi – 3 dni pańszczyzny, 6 gr czynszu, 3 łokcie przędzy,

5. zagroda Golenczakowa

– robi Stach Kruszynski – 3 dni pańszczyzny, 6 gr czynszu, 3 łokcie przędzy,

6. zagroda Głowackiego

– robi Głowacki – 3 dni pańszczyzny, 6 gr czynszu, 3 łokcie przędzy,

7. zagroda Hejduszowska

– robi Wojtek Łysiak – 3 dni pańszczyzny, 6 gr czynszu, 3 łokcie przędzy,

8. zagroda Chlebczowska

– z całości robi Bystrzycki i Wojtek Czopik – 3 dni pańszczyzny, 6 gr czynszu, 3 łokcie przędzy,

9. zagroda Sidorowska

– różni siali – płacą 5 zł czynszu,

                                 Łąki

1. Borowinowska

– Jędrzej Stadnik i Poswiata płacą 6 zł czynszu,

2. Salskiego

– Jaśko Łysiak płaci 7 zł czynszu,

3. Sidorowska

– Iwan Poswiatow płaci 4 zł czynszu,

4. Koziarowska

– Koziarowski płaci 4 zł czynszu.

                       Folwark Żdanów

produkowano:

– pszenica ozima 207 korców i 40 ćwierci,

– żyto ozime 151 korców i 30 ćwierci,

– jęczmień 161 korców,

– grochu 51 korcow2 i 20 ćwierci,

– tatarki 22 korców i 24 ćwierci,

– owsa 275 korców.

     Skopszczyzna [2] od przedmieszczan Stawiska – danina w naturze.

                         Młyn

– o 4 kamieniach, młynarz co tydzień do dworu żdanowskiego pracować 3 dni z siekierą, od każdego kamienia wieprza chudego z dworu dokarmiać,

                                            Wieś Mokre

                               półłanki

1. Strąków

– z całości robią Strąk i Larwa – 5 dni pańszczyzny, 10 gr czynszu, 2 kapłony, 30 jajek, 6 łokci przędzy,

2. Zarębiński

– z ćwierci Iwan Łyś – 2 ½ dni pańszczyzny, 9 gr czynszu, 1 kapłon, 15 jajek, 3 łokcie przędzy,

– druga ćwierć na siano:

– Iwan Łyś 2 zł czynszu oraz za ogród 1 zł czynszu,

– Szamota 2 zł czynszu,

– Marcin Łoik 2 zł czynszu,

3. Łojków

– z ćwierci robi Marcin Łoik – 2 ½ dnia pańszczyzny, 9 gr czynszu, 1 kapłon, 15 jajek, 3 łokcie przędzy,

– z drugiej ćwierci Łoik płaci czynsz 12 zł oraz 1 kapłon, 15 jajek, 3 łokcie przędzy,

4. półłanek Szamotów

– z ćwierci Szamota odrabia – 2 ½ dnia pańszczyzny, 9 gr czynsz, 1 kapłon, 15 jajek, 3 łokcie przędzy,

– z drugiej ćwierci Szamota płaci czynsz – 12 zł, 1 kapłon, 15 jajek, 3 łokcie przędzy,

5. półłanek Studentów

– z całości Andrzej Student i Iwan Łoboda robią – 5 dni pańszczyzny, 10 gr czynszu, 2 kapłony, 30 jajek, 6 łokci przędzy,

6. półłanek Podsiadłego

– z ćwierci Podsiadło robi – 2 ½  dnia pańszczyzny, 9 gr czynszu, 1 kapłon, 15 jajek, 3 łokcie przędzy,

– druga ćwierć na siano – Szamota z innymi płaci 8 zł czynszu,

7. półłanek Śmietanowski

– Śmietana i Mazur Pyza z całości robią – 5 dni pańszczyzny, 10 gr czynszu, 2 kapłony, 30 jajek, 6 łokci przędzy,

8. półłanek Jacentego

– pan Vlanowski trzyma z woli jejmości dobrodziejki (ordynatowej),

9. półłanek Maksymowski (za prawem pop lipski)

– popadia (wdowa po popie) trzyma z woli dobrodziejki [3],

10. półłanek Macków

– z ćwierci robi Macko – 2 ½ dnia pańszczyzny, 9 gr czynszu, 1 kapłon, 15 jajek, 3 łokcie przędzy,

– z drugiej ćwierci Macko płaci czynsz – 12 zł, 1 kapłon, 15 jajek, 3 łokcie przędzy,

11. półłanek Dziedziurowski

– z ćwierci Dziedziura robi – 2 ½ dnia pańszczyzny, 9 gr czynszu, 1 kapłon, 15 jajek, 3 łokcie przędzy,

– z drugiej ćwierci płaci czynsz –  12 zł, 1 kapłon, 15 jajek, 3 łokcie przędzy,

12. półłanek Kulików

– Szeremet z całego robi – 5 dni pańszczyzny, 10 gr czynszu, 2 kapłony, 30 jajek, 6 łokci przędzy,

13. półłanek Góreckiego

– Górecki i Marcin Dłuz z całości robią – 5 dni pańszczyzny, 10 gr czynszu, 2 kapłony, 30 jajek, 6 łokci przędzy,

14. półłanek Poźniaków

– z ćwierci Poźniak robi – 2 ½ dnia pańszczyzny, 9 gr czynszu, 1 kapłon, 15 jajek, 3 łokcie przędzy,

– druga ćwierć na siano – Puklak z innymi płaci 12 zł czynszu.

                                             ćwierć łanowe

1. Vbalowa

– Vbalowie robią – 2 ½ dnia pańszczyzny, 9 gr czynszu, 1 kapłon, 15 jajek, 3 łokcie przędzy,

2. Krzywonosowa

– Krzywonos z ogrodu robi,

– reszta na siano – Adam Wlazłak z innymi płaci 9 zł czynszu.

                                       łany

– dwa półłanki Pan Vlanowski z woli dziedziczki trzyma.

                                        zagrody

1. Nakoniecznego

– Nakonieczny z całości robi – 3 dni pańszczyzny, 9 gr czynszu, 1 kapłon, 15 jajek, 3 łokcie przędzy,

2. Jastrzębowska

– Wlazło z całości robi – 3 dni pańszczyzny, 9 gr czynszu, 1 kapłon, 15 jajek, 3 łokcie pańszczyzny,

3. Łypiowa

– Łyp z połowy płaci 3 zł czynszu oraz ½ kapłona, 7 ½ jajek, 1 ½ łokcia przędzy,

– z drugiej połowy robi Susz – 1 ½ dnia pańszczyzny, 4 ½ gr czynszu, ½ kapłona, 7 ½ jajek, 1 ½ łokcia przędzy,

4. Kucharskiego

– Kucharscy z całości robią – 3 dni pańszczyzny, 9 gr czynszu, 1 kapłon, 15 jajek, 3 łokcie przędzy,

5. Maksymowa

– Maksymiec z Tyckim z całości robią – 3 dni pańszczyzny, 9 gr czynszu, 1 kapłon, 15 jajek, 3 łokcie przędzy,

6. Tyckiego

– Grześko Tycki z całości robi – 3 dni pańszczyzny, 9 gr czynszu, 1 kapłon, 15 jajek, 3 łokcie przędzy,

7. Krupińska

– Sułowski z chaty robi,

– pole posiane, z którego Drobny z innymi płaci 6 zł czynszu,

8. Szeremetowa

– Awryło z całości robi – 3 dni pańszczyzny, 9 gr czynszu, 1 kapłon, 15 jajek, 3 łokcie przędzy,

9. Głuszczakowa

– Głuszczak z całości robi – 3 dni pańszczyzny, 9 gr czynszu, 1 kapłon, 15 jajek, 3 łokcie przędzy,

10. Drobnego

– Drobny z całości robi – 3 dni pańszczyzny, 9 gr czynszu, 1 kapłon, 15 jajek, 3 łokcie przędzy,

11. Szeremetowska

– przeznaczona na siano (trzy części i ogród), Adam Wlazłak z innymi płaci 7 zł i 15 gr czynszu,

12. Góreckiego

– Michał Górecki z całości robi – 3 dni pańszczyzny, 9 gr czynszu, 1 kapłon, 15 jajek, 3 łokcie przędzy,

13. Wlazłowska

– w całości Adam Wlazło robi – 3 dni pańszczyzny, 9 gr czynszu, 1 kapłon, 15 jajek, 3 łokcie przędzy,

14. Dłużniowska

– Nakonieczny z innymi obsiał ogród i pole – 12 zł czynszu,

15. Larwiakowska

– trzymał sługa Michał zwolniony z opłat i pracy – włodarz (zarządca w folwarku),

16. Czopowa

– Czopikowie z całej robią – 3 dni pańszczyzny, 9 gr czynszu, 1 kapłon, 15 jajek, 3 łokcie przędzy,

17. Szumlowa

– Szumlicha z ogrodu robi,

– pole Czopik z innymi – 3 zł czynszu,

18. Nilarzowska

– robi Michał Górecki z innymi – 3 zł czynszu,

19. Masłowa

– z całości robi Masło – 3 dni pańszczyzny, 9 gr czynszu, 1 kapłon, 15 jajek, 3 łokcie przędzy,

20. Harasimowa

– z całości robi Harasim – 3 dni pańszczyzny, 9 gr czynszu, 1 kapłon, 15 jajek, 3 łokcie przędzy,

21. Szewrowska

– dana Panu Vlanowskiemu za siano do dworu.

                                             Półzagroda Roliński [4]

– szewc z ogrodu robi na potrzeby dworu,

– pole posiał Adam Czopik – czynsz 3 zł.

                                               łąki

– Dłużniowska – Maksim Dłuz płaci 3 zł czynszu,

– Zarębińska – Ilko Vbala płaci 3 zł czynszu,

– Szenczowska – Drobny płaci 6 zł czynszu,

– Mohlowska – Szamota płaci 3 zł czynszu,

– Szeremotowska – Nakonieczny płaci 4 zł czynszu,

– Mackowa – Macko płaci 4zł czynszu,

– Dziedziurowska – Dziedziura płaci 3 zł czynszu,

– Poźniakowska – Poźniak płaci 3 zł czynszu,

– Krzywonoska – Krzywonos płaci 2 zł czynszu,

– Szumlowa – Harasim płaci 4 zł czynszu.

                                                           Wieś Wysokie

                                                              półłanki

1. Samograjski

– z robi z ćwierci Wróbel – 7 ½ gr czynszu, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy, 1 korzec owsa,

– z drugiej ćwierci płaci czynsz – 5 zł, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy, 1 korzec owsa,

2. Siroczyński

– Piczsuroka robi z ćwierci – 7 ½ gr czynszu, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy, 1 korzec owsa,

– z drugiej ćwierci pan Langiewicz płaci czynsz – 8 zł, 1 korzec owsa, 1 kapłon,

3. półłanek Myzan

– z ćwierci Fetko Myza robi – 7 ½ gr czynszu, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy, 1 korzec owsa,

– z drugiej ćwierci płaci czynsz – 5 zł, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy, 1 korzec owsa,

4. Siwczyński

– Karp Siwiec z ćwierci robi – 7 ½ gr czynszu, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy, 1 korzec owsa,

– z drugiej ćwierci płaci czynsz – 5 zł, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy, 1 korzec owsa,

                                                               ćwierć łanowe

1. Bałdzińska

– z połowy Kuźma płaci czynsz 2 zł 15 gr, 2 ćwierci [5] owsa, ½ kapłona, 3 jajka, 1 ½ łokcia przędzy,

– z drugiej połowy Buchcic Kuśnierz płaci czynsz 2 zł 15 gr, 2 ćwierci owsa, ½ kapłona, 3 jajka, 1 ½ łokcia przędzy,

2. Nowosadowska

– z połowy Wróbel płaci czynsz 2 zł 15 gr, 2 ćwierci owsa, ½ kapłona, 3 jajka, 1 ½ łokcia przędzy,

– z drugiej połowy Piasecki płaci czynsz 2 zł 15 gr, 2 ćwierci owsa, ½ kapłona, 3 jajka, 1 ½ łokcia przędzy,

3. Bałdzińska

– z połowy robi Jędrzej Panasiuk – 4 gr czynsz, 2 ćwierci owsa, ½ kapłona, 3 jajka, 1 ½ łokcia przędzy,

– z drugiej połowy Oleszko Panasiuk grobli pilnuje,

4. Trzęsistomińska

– z połowy Feliks Myza płaci czynsz – 2 zł 15 gr, 2 ćwierci owsa, ½ kapłona, 3 jajka, 1 ½ łokcia przędzy,

– z drugiej połowy Kazimierz Myza robi – 4 gr czynszu, 2 ćwierci owsa, ½ kapłona, 3 jajka, 1 ½ łokcia przędzy,

                                                            zagrody

1. Piaseckiego

– robi Piasecki – czynsz 24 gr, 3 łokcie przędzy,

2. Kurpiszowska

– Dracha włodarz zwolniony z opłat,

3. Krolowska

– Król robi – czynsz 24 gr, 3 łokcie przędzy,

4. Kuźmowa

– Kuźma robi – czynsz 24 gr, 3 łokcie przędzy.

                                    Wieś Białobrzegi

                               półłanki

1. Burysów

– z ćwierci Łuka Burys robi –  7 ½ gr, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy, 1 korzec owsa,

– z drugiej Łuka Burys płaci czynsz – 5 zł, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy, 1 korzec owsa,

2. Korzyński

– z ćwierci Iwan Pasczuk płaci czynsz – 5 zł, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy, 1 korzec owsa,

– z drugiej Wawrzyniak płaci czynsz – 8 zł, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy, 1 korzec owsa,

3. Steczynowski

– z ćwierci Mitko płaci czynsz – 8 zł, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy, 1 korzec owsa,

– z drugiej Hołobudziak płacił czynsz – 8 zł, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy, 1 korzec owsa,

4. Sudakowski

– z ćwierci Oleszko Sudak robi – 7 ½ gr, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy, 1 korzec owsa,

– z drugiej ćwierci Oleszko płaci czynsz – 5 zł, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy, 1 korzec owsa,

5. Tłuczkowski

– z ćwierci Jamka płaci czynsz – 5 zł, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy, 1 korzec owsa,

– z drugiej ćwierci Jacko Manczak z Siedlisk płaci czynsz – 8 zł, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy, 1 korzec owsa,

6. Hołobudowski

– z ćwierci Waśko Sudak płaci czynsz – 8 zł, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy, 1 korzec ow2sa,

– z drugiej ćwierci Hryć Paszczuk robi – 7 ½ gr, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy, 1 korzec owsa,

7. Popowski

– z ćwierci Roman Banasik z Siedlisk – 8 zł, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy, 1 korzec owsa,

– z drugiej ćwierci Krawczyk płaci czynsz – 8 zł, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy, 1 korzec owsa,

8. Sasiukowski

– z ćwierci Sasiuk płaci czynsz – 5 zł, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy, 1 korzec owsa,

– z drugiej ćwierci Ostap Szycz z Zarudzia płacił czynsz – 8 zł, 1 kapłon, 6  jajek, 3 łokcie przędzy, 1 korzec owsa,

9. Krzywkowski

– z całego Łuka Siwilak płacił czynsz – 16 zł, 2 kapłony, 12 jajek, 6 łokci przędzy, 2 korce owsa,

10. Wójtowski

– z ćwierci Naratko z Siedlisk płacił czynsz – 8 zł, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy, 1 korzec owsa,

– z drugiej ćwierci Sawulak płacił czynsz – 8 zł, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy, 1 korzec owsa,

11. Wuniowski

– na ćwierci Tomaszowski za służbę kozaka zwolniony z opłat,

– z drugiej ćwierci Sudak z Wólki opłacał czynsz – 8 zł, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy, 1 korzec owsa,

12. Niedzieliński

– na ćwierci Perec z Wólki opłacał czynsz – 8 zł, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy, 1 korzec owsa,

– na drugiej ćwierci Iwan Burys opłacał czynsz – 5 zł, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy, 1 korzec owsa,

13. Łutczakowski

– na ćwierci Michał Kożuszek opłacał czynsz – 8 zł, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy, 1 korzec owsa,

– na drugiej ćwierci Jan Polko z Siedlisk opłacał czynsz – 8 zł, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy, 1 korzec owsa,

14. Łutczakowski

– na ćwierci Senko Sudak opłacał czynsz – 8 zł, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy, 1 korzec owsa,

– na drugiej ćwierci Waśko Perec opłacał czynsz – 8 zł, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy, 1 korzec owsa,

15. Garbaczykowski

– z całości czynsz płacił Mikołaj Szlachcic z Zarudzia – 16 zł, 2 kapłony, 12 jajek, 2 korce owsa,

16. Czerniczyński

– z ćwierci Michał Kozaczek opłacał czynsz – 8 zł, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy, 1 korzec owsa,

– z drugiej ćwierci kozak syn Szlachciców opłacał czynsz – 8 zł, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy, 1 korzec owsa,

17. Czerpinowski

– na całości Andrzej Procik i Łuka Sawulak opłacali czynsz – 16 zł, 2 kapłony, 12 jajek, 6 łokci przędzy, 2 korce owsa,

18. Sasiukowski

– na ćwierci Ostap Sawulak opłacał czynsz – 8 zł, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy, 1 korzec owsa,

– na drugiej ćwierci Jacko Ostapiak płacił czynsz – 8 zł, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy, 1 korzec owsa,

19. Sasiukowski

– pusty,

20. Szewcoński

– na ćwierci Piotr Paszczuk opłacał czynsz – 5 zł, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy, 1 korzec owsa,

– na drugiej syn Szewczyka opłacał czynsz – 8 zł, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy, 1 korzec owsa,

                                    wygon

– na nim 8 działek popa bortatyckiego, przynależne do cerkwi.

                                  zagrody

1. Popówka – do cerkwi bortatyckiej,

2. na Półłanku Korzyńskim – Paszczuk robi – 24 gr, 3 łokcie przędzy,

3. Steczynowskiego – Paszczuk robi – 24 gr, 3 łokcie przędzy,

4. na Półłanku Łutczakowskim – Jamka robi – 24 gr, 3 łokcie przędzy,

5. na Półłanku Sasiukowskim – Michał Sasiuk robi – 24 gr, 3 łokcie przędzy,

6. Panatowska – Ihnasiuk robi – 24 gr, 3 łokcie przędzy,

7. na Półłanku Łutczakowskim – Mazur robi – 24 gr, 3 łokcie przędzy,

8. na Półłanku Sasiukowskim – Sasiuk robi – 24 gr, 3 łokcie przędzy.

                                  Wieś Płoskie

                          półłanki

1. Bębnowski

– Puklak opłacał czynsz z całego – 16 zł, 2 korce owsa, 2 kapłony, 12 jajek,

2. Chwedowski

– na ćwierci Zając pilnował lasu – uwolniony z opłat,

– na drugiej ćwierci Puklak z Piaseckim płacili czynsz 5 zł,

3. Bojarzyzna

– Stanisław Bojarzyn za prawem za sługi uwolniony z opłat,

4. Ziniowski

– z ćwierci Diaczycha płaci czynsz – 5 zł, 1 korzec owsa, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy,

– z drugiej ćwierci syn Bojarzyna płaci czynsz – 8 zł, 1 korzec owsa, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy,

5. Sawiński

– na siano, Zarembacz z innymi płaci 20 zł czynszu,

6. Kozanowski

– pustka na siano, Machak i Wróbel z innymi płaci 24 zł,

7. Minkowski

– z ćwierci Namulak płaci czynsz – 8 zł, 1 korzec owsa, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy,

– z drugiej ćwierci Wawrzyniec z podgrobla płaci czynsz – 8 zł, 1 korzec owsa, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy,

8. Myszkowski

– z ćwierci Rypula płaci czynsz – 8 zł, 1 korzec owsa, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy,

– z drugiej Siedlak czynsz – 8 zł, 1 korzec owsa, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy,

9. Łopodczyński

– na ćwierci Gumienny, z powodu służby zwolniony z opłat,

– na drugiej Sawulak, czynsz – 5 zł, 1 korzec owsa, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy,

10. Kunachowski

– z ćwierci Bartek Donica robi – 7 ½ gr, 1 korzec owsa, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy,

– z drugiej płaci czynsz – 5 zł, 1 korzec owsa, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy,

11. Potockiego

– na ćwierci Potocki robi – 7 ½ gr, 1 korzec owsa, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy,

– z drugiej Siedlik zięć popadyn (syn popa), czynsz – 8 zł, 1 korzec owsa, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy,

12. Kołtunowski

– z ćwierci Oleszko Siek z Siedlisk czynsz płaci – 8 zł, 1 korzec owsa, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy,

– na drugiej pniowski kozak, sługa zwolniony z opłat,

13. Ponimachowski

– z ćwierci Krupa z podgrobla, czynsz – 8 zł, 1 korzec owsa, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy,

– na drugiej Rypula stary robi – 7 ½ gr, 1 korzec owsa, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy,

14. Masłowski

– na ćwierci Borsuczek z Siedlisk czynsz – 8 zł, 1 korzec owsa, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy,

– na drugiej parobek Pana Wesołowskiego – 8 zł, 1 korzec owsa, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy,

15. Dowszoński

– cały Pan Wesołowski trzyma, zwolniony z opłat,

16. Świniachowski

– cały do karczmy,

17. Gilowski

– z ćwierci Iwan Marczuk czynsz – 5 zł, 1 korzec owsa, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy,

– z drugiej Maksymiak z czynszem – 5 zł, 1 korze owsa, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy,

18. Ludkowski

– na ćwierci Czos z Siedlisk, czynsz – 8 zł, 1 korzec owsa, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy,

– na drugiej jego syn Ikow, czynsz – 8 zł, 1 korzec owsa, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy,

19. Matrojkowski

– na ćwierci zarosłej Sirczuk, czynsz – 6 zł, 1 korzec owsa, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy,

– z drugiej zarosłej Kosobudzki, czynsz – 5 zł, 1 korzec owsa, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy,

20. Kitryszowski

– na ćwierci Tarajko z Siedlisk, czynsz – 8 zł, 1 korzec owsa, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy,

– na drugiej Bryk z Siedlisk, czynsz – 8 zł, 1 korzec owsa, 1 kaplon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy,

21. Skórzyński

– na ćwierci Bartoszek z Siedlisk, czynsz – 8 zł, 1 korzec owsa, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy,

– na drugiej zarosłej Maksimiak obsiał 3 zagony – czynsz 3 zł,

22. Lipczyński

– z ćwierci Waśko Brod, czynsz – 8 zł, 1 korzec owsa, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy,

– z drugiej Macko Zacerkiewny, czynsz – 8 zł, 1 korzec owsa, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy,

23. Tałandziński

– z ćwierci Ilko Panas, czynsz – 8 zł, 1 korzec owsa, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy,

– na drugiej Jacko Wilk, czynsz – 8 zł, 1 korzec owsa, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy,

24. Patroszowski

– z ćwierci Matwiej Bekalak, czynsz – 8 zł, 1 korzec owsa, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy,

– na drugiej Jędrzej Maksim, czynsz – 8 zł, 1 korzec owsa, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy,

25. Mądrowski

– na ćwierci Fejdko Bizaczek, czynsz – 8 zł, 1 korzec owsa, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy,

– na drugiej Jarko Wilk, czynsz – 8 zł, 1 korzec owsa, 1 kaplon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy,

26. Kowalowski

– zarosły, pozostało 8 zagonów – czynsz 8 zł,

27. Hermanowski

– zarosły, Sobek na nim siał – 12 zł czynszu,

28. Nowosadowski

– zarosły Maksimiuk na nim siał – 12 zł czynszu,

29. Skórzyński

– zarosły, użytkuje Cieśla Kość z innymi – 19 zł czynszu.

                                        cwierć łana

1. Ostapinska

– Sobek robi – 7 ½ gr, 1 korzec owsa, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy,

2. Haraczkowska

– Puklak [6] płaci czynsz – 8 zł, 1 korzec owsa, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy,

3. Modlińska

– Wróbel płaci czynsz – 8 zł, 1 korzec owsa, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy,

4. Wojczkowska

– Wrobel płaci czynsz – 8 zl, 1 korzec owsa, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy,

5. Kielechowska

– robi Daniło Sawuła – 7 ½ gr, 1 korzec owsa, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy,

6. Początkowa

– Początek robi – 7 ½ gr, 1 korzec owsa, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy,

7. Diabotkowa

– Diabotek robi – 7 ½ gr, 1 kapłon, 6 jajek, 3 łokcie przędzy,

8. Wyłupowska

– Diabotek na niej siał – czynsz 10 zł,

9. Kurzyńska

– Pan Wesołowski trzyma, zwolniony z opłat,

                               zagrody

1. Rypulowa, robi Rypula – 3 dni odrobku i 12 gr,

2. Diakowa, Diaczycha (żona diaka) robi – 3 dni odrobku i 12 gr,

3. Karydowa, robi Iwan Marczak – 3 dni odrobku i 12 gr,

4. Senkowa, gumienny z niej służy uwolniona,

5. Sawalińska, Jacenta z miasta, czynsz – 10 zł,

6. Pyrlowańska, Wróbel z miasta, czynsz – 10 zł,

7. Jędruszczakowa, robi Boczyło – 3 dni odrobku i 12 gr,

8. Kiszczyńska – leży ugorem,

9. Dymińska Vyma robi – 3 dni odrobku i 12 gr,

10. Kosobudzkiego robi Kosobudzki – 3 dni odrobku i 12 gr,

11. Oleszczykowska robi Klim – 3 dni odrobku i 12 gr,

12. Jarmułowska robi Joszko Jarmulak – 3 dni odrobku i 12 gr,

13. Szymkowa robi Maksymiak – 3 dni odrobku i 12 gr,

14. Modlińska robi robi Modła – 3 dni odrobku i 12 gr.

                              łąki (puste)

– Skórzyńska użytkuje Chwedko Duma – 3 zł czynsz,

– Sawińska użytkuje pop siedliski – czynsz 8 zł,

– Hermanowska – czynsz 8 zł,

– Nowosadowa użytkuje Cieśla Kość – 4 zł czynsz,

– Skórzyńska użytkuje Sobek i wójt siedliski – 8 zł czynsz,

– Kowalowska użytkuje Chwedko Bryk – 8 zł czynsz,

– Chwedowska użytkuje Zając – 4 zł czynsz.

                          Folwark

– żyto ozime – 340 korce i 20 ćwierci,

– żyto jare – 15 korców,

– jęczmień – 320 korce i 15 ćwierci,

– groch – 70 korców i 50 ćwierci,

– tatarka – 74 korce,

– owies – 136 korców.

         Wymienieni mieszkańcy to są w większości przodkowie obecnych mieszkańców wiosek. Po byłych mieszkańcach, którzy zginęli lub zmarli podczas zawieruchy wojennej pozostały nazwy półłanków.

Stankiewicz Zbigniew

[1] Zagroda dotyczy miary powierzchni gruntu

[2] Oplata w naturze z uprawianych pól dworskich

[3] Anna Gnińska Zamoyska wdowa po IV ordynacie

[4] Roliński karczmarz poprzedni użytkownik ogrodu

[5] Korzec dzielił się na 4 ćwierci

[6]  W 1694 r. Włoch nowoosadzony