Historię cywilnego więziennictwa w Zamościu opisał Zbigniew Stankiewicz.[1] Z maja 1785 r. pochodzi natomiast archiwalny zapis przysięgi[2] strażników miejskich (więziennych), którą składali przed ówczesnym magistratem, w skład którego wchodzili wówczas: Antoni Zieliński, Jan Szyc, Adam Fiałkowski, Józef Ziółkowski, Michał Juśkiewicz, Franciszek Rostkowski, Szymon Drozdowski. Więzienie miejskie w Zamościu podlegało pod sąd wójtowski, znajdowało się pod schodami ratusza (odwach), w piwnicach oraz w wieży. Przebudowany jeszcze w latach 1767-68 ratusz pozyskał monumentalne schody wsparte na czterech arkadach z odwachem pod nimi, który służył za pomieszczenie dla straży miejskiej.[3]

Zaborcze władze austriackie nie były zainteresowane utrzymywaniem zamojskiego więzienia. Obowiązek ten przerzucono na magistrat. Polecenia cyrkułu zamojskiego[4], mającego swoją siedzibę w zlikwidowanym seminarium duchownym,[5] wpływały do magistratu, który był zobowiązany zapewnić w mieście „nowe” porządki.

Nie wiemy ilu strażników miejskich było w 1785 r., ale rok później było ich sześciu. Składali następującą przysięgę przed zamojskim magistratem.

***

Do Boga Wszechmogącego złożycie „Przysięgę” iż my najwyższym rozkazom przerzeczonego Cyrkułu tutejszego, magistratowi i przełożonym [przyrzekamy]:

• rewizorom policji posłuszni i wszelkie rozkazy jak najściślej wykonywać,

• powierzonych straży waszej aresztantów jak najpilniej strzec,

• każdego aresztanta, który wiele razy do więzienia oddany będzie, ściśle zrewidować i temuż znajdujące się przy nim narzędzie jako to noże, widelce, szpilki i wszelkie inne podobne instrumenta, jako też pieniądze gotowe lub rzeczy pieniędzy warte, odbierać i do schowania oddawać,

• co dzień rano i wieczór ich kajdany, jako i też same więzienie czyli gdzie miejsca pokopane ściśle zrewidować,

• wszelkiego hałasu i krzyku w więzieniu przestrzegać,

• aresztantom nigdy trunków jako to wódki, miodów, piwa nie dopuścić,

• żadnemu człowiekowi, ktokolwiek on będzie, bez magistratu wejście do więzienia lub rozmawiania się z aresztantami nie pozwolić,

• aresztantów do roboty wszelkiej, bądź płatnej, bądź nie płatnej, z rygorem napędzać i oprócz jednej godziny na dzień, żadnego onymże spoczynku nie pozwolić,

• iż by wszelkie nieporządki i niechlujstwa, którekolwiek wewnątrz lub zewnątrz postrzeżone będą, rewizorom policji donieśli,

• wszelkich obcych nie z tego miasta rodzonych żebraków i tułaczów do rewizorów zaprowadzić,

• na swawolnych próżniaków, zwłaszcza bez służby, włóczących się, tudzież [na] kobiety i dziewki rozpustne pilne mieć oko i rewizorom ich donieść wszystkie,

• w mieście, w rynku i po ulicach błąkające się rogate i nierogate bydło łapać, i bez opowiedzenia się rewizantom i pozwolenia jego nie wydać,

• wszystkie po mieście, po nocy tułające się służące obojga płci, czeladź rzemieślniczą i innych nieznajomych ludzi aresztować,

• w żadnym przypadku z przyjaźni, nie przyjaźni lub chciwości co czynić,

• we wszystkich doniesieniach i raportach sumiennymi i rzetelnymi być,

• żadnej nie przyjąć korupcji,

• słowem ogólnie, we wszystkich czynnościach i obowiązkach służby, które wam złożone będą, pilnie, gorliwie, trzeźwo i statecznie.

Te wszystkie wasze przeczytane powinności i obowiązki, któreśmy dobrze zrozumieli, wiernie zachować i dopełniać będziemy, tak nam Boże dopomóż.

***   

Ewa Lisiecka

Źródła:

[1] Zarys historii Cywilnego więzienia w Zamościu |

[2] APL AMZ 57, 1780-1786, skan 291.

[3] Sawa Bogumiła. Zamość 1772-1866. Tom I. Zamość 2018. s. 38.

[4] W 1782 r. zaborcze władze austriackie w miejsce zniesionych powiatów utworzyły 18 cyrkułów, Zamośc został stolicą cyrkułu zamojskiego. (Sawa, s. 36.)

[5] Ibidem, s. 37.

 „Kamienica pod Madonną”, rozbudowana przez Sołtana Sachwelowicza[1], w drugiej połowie XVII w. aż do połowy wieku XVIII pozostawała w rękach żeńskich potomków fundatora,[2] Takiesowiczów. Niżej prezentowane dokumenty[3] pozwoliły na powiązanie ormiańskich rodzin Sachwelowiczów i Takiesowiczów.

Sklep Pani Ariewowiczowej

Do urzędu ormiańskiego zgłosiła się w maju 1690 r. Janowa Takieszowicowa, wdowa po Janie Takieszowiczu, mieszczaninie i kupcu ormiańskim w Zamościu i pod kuratelą Jana Bartoszowicza, ławnika przysięgłego zeznała, że puściła w posesję Annie Ariewowiczowej, mieszczce i kupcowej zamojskiej oraz jej sukcesorom część swojej kamienicy za zł 600.

…sklep swój górni w kamienicy swojej własny z podsieniem przed tymże sklepem, a miedzą sławetnej Pani Jakubowej Dzlagowiczowej[4] jakoż niniejszym zapisem puszcza…..

Ariewowiczowa asekurowała tę kwotę na wszystkich swoich dobrach. Miała spłacać ww. sumę co roku po 70 zł aż do zupełnego wytrącenia tych 600 zł. Ariewowiczowa upraszała urząd aby zgodnie z obrzędem i ceremonią prawa magdeburskiego oddano jej w intromisję[5] pomieniony sklep. Zatem w obecności wójta ormiańskiego Warterysa Balejowicza, ławników i pisarza przysięgłego  Franciszka Antoniego Smieszko[6],  przeprowadzono intromisję w sklep górni w kamienicy sławetnej pani Janowej Takieszowiczowej.

Dekret Anny Zamoyskiej

30 września 1690 r. przy wójcie Warterysie Balejowiczu i ławnikach Pawle Derbedraszowiczu, Zachariaszu Arakiełowiczu i Janie Bartoszowiczu, na wniosek dworzanina i plenipotenta JW JM Paniey Kijowskiej Michała Hawryłkiewicza, który działał w oparciu o dekret delegatów podskarbiny koronnej z 1690 r., urząd ormiański w dom albo i raczej kamienicę pani Janowej Takieszowiczowej przeprowadził intromisję w części pewne tej kamienicy, w tymże dekrecie wymienione, tj. w Izbę Górną z Alkierzem, w kuchnię i w piwnicę pod Wielką Izbą, w kwocie złotych 4000. Dobra te, należące do p. Takieszowiczowej przekazane zostały plenipotentowi pani „Kijowskiej”.

Kim była Janowa Takieszowiczowa?

Jan Takiesowicz (Joannes Takiesz s. Seuerini) notowany był w latach 1645-46 w Albumie studentów Akademii Zamojskiej. Ożenił się z Zofią Sołtanówną 13 sierpnia 1663 r. (Rudomicz, cz. 1. s. 314), córką Sołtana Sachwelowicza (zm. 1656 r.) i Teofilii „Milusi” Warterysównej. Ślub odbył się w zamojskim kościele ormiańskim. Małżeństwo Sachwelowiczów miało troje dzieci: Zofię, Katarzynę i Krzysztofa. Krzysztof uczył się w Akademii Zamoyskiej[7] w latach 1654-55, zmarł młodo w 1666 r. Rudomicz odnotował (s. 120, cz. 2) w swoim diariuszu, że 9 grudnia odbył się pogrzeb Krzysztofa Sołtanowicza, młodzieńca bardzo wzorowego i niedawnego alumna naszej Akademii. Nie doszły do skutku zabiegi Teofilii Sachwelowiczowej, która chciała żeby Krzysztof poślubił córkę ks. Jana Kistostorowicza, Ewę, obiecaną jednak wcześniej  Auxentemu Owanisowiczowi (Rudomicz, cz. 1, s. 321).

Matka, Teofila Sachwelowiczowa[8] zaprosiła uczestników pogrzebu na stypę po jedynaku. Dwa lata wcześniej Sachwelowiczowa pochowała córkę Katarzynę, a jej uroczysty pogrzeb odbył się 18.03.1664 r., w kościele ormiańsko-katolickim w Zamościu (Rudomicz, cz. 1, s. 335). Z trojga rodzeństwa Sachwelowiczów przeżyła tylko Zofia i dlatego właśnie scheda po jednej z najbogatszych rodzin zamojskich Ormian przeszła w ręce Takieszowiczów poprzez ożenek. Wymieniana w ww. dokumentach Janowa Takieszowiczowa to Zofia Sachwelowiczówna. Takieszowiczowa wymieniana była jeszcze 6 sierpnia 1700 r. w księgach ormiańskiego kościoła, w związku z zapisem sumy 300 zł na kościół ormiański, a jej życzeniem było aby pochowano ją „przy kościele naszym ormiańskim”.

Rodzina Takieszowiczów

Rudomicz odnotował w diariuszu,[9] że w 1666 r. prowadził sprawę  Jana Takiesowicza, obywatela zamojskiego, który był winien 440 talarów lewkowych i 1200 złotych węgierskich Sakharowi Warterysowiczowi ze Lwowa. Takiesowicz nie mógł oddać pieniędzy w gotówce. Rudomicz i pozostali rozjemcy usiłowali doprowadzić do polubownego załatwienia konfliktu. W tym czasie Zofia z Sołtanowiczów była już żoną Jana Takiesowicza. Odmówiła jednak podpisania umowy zobowiązującej ją do wpłacenia w ratach zadłużenia męża. Według Rudomicza wartość 1200 zł węgierskich oszacowano następująco: 1 zł = 8 ½ florena, a 1 talar = 4 floreny.

Na wokandę sprawa wróciła ponownie 27 marca. Rudomicz z innymi negocjatorami zastanawiali się nad rozwiązaniem. Szukano porady u Hieronima Żaboklickiego. 29 marca nadal nie można było sprawy rozstrzygnąć, ponieważ brakowało 1000 zł do załagodzenia konfliktu. Pani Sołtanowa (Teofila „Milusia” Warterysówna), matka Zofii, obiecała jednak dać córce połowę tej kwoty, gdyż uprosił ją o to proboszcz ormiański, ks. Kistostorowicz. Dopiero z ostatnim dniem miesiąca Rudomicz odnotował, że polubownie załatwiono sprawę długu i przygotowywał punkty porozumienia pomiędzy stronami. 8 kwietnia 1666 r. konflikt musiał zostać zażegnany ponieważ Rudomicz pobrał 40 zł zapłaty jako część swojego wynagrodzenia.

Oprócz Jana Takieszowicza i jego żony Zofii (z Sachwelowiczów) Takieszowiczowej, odnotowano w Zamościu innych Ormian o tym nazwisku: rajcę Szymona Takieszowicza wymienianego w aktach wójtowskich ormiańskich jako dziedzica kamienicy zamojskiej i jego żonę Annę oraz ich syna Krzysztofa. Szymon Takieszowicz w 1743 r. już nie żył. Możliwe, że zmarł nawet rok wcześniej, ponieważ Krzysztof dysponował już majątkiem w sierpniu 1642 r.[10] Na podstawie zapisów w Albumie studentów Akademii Zamojskiej można wnioskować, że Szymon Takieszewicz s. Joannis, uczeń (student) w latach 1668-69 był synem Jana i Zofii Takieszowiczów.[11] Z transakcji sprzedaży kamienicy rynkowej („Sołtanowskiej” – „Takieszowiczowskiej” – „Pod Madonną”) z czerwca 1743 r. wynika, że do połowy XVIII w. była ona w posiadaniu spadkobierców po dwóch bogatych rodzinach zamojskich Ormian: Sachwelowiczach i Takieszowiczach. Kupił ją w czerwcu 1743 r. za 6000 zł inny Ormianin, notariusz zamkowy Łukasz Derbedraszowicz i jego żona Helena. Kamienica w tym czasie była zrujnowana i graniczyła z kamienicami spadkobierców po Faruchowiczach i Streckich. W rękach Derbedraszowiczów kamienica pozostawała do ok. 1777 r.[12]

W Zamościu odnotowano także innych Ormian o tym nazwisku: Stefana i Hampasię[13] (Mariannę) Takieszowiczów, brak jednak, póki co, powiązań genealogicznych z poprzednimi Takieszowiczami. Postępująca polonizacja zamojskich Ormian sprzyjała zanikowi patronimików.

Zamojscy Derbedraszowicze

Zamojska kamienica rynkowa „Pod Madonną” powoli pozwala nam wejrzeć w jej zamierzchłą przeszłość. Kolejnym etapem jest jeszcze dokładniejsze rozpoznanie rodziny Derbedraszowiczów.[14] Jej początków w mieście można upatrywać w zasiedleniu jakiegoś „Bedrosa”. W Zamościu jednym z pierwszych osadników o tym mianie był Jopan Bedras, któremu w 1593 r. ormiański ks. Łukasz sprzedał dom. Sąsiadami Bedrasa byli: Jan Ormianin i Murath Ormianin.

Pozostając jednak przy historii kamienicy rynkowej (RW 22) kluczową wydaje się być transakcja handlowa z 1743 r., kiedy to Łukasz Derbedraszowicz kupił zniszczony dom po Takieszowiczach. Akta miejskie jako jego żonę wymieniają Helenę. Jednakże przy inwentaryzacji kamienicy w 1761 r. odnotowano Elżbietę Derbedraszowicz jako współmałżonkę Łukasza, w dodatku już wdowę.[15] Nie mamy informacji o powtórnym ożenku Łukasza. Za czasów Derbedraszowiczów stan kamienicy uległ znacznej poprawie, ponieważ w czasie inwentaryzacji określono ją jako „we wszystkim porządną”, jedynie dach potrzebował poprawy. W grudniu 1770 r.[16] kamienica nadal należała do wdowy Derbedraszowiczowej. W kwietniu 1785 r. Elżbieta Derbedroszewiczowa sprzedała za 10.000 złp. kamienicę w mieście. Sąsiedztwo: kamienica Ementis i dom Koziołkiewicza.

Kolejni właściciele Kamienicy „Pod Madonną”

Od wdowy Derbedraszowiczowej kamienicę nabyli 18 kwietnia 1785 r. Michał i Marianna Skibińscy.[17] Kamienica przyjęła wówczas w aktach urzędowych nazwę „Lapidea Skibińska”. Pod dokumentem podpisali się wszyscy sukcesorzy poprzedniego właściciela, czyli Łukasza Derbedraszowicza – Elżbieta Derbedraszowiczowa (żona); Jan Szyc (zięć); Zofia de Derbedraszowicze Szycowa (córka); ks. Jan Kanty Derbedraszowicz (syn); ks. Kajetan Derbedraszowicz (syn); Józef Czernecki (zięć, mąż drugiej córki, nie żyjącej Petronelli z Derbedraszowiczów) oraz Marianna Czernecka (wnuczka). Skibińscy byli właścicielami kamienicy jeszcze w 1817 r.,[18] kiedy nakazem Komisji Rządowej Spraw Wewnętrznych  w Zamościu z rozkazu komendanta Twierdzy Zamojskiej, zlikwidowano sklep przy kamienicy Nr 7, należący do nieletnich sukcesorów Skibińskich.

Rodzina Skibińskich z Zamościa nie została jeszcze dobrze rozpoznana, ale na podstawie znanych nam transakcji handlowych poznajemy szewca Bazylego Skibińskiego, który w połowie XVIII w. był sąsiadem (możliwe, że domu na zatyłkach) Łukasza Derbedraszowicza przy ul. Ormiańskiej.[19]  Zapewne syn Bazylego, murarz Mikołaj Skibiński, który wcześniej mieszkał na przedmieściu[20], wykupił razem z żoną Marianną domostwo na Ormiańskiej w pobliżu domu, nie żyjącego już szewca Skibińskiego.[21] Małżeństwo Skibińskich pojawia nam się przy innych jeszcze transakcjach handlowych w Zamościu.[22] Zachodzi również pewna koligacja rodzinna, nie do końca jeszcze rozpoznana, pomiędzy Skibińskimi a Tyszowieckimi.[23]

Ewa Lisiecka

Źródła:

[1] Pod Madonną | Patronimik Sachwelowic(z) od Sachwel, oparty na leksemach ormiańskich (Buczyński, s. 26)

[2] Kowalczyk Jerzy. Zamość. Przewodnik. Warszawa 1977 r. s. 92.

[3] APL AMZ 71, lata 1690-1700, skany 12, 13, 25, 26.

[4] Dyłagowicz Jakub, wymieniany w 1675 r. przy opisie domu sąsiedniego na ul. Ormiańska – 24 lipca 1675 r. Andrzej Nowacki oszacował kamienicę na 12. 899,15 złp. Sąsiedztwo: Zachariasz Dolwatowicz (pisany także jako Dołwatowicz) i Topolowskie partibus. Mieszkańcy ulicy Ormiańskiej w Zamościu w latach 1626-1781 |

[5] Intromisja, legalne zawładnięcie, wejście w posiadanie nieruchomości. Ogłaszanie intromisji, zwanej wwiązaniem odbywało się w miejscu publicznym, np. na rynku wobec zgromadzonych świadków. Wikipedia.

[6] Smieszkowicz Antoni – student Akademii Zamojskiej nacji ormiańskiej. W 1690 r. wybrano go „szlachetnego Antoniego Smieszkowicza” aby się wdrażał w pracy pisarza urzędu ormiańskiego. Poczet zamojskich Ormian. |

[7] Sakełowicz Christophorus (s. Sołtani) Armenus Zam. 1654-55, wymieniany w Albumie Akademii Zamojskiej. Poczet zamojskich Ormian. |

[8] Rudomicz Bazyli. Efemeros czyli diariusz prywatny pisany w Zamościu w latach 1656-1672. Lublin. 2002. Rudomicz odnotował istotne fakty na temat Teofili Sołtanowej: 22.10.1658 r. – zapłaciła 160 zł grzywny z powodu krzywdzącego wystąpienia przeciwko wójtowi ormiańskiemu (cz. 1, s. 101); 1.10.1665 r. – miała sprawę z Seferem Ormianinem odnośnie pożyczonych od niego 12.000 zł (cz. 2, s. 44). Rudomicz otrzymywał drobne upominki od Sołtanowej: 7 chusteczek za prolongowanie terminu sprawy polubownej, 15 zł i dwie chusteczki za ugodę z Kuryło; inn6ym razem kilka lokci atłasu tureckiego.

[9] Ibidem, cz. 2, s. 74, 75, 76 – 19.03.1666 r.

[10] W sierpniu 1742 r. Krzysztof Takiesiewicz (Takiesowicz), patrycjusz zamojski zapisał na kamienicy 1000 złp. Biłogayskim małżonkom. Sąsiedztwo: kamienica sukcesorów Faruchowiczów i dom Streckich małżonków. W czerwcu 1743 r. Krzysztof Takiesowicz, syn zmarłego Szymona Takieszowicza, rajcy i Anny małżonków, sprzedał za 6000 zł kamienicę w Rynku Wielkim „Takieszowiczowską”, wcześniej nazywaną „Sułtanowską” (Or 22) Łukaszowi Derbedraszewiczowi, notariuszowi zamkowemu i Helenie, jego żonie. Kamienica była w „ruinie” i sąsiadowała z kamienicą sukcesorów Faruchowiczów (Or 24) i Strecckich (Or 20).

[11] Poczet zamojskich Ormian. |

[12]Kędziora Andrzej  Zamościopedia – KAMIENICA POD MADONNĄ, ul. Ormiańska 22

[13] Takieszowa Hampasia (Marianna) –  Ormianka, wdowa po Stefanie Takiesowiczu, przeciwko której złożył pozew Serhij Browar Zachariasz o zniszczenia domu i nieprawne kupno połowy domu, w którym mieszkał.

[14] Derbedroszowicze |

[15] W lutym 1761 r., Elżbieta Derbedroszewiczowa, wdowa po prawniku Łukaszu Derbedroszewiczu, przeprowadziła inwentaryzację kamienicy.

Opis: „Kamienica ze wszystkim porządna, w której znajduie się od podziemia sklepów, w których Żydzi siedzą, na dole izba z alkierzem, kuchnia przy tejże izbie, sklepik ciemny do schowania, piwnic dwie dobrych. Na górze znajduie się izba wielka z alkierzem iedna, w tej izbie znajduią się szpalery stare, malowane, Izdebka na tyle drewniana z alkierzykiem, przy której znajduie się kuchenka. Budka przy tej kamienicy murowana, drewutnia na tyle. Dach nad całą kamienicą reperacii potrzebuje.”

[16] W grudniu 1770 r. Hiacynt Strocki krawiec zapisał 100 złp. Andrzejowi Białkiewiczowi. Sąsiedztwo: kamienica Derbedroszewiczowey wdowy i dom Czarnej Żydówki.

[17] APL AMZ 75, Acta perpetuitatis transactionum inscriptionum venditorearum intromissionum offici advocatialis et scabinalis, lata 1780-1786.

[18] 3 VII 1817 r. – Komisja Rządowa Spraw Wewnętrznych Zamość – APL AMZ sygn. 4145

Sklep przy kamienicy pod Nr 7 w Zamościu w Rynku sytuowany – właściciel: sukcesorzy nieletnich Skibinskich – likwidacja z powodu sprostowania ulicy na rozkaz komendanta Twierdzy.

[19] 28 listopada 1747 r. Lucas (Łukasz) Derbedroszowicz Consularus Judiciorum Supreni Tribunalis Arcis Zamosc (Sędzia Konsularny Sądu Najwyższego Zamku Zamojskiego) sprzedał dom (Ormiańska) za 360 złp. Szlomie Jozwowiczowi i Toubie, małżonkom. Sąsiedztwo: Olszewski capitanei (starosta) i Bazyli Skibinski szewc.

[20]. W maju 1766 r. Michał Skibiński Murarius–murarz i Marianna Budkówna jego żona byli wymieniani jako właściciele domostwa na Przedmieściu Nowy Świat przy Targowisku stojące.

[21] 8 października 1781 r. Icko Lewkowicz rabin sprzedał kamienicę (Ormiańska) za 800 złp. Michałowi Skibinskiemu i Mariannie de Budkowskie. Sąsiedztwo: Berko Berhardzelikowicz medicina doctoris i sukcesorzy Bazylego Skibińskiego.

[22] W marcu 1766 r. Marianna Skibińska i Michał Skibiński sprzedali kamienicę „Lesniowsciana” za 1100 złp. Wojciechowi Surdackiemu i Zofii de Glinskie. Sąsiedztwo: na rogu i sukcesorzy Misiaczkiewiczów.

W marcu 1773 r. Agnieszka de Wieczorkowskie Faruchowiczowa wdowa po Marcinie Faruchowiczu sprzedała kamienicę za 7100 złp. Michałowi i Mariannie (Budkowna) Skibińskim. Sąsiedztwo: kamienica Derbedroszowiczowej wdowy i sukcesorzy Doroszewscianorum.

[23] W maju 1747 r. Katarzyna Tyszowiecka, żona zmarłego Joachima Tyszowieckiego zapisała testamentem domostwo i sklep murowany Annie Skibinskiej (wnuczce właścicielki).

Wspomnienia o dr Felicji ze Szczepańskich Piwowarkowej

Jak zegarek stanie to ja umrę. Tak mówiła moja mama. Był w Szczebrzeszynie taki zegarmistrz – Zabiciel się nazywał – zawsze naprawiał ten zegarek, chociaż nie mógł, ale musiał… Mama otrzymała go mając 14 lat i od tamtej pory towarzyszył jej aż do śmierci, a zmarła w wieku 92 lat! To był zegarek na rękę („cebula”), srebrny. Podarowano jej też modlitewnik, który do końca życia miała ze sobą. Zachował się ołówek, którym pisała maturę, różaniec. Całe życie była bardzo religijna – zbierała nawet obrazki – większość z nich podarowali jej uczniowie, którzy zostali księżmi. Jeszcze parę drobiazgów z różnych okazji.

Taka była skrupulatna. Tak zaczęła swoją opowieść o dr Felicji Piwowarkowej jej córka Magdalena z Piwowarków Kozakowa kilka lat temu, którą za jej zgodą mogłam zapisać i udostępniać

 ***

Dr Felicja ze Szczepańskich Piwowarkowa, bo jej osoby dotyczą te wspomnienia, urodziła się 27 sierpnia 1895 roku w Samborze w województwie lwowskim. Rodzicami Felicji byli Wincenty i Teodora Stanisława z Longchampsów Szczepańscy. Do roku 1906 wraz z rodzicami mieszkała w Samborze, później wyjechali do Gorlic; tutaj Wincenty Szczepański objął posadę dyrektora w Gimnazjum Męskim.

Felicja Maria była pierworodną córką Szczepańskich – kolejno urodzili się: Kazimierz, Jadwiga, oraz Adam, (jedno z dzieci zmarło). Szkołę średnią ukończyła w Gorlicach – były to Prywatne Komplety Żeńskie. Na tych Kompletach dotarła do matury, którą zdała w systemie eksternistycznym z odznaczeniem 12 czerwca 1914 roku.

W 1914 roku rodzice mamy – relacjonuje córka – Magdalena z Piwowarków Kozakowa wyjechali do Grätzu, gdzie ukończyła Kurs Handlowy – wyjazd Szczepańskich do Grätzu zapewne spowodowany był ciężkimi i krwawymi walkami toczącymi się w rejonie Gorlic u wyjścia do przełączy dukielskiej: jak sądzę była to urzędowa ewakuacja.[1] Po zakończeniu działań wojennych powrócili do Sambora, od października 1915 roku – 1920 roku studiowała na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie (wśród różnorodnych pamiątek zachował się indeks nr 14826). Podczas studiów poznała swoją najlepszą, dozgonną przyjaciółkę – Adelę Sommer z Rzeszowa – ojciec Adeli był weterynarzem w Gorlicach i miał tam nawet własny dom, należy więc sądzić iż przyjaźń sięgała jeszcze okresu sprzed pierwszej wojny.

Fot. 1 – Felicja Szczepańska z lewej z Adelą Sommer (1916 rok), zbiory Rodziny Olech z Podborcza

Na Uniwersytecie Jagiellońskim obroniła w 1926 roku pracę doktorską na temat „Józef Korzeniowski jako powieściopisarz”; rok wcześniej otrzymała dyplom Ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego, upoważniający ją do nauczania języka polskiego w szkołach średnich i seminariach nauczycielskich. Tak zaczął się żywot tułaczy…

Fot. 2  – Dyplom Felicji Marii Szczepańskiej z tytułem doktora filozofii uzyskany na Uniwersytecie Jagiellońskim, zbiory Magdaleny z Piwowarków Kozakowej 

W latach 1926 -1929 pracowała jako nauczycielka języka polskiego w Gimnazjum Państwowym im. Hetmana Jana Zamoyskiego w Zamościu. W roku 1929 wyszła za mąż za Jana Piwowarka, swojego ucznia, który początkowo uczył się u OO. Bernardynów w Radecznicy, a następnie przeniósł się do Zamościa. Tam poznał mamę –  kontynuuje wspomnienia Magdalena z Piwowarków Kozakowa – różnica wieku pomiędzy nimi wynosiła 14 lat. Dzisiaj byłoby to całkiem naturalne, w tamtych czasach to był skandal, ze względu na to, że on był uczniem, a ona nauczycielką. Ale dobrze się skończyło, bo całe życie rodzice bardzo się kochali i opiekowali się sobą nawzajem.

Ślub wzięli w Kryniczkach, świadkiem był ojciec Jana i jakiś ksiądz, chyba prefekt z Zamościa – dr Felicja nie chciała pozostać w Zamościu – na własną prośbę została przeniesiona do Hrubieszowa. Uczyła języka polskiego w Gimnazjum Państwowym im. Stanisława Staszica w okresie od 1 sierpnia 1929 roku do 1935 roku. Było im ciężko, gdyż ojca powołali do wojska, a ona została z dwójką dzieci, starała się o finansowe wsparcie dla matek samotnie wychowujących dzieci, ale jej odmówiono.  Pomyślała więc, że będzie jej lżej jak przeniesie się do rodziny do Sambora.

Fot. 3 – Felicja Szczepańska (data nieznana), zbiory Magdaleny z Piwowarków Kozakowej

Od 1 września 1935 roku zamieszkaliśmy w Samborze. Nie było lżej, ojciec po powrocie z wojska był bezrobotny, później dostał pracę w Nisku i tam rodzice się przenieśli. Od 1 lipca 1937 roku do wybuchu wojny mama pracowała w Gimnazjum im. J. Czarneckiego w Nisku. Wtedy było im lżej – już tych dwoje dzieci (ja i mój brat Aleksander) podrosło troszeczkę. Ojciec miał pracę. Po wojsku uczył się i zdał maturę eksternistycznie – mama mu bardzo w tym pomagała. W 1939 roku we wrześniu rodzice część naszych rzeczy, większość zostawili w Nisku, wzięli na furmankę. Do dziś pamiętam płonący Janów, kiedy jechaliśmy pod lasem, a szosą szło jeszcze polskie wojsko. Uciekliśmy do Podborcza. Dziadkowie ze strony ojca to byli rolnicy. W Podborczu rodzice cały czas byli z nami, z tym, że ojca zabrali na roboty, w którym to roku było nie pamiętam.

Mama przez pierwszy rok (od 1939 do 1940) była nauczycielką w szkole podstawowej w Podborczu, zatrudniona oficjalnie, z tym, że później przyszedł tam nauczyciel, a mamie powiedziano, że nie ma kwalifikacji do tego, bo jest przygotowana do nauczania w szkole średniej a nie podstawowej. Wtedy została bez środków do życia, tyle co rodzice ojca pomagali, ale u nich nie było za bogato, utrzymywali się z ziemi, to była uboga rodzina. Na dodatek uciekinierzy z wojska idąc przez wieś w 1939 roku zaprószyli ogień, od którego zapaliła się stara kuźnia, a od tej kuźni spłonęło pół wsi, w tym zabudowania dziadka, tak, że nawet mieszkanie trzeba było wynająć. Rodzice wynajmowali mieszkanie u Sykałów.

Jak ojca zabrali (był na robotach w Austrii), to mama zajmowała się handlem. Do dziś pamiętam jak nosiła na rękach jak dziecko, połacie cielęciny do Szczebrzeszyna i z tego jakoś się utrzymywaliśmy. Do dzisiaj mam starą maszynę, na której szyła chłopom portki z lnu, tym też zarabiała. Wtedy gdy ojciec został zabrany, razem ze wszystkimi mężczyznami z Podborcza, same kobiety we wsi zostały. Pamiętam jak moje cioteczne siostry orały, siały, wszystko same w polu robiły.

Fot. 4 – Felicja ze Szczepańskich Piwowarkowa z córką Magdaleną (pierwsza z lewej na dole, w ciemnej chustce) podczas okupacji z grupą kobiet i dzieci z Podborcza. Autor fotografii i  właściciel nieznani.

Mama brała udział w tajnym nauczaniu we wsi Gorajec, ale ja pamiętam, że i do Radecznicy jeździła, pamiętam, bo już miałam wtedy pięć lat. Zapamiętałam jak uciekali, jak się kryli po chałupach, tajne komplety odbywały się w tym czasie kiedy aresztowano mężczyzn. Była obawa przed łapankami. Mam jakiś dokument potwierdzający pracę mamy na tajnych kompletach, ale nie zaliczono jej tej pracy do emerytury.

Ojciec wrócił wcześniej, bo ciocia Ada (Adela Sommer) wystarała się o zastępcę za niego. Jak ten zastępca pojechał, to ojciec szybko wrócił, aby się Baor nie rozmyślił i nie zatrzymał ich obydwu. Przyrzekł wtedy, że nie będzie rościł żadnych pretensji o odszkodowanie. Ojciec miał dwie siostry, jedna z nich zmarła w czasie wojny na gruźlicę.

Od 1 września 1947 roku mama uczyła języka polskiego w Gimnazjum Ogólnokształcącym w Szczebrzeszynie, zatrudniła ją p. Janina Jóźwiakowska. Gdy mieszkaliśmy w Szczebrzeszynie do naszego domu często przychodził Czesio Bartnik [ksiądz profesor, zmarł w 2020 roku] – mama była bardzo życzliwa dla niego, często mu pomagała. Po wojnie to była bieda, pamiętam jak nie było co jeść. Otrzymywaliśmy takie paczki z UNRY[2] – tam były takie ciasteczka… W tym czasie mój brat Aleksander zachorował na gruźlicę.

Fot. 5 – Aleksander Piwowarek (data nieznana), fotokopia, zbiory Reginy Smoter – Grzeszkiewicz.

Z powojennych szczebrzeszyńskich lat lat zachowało się, nadesłane przez Aleksandra Piwowarka, zdjęcie nauczycieli pracujących w gimnazjum, wykonane przez ówczesnego szczebrzeszyńskiego fotografa nazwiskiem Rybak, w czerwcu 1945 roku. Znajdują się na nim: górny rząd od lewej – 1. Józef Niechaj (jęz. angielski, historia), 2. Sobiecki (gimnastyka), 3. Jan Kot (prace ręczne), 4. Pilip (pełnił obowiązki woźnego) 5. Jerzy Lubos (łacina), 6. Buczko (woźny), 7. Antoni Pomarański (matematyka), 8. Kazimierz Jonko (uczył śpiewu), 9. Jan Podlewski (biologia), 10. Sławek (geografia). Poniżej siedzą 1. Irena Kilarska (uczyła rysunków), 2. Kołodziejczykowa (sekretarka szkolna), 3. Sowiecka (jęz. polski, j francuski, geografia), 4. ks. Michał Popielec (katecheta, łacina), 5. Janina Jóźwiakowska – dyrektor szkoły, przedmiotem jej zajęć był jęz. francuski, 6. ks. Franciszek Kapalski (katecheta), 7. Felicja ze Szczepańskich Piwowarkowa (jęz. polski), 8. dr Stefan Jóźwiakowski (lekarz szkolny), 9. Stefania Rzepecka (jęz. niemiecki)

Fot. 6 – Nauczyciele pracujący w szczebrzeszyńskim gimnazjum (1945), zbiory Aleksandra Piwowarka

***

Życie w Powojennym Szczebrzeszynie nie było łatwe – opowiada Magdalena z Piwowarków Kozakowa, pamiętam jak za moim ojcem szło takich dwóch, nie wiem, czy to byli cywile, czy wojskowi, a że ojciec się oglądał więc uznali, że się boi i przyszli za nim do domu. Wtedy p. Jóźwiakowska (mieszkała w tym samym domu co my, ona zajmowała dwa pokoje z kuchnią, my jeden) zaczęła rozmawiać z nimi po rosyjsku. Postawiła litr wódki, popili, udobruchali się i sobie poszli. Takie były przeżycia, które ja pamiętam.

Gdy do Szczebrzeszyna przyjechał z wizytą duszpasterską biskup Stefan Wyszyński, był wówczas ordynariuszem lubelskim, wraz z biskupem Golińskim, byli u nas w domu. Biskup Goliński zaprosił moją mamę na swoją konsekrację. Tekst zaproszenia które mama otrzymała brzmi:

Mam zaszczyt poprosić Panią Profesorkę o obecność i wspólnotę modlitwy podczas mojej konsekracji biskupiej, którą otrzymam w Katedrze Lubelskiej w niedzielę 3 sierpnia o godzinie 10.00 rano z rąk Ich Ekscellencyi Najwielebniejszych Księży Biskupów dr Stefana Wyszyńskiego ordynariusza lubelskiego, dr Michała Klepacza ordynariusza łuckiego i dr Stefana Czajki sufragona częstochowskiego.

Ksiądz dr Zdziasław Goliński biskup nominat tytuł emeryjski koadiutant stolicy biskupiej lubelskiej.

Było to w roku 1947, mama nie pojechała, ale wysłała list. W odpowiedzi na niego biskup Goliński przesłał serdeczne podziękowanie (do dziś znajduje się wśród rodzinnych pamiątek). Jako ciekawostkę dodam, że biskup Goliński uczył w Gimnazjum w Zamościu w latach 1922-1926.

Mama przyjaźniła się z Zosią Skuliczową i Adelą Sommer, przyjaźniły się od wczesnej młodości i ta przyjaźń zachował się do śmierci. Spotkały się wszystkie w 1947 roku i wtedy ofiarowały sobie ryngrafy. Adela Sommer, „ciocia Ada”, jak ją nazywaliśmy z bratem, miała wielu uczniów, a właściwie uczennic z Zamościa. Przychodzili do niej, odwiedzali ją, była bardzo dobrym pedagogiem.

Adelę Sommer należałoby raczej wiązać ze szkolnictwem lubelskim, niż zamojskim – opowiadał Aleksander Piwowarek [przez kilka lat utrzymywałam z nią kontakt listowny].  Od zakończenia wojny, aż do przejścia na emeryturę, pracowała w Lublinie w Szkole Budownictwa przy  Al. Jana Długosza. Był to niesłychanie wartościowy człowiek. Rozmiłowana i oddana polskiemu językowi i polskiej literaturze. Wśród jej uczniów była trojka szczebrzeszaków: Marian Bronikowski, Henio Kowalczyk [syn Leonarda, „Kawki”] i Marian Kleban. Jej uczniami byli również: aktor Marian Rułka, i późniejszy długoletni dyrygent orkiestry Polskiego Radia we Wrocławiu Jerzy Zabłocki. Także Bogdan Łazuka jest absolwentem Lubelskiej Szkoły Budownictwa, czy jednak był uczniem Adeli, nie jestem pewny.

Od 1 listopada 1947 roku pracowała w Liceum Pedagogicznym, a jak zmienił się profil szkoły w Liceum Ogólnokształcącym. Brała udział w pracach Komisji Rejonowych kształcących nauczycieli, Komisje te powołano dlatego, że po wojnie brakowało nauczycieli na wsiach. W latach stalinowskich została odsunięta od pracy nauczycielskiej,  wtedy ukończyła trzy kursy:

w roku 1950 kurs bibliotekarski,

w roku 1957 kurs bibliotekarski dla pracowników Liceów Pedagogicznych,

w roku 1958 kurs bibliotekarski dla pracowników bibliotek szkolnych.

Od 1 września 1969 roku pracowała jako bibliotekarka w Liceum Ogólnokształcącym, 1 września 1971 roku przeszła na emeryturę, w zawodzie przepracowała pięćdziesiąt lat. Na stałe rozstała się z pracą w 1976 roku.

Fot. 7 – Zaproszenie na studniówkę, zbiory Aleksandra Piwowarka

***

W środowisku szczebrzeszyńskim dr Felicja ze Szczepańskich Piwowarkowa znana była jako „Pantarka”. Dlaczego? Pantarka, to dziki ptak – mówi córka Magdalena, mama nigdy nie chodziła na żadne przyjęcia, na żadne rauty, nie znosiła tego i może dlatego tak ją nazwano.

Rodzice mamy mieli służbę, dziadzio był dyrektorem szkoły, a babcia nie pracowała. Mimo to, dziadzia stać było na utrzymanie kucharki, niani do dzieci, kogoś do sprzątania (mieli w Samborze duży dom). I moja mama – miała wtedy około 10 lat oburzyła się na to, że rodzice wyzyskują służbę. Uciekła na znak protestu z domu, bo powiedziała , że nie będzie patrzeć na ten wyzysk. Była więc socjalistką od tamtych czasów. Miała poczucie odpowiedzialności, nigdy nie chciała nikogo skrzywdzić.

Może opowiem jak było z jej postawą moralną: to było zaraz po wojnie, mama udzielała lekcji łaciny, dorabiała sobie w ten sposób poza pracą w Liceum. Uczestniczyła też w Komisjach Maturalnych i Komisji Rejonowej. Czasami coś komuś pomogła. Jednego razu ktoś przyszedł z darem wdzięczności, więc go wygoniła mówiąc: „nie dość, że tam  (na egzaminie) byłam nie całkiem uczciwa, to jeszcze mam za to pieniądze wziąć?” To był fakt. To wpływało na nasze wychowanie, na wychowanie dzieci, ponieważ ja jestem nauczycielką i też się zdarzało, że pomagałam.

Moja mama zawsze lubiła słodycze i zawsze miał coś słodkiego przy sobie, natomiast w piątki nie wolno było, tak jak inni mają na mięso post, mama miała post na słodycze. Znała kilka języków obcych, oprócz łaciny jeszcze niemiecki, podstawy francuskiego, ukraiński, grecki. Tego wszystkiego wymagał i pilnował, aby zdobyła taką wiedzę, dziadzio Wincenty. Mama opowiadała dlaczego nie urosła, bo musiała się ciągle uczyć, dotąd aż się nauczyła, po nocach się uczyła. Jej dzieciństwo było pracowite; dziadzio sam był przecież sierotą i wiedział co to wiedza, dlatego wszystkie dzieci wykształcił.

Mama zmarła u mnie w domu, w Lublinie. Do końca zachowała świadomość, do końca zachowała trzeźwość umysłu. Trochę sklerozy było, jak wiedziała, że jesteśmy w domu po południu, bo wszyscy z pracy wracali, wtedy wszystkich nas wołała żebyśmy się meldowali zapominając, że wcześniej kogoś już widziała, i tak było ciągle. Ostatnie cztery lata swego życia przeleżała w łóżku, miała uszkodzone biodro i nie mogła chodzić. Rano lubiła sobie podrzemać, patrzyła na gwiazdy w nocy, patrzyła na chmurki w dzień i mówiła „że jej bardzo dobrze, że widzi całe piękno świata”. Była bardzo pogodna do końca. Spokojna. Czasami zapominała gdzie jest, ale pamiętała momenty ze swego dzieciństwa, śpiewała różne piosenki z czasów młodości.

Zmarła 6 listopada 1987 roku wieczorem. Przewieziona została do Gorajca, grób był już wcześniej przygotowany przez ojca. Na pogrzebie było bardzo dużo ludzi (tam w okolicach mieszka rodzina ojca), byli znajomi, oczywiście cała rodzina mojego ojca i cały samochód młodzieży ze Szczebrzeszyna z p. Janem Makarą na czele, który odczytał piękną mowę pożegnalną, przypominając wiele faktów z jej życia. Bardzo pięknie to zrobił. Byłam zaskoczona. Wielu faktów, które on przedstawił nie znałam. Młodzież niosła trumnę z samochodu do kościoła. Przywieziono bardzo wiele kwiatów, wieńców, do dzisiaj nieznani mi ludzie składają wieńce i kwiaty na grobie. Na pogrzebie było ze mną wiele moich koleżanek, dom moich rodziców zawsze był otwarty dla moich przyjaciół.

Pan Jan Makara [nauczyciel w Liceum Pedagogicznym i Ogólnokształcącym w Szczebrzeszynie] nad grobem mojej mamy powiedział m. in. tak:

Zebrani smutkiem Żałobni Słuchacze, znajdujemy się na cmentarzu, jak gdyby w banku, do którego rodziny z konieczności i na zawsze składają swoje największe skarby, pozostawiając mogiły niespełnionych nadziei. Zużywał się stopniowo przed nami organizm i wygasł. Ustał w końcu wszelki trud utrzymania równowagi, serce śpieszyło się do kresu a uwiędła ręka zanikającymi siłami ujęła chorągiew chciwej śmierci. Serce zatrzymało się w bezruchu, jak wahadło wykręconego zegara. Oczy, w których zastygł czas zamknęły wszelkie powroty w życie jak drzwi. Dłonie wyschły jak ruczaj. Umarły jako ostatnia nadzieja oraz najczystsza miłość do świata na zawsze odchodzącej. Życie stanęło jak zamarznięta rzeka, ciało stało się zimne jak stal, a twarz jak muszla zamknęła się na wszystkie pieczęcie, klęski i milczenia. Stygną ślady uprzednio żywych stóp. Krucha jest ludzka egzystencja, niemoc ludzkiego rozumu, nieporadność wobec potężnej i obojętnej natury. Materialna część człowieka jako bardzo złożona substancja ulega zmianom jednokierunkowym. Ciało ludzkie posłuszne jest jednemu prawu do narodzin i do śmieci. Do niej, jako nieodwracalnej decyzji losu należy się przygotować jak do egzaminu, do prób, a gdy wypadnie przy tym cierpieć, należy to czynić z godnością i w milczeniu, chorobie i samotności, starości, czy śmierci człowiek musi sprostać zwłaszcza sam. Umarłe ciało, nad którym płakały świece woskiem zatamowało czas, który rychło wyrówna swój bieg. Zmarła zostawiła rodzinie tobół smutku oraz puste dni i godziny. Trumna, której wieko przyskrzypnęło obolałe serca najbliższej rodziny, opadnie niebawem w czarną szczelinę wiecznego milczenia a dramat nasycony eschatologiczną trwogą i lamentem spływa często łzami w mogiłę. Zużyje się własne ciało wdeptane w cmentarz stopniami tygodni. Piersi zgniecie czas czarną łapą, mrówki godzin ogryzą kości jako pokutne okruchy grawitacji. Pomiędzy żywymi i umarłymi pozostaje przestrzeń. Gdyby tak można było rozgnieść mrok i zobaczyć cała prawdę. Z tego przed nami, dzisiejszego obrazu ludzkiego istnienia, spływa na nas smutna refleksja, uroda życia, życia z jednej strony, a z drugiej nietrwałość i przemijanie nie tylko ludzi, ale ich wytworów umysłów i rąk. Postarza nas śmierć bliskich, przyjaciół i znajomych…

Pogrzeb odbył się 10 listopada 1987 roku w Gorajcu. Ciało  zostało złożone do rodzinnego grobowca na cmentarzu w Gorajcu, w porze wieczornej. Msza żałobna była odprawiana w miejscowym kościele.

Opracowała Regina Smoter – Grzeszkiewicz

[1]    Relacja syna Felicji ze Szczepańskich Piwowarkowej – Aleksandra Piwowarka .

[2]    Organizacja Narodów Zjednoczonych do Spraw Pomocy i Odbudowy

Regina Smoter – Grzeszkiewicz

Urodzona 16. 09. 1956 roku w Biłgoraju. Jej rodzinna miejscowość to Czarnystok, któremu poświęciła wydaną w 2009 roku pracę Czarnystok, moja miłość i tęsknota, w roku 2024 ukazało się II poprawione wydanie. Postrzegana jako poetka i regionalistka w jednej osobie, stara się godzić ze sobą obydwie pasje, chociaż jak sama przyznaje, bardziej czuje się regionalistką niż poetką. Opublikowała kilkadziesiąt prac, w tym z zakresu historii Zamojszczyzny, jest autorką kilkunastu  zbiorków wierszy, opowiadań – Julka (2012), Michał (2015), Jan, Jesień 1939. Debiutowała w roku 1998 tomikiem wierszy Słów moich obecność (Lublin).

Prace o tematyce regionalnej

Dzieje gminy Radecznica (Zamość 2006)- we współautorstwie ze Stanisławem Zybałą z Radecznicy,

Rzeczpospolita Radecznicka (wrzesień 1939 – lipiec 1944) i druga konspiracja (Lublin 2007) – we współautorstwie ze Stanisławem Zybałą,

Słownik terminów i pojęć judaistycznych (Szczebrzeszyn 2009),

Poza miastem, poza historią. Rzecz o szczebrzeszyńskich Żydach (Szczebrzeszyn 2009, 2016),

Prawosławni i grekokatolicy na terenie gminy Radecznica (Szczebrzeszyn 2009) – we współautorstwie ze Stanisławem Zybałą ,

Czarnystok, moja miłość i tęsknota (Szczebrzeszyn 2009, Cieszyn 2024)

Epitafia. Poezja i ból w kamieniu zaklęte,  cz I i II (Szczebrzeszyn),

Piotr Smagała. Członek Zrzeszenia „Wolność i Niezawisłość. Więzień krasnostawskiej Bezpieki (Szczebrzeszyn 2010),

Działalność Ojców Bernardynów w Radecznicy w latach 1945 – 1950 (Szczebrzeszyn 2010),

Nazwy gwarowe z niektórych wiosek  Zamojszczyzny (Szczebrzeszyn 2010),

Dzieje gminy Szczebrzeszyn (Zamość 2010) – we współautorstwie z Bogusławem Garbacikiem,

Dzisiaj po nich cisza. Wspomnienia o ludności żydowskiej (Szczebrzeszyn 2010),

Słownik biograficzny mieszkańców gminy Radecznica (Szczebrzeszyn 2010),

Słowniczek piśmiennictwa ruskiego (Szczebrzeszyn 2011),

Imiennik żydowski (Szczebrzeszyn 2011),

Parafia Mokrelipie w latach 1826  – 1836 (Szczebrzeszyn 2012),

Słownik historii Szczebrzeszyna (2012),

Słownik terminów i pojęć judaistycznych, cz. II (Szczebrzeszyn 2012),

Prawosławni i unici na Zamojszczyźnie (XIX – pocz. XX wieku) w świetle zachowanych inskrypcji na niektórych cmentarzach  (Szczebrzeszyn 2012),

Nazwy gwarowe z niektórych wiosek Zamojszczyzny (Szczebrzeszyn 2012),

Słownik historii bibliotek (Szczebrzeszyn 2013),

Alfabet Starozamojski (we współautorstwie ze Stanisławem Szwalem i Marią Kiszka), Szczebrzeszyn 2013

Życie modlitewne Żydów (Szczebrzeszyn 2013),

Słownik Kozaczyzny (Szczebrzeszyn 2013),

Słownik narodów Biblii (Szczebrzeszyn 2013),

Organizacje społeczne, polityczne, kulturalno – oświatowe, sportowe i religijne na terenie Zamojszczyzny (1906 – 1960), Szczebrzeszyn 2013,

Szkice do dziejów gminy Radecznica (we współautorstwie z Agnieszką Szykuła –  Żygawską i Janiną z Ducherów Sitarzową (Radecznica 2013),

Okupacja Zamojszczyzny we wspomnieniach jej mieszkańców (we współautorstwie z Bogusławem Garbacikiem), Zamość 2014

Krótka historia Wołynia  przekład z jęz. ukraińskiego pracy П. Антоновича „Коротенкая історія Волині, Szczebrzeszyn 2014. Tekst drukowany był także na łamach Pisma religijno – społecznego  Rzymskokatolickiej Diecezji Łuckiej „Wołanie z Wołynia”  (Волання з Волині).

Szkoła Żydowska w Szczebrzeszynie (1927 – 1930), Szczebrzeszyn 2015

Gmina Radecznica w świetle materiałów archiwalnych (Zamość 2015)

Dziennik z podroży do Izraela, Szczebrzeszyn 2015

Cmentarze w Topólczy (2015)

Alfabet Janowski (2016)

II Inspektorat Zamojski Armii Krajowej (Zamość 2016)

Szkoła Żydowska „Szlojmej Emunej Isroel ” w Krasnobrodzie (1926 – 1927), 2016

Trudne dzieciństwo. Losy radecznickich dzieci podczas okupacji, we współautorstwie ze Stanisławem Zybałą  (Zamość 2017)

Ofiary drugiej wojny światowej i pierwszych lat kształtowania się „władzy ludowej”,  Szczebrzeszyn 2017,

Szkoły żydowskie w Zamościu (Kadimach, im. I. L. Pereca), Szczebrzeszyn

 Słownik historii gminy Radecznica (1864 – 1990), Zamość 2018,

Żydzi w Szczebrzeszynie (1507 – 1942), Cieszyn,

Odnaleźć swój czas. O czym piszą mieszkańcy gminy Radecznica, Cieszyn,

 Alfabet Nieliski, Szczebrzeszyn,

Alfabet Sułowski, Szczebrzeszyn

Szkoła Wojewódzka w Szczebrzeszynie, Szczebrzeszyn,

Alfabet Wołyński, Zamość 2020, Lublin 2021,

Czarnystok, moja miłość i tęsknota,  Szczebrzeszyn 2009, Cieszyn 2024

Jesień 1939, Szczebrzeszyn,

Kobiety z „Chrząszczowego Grodu”, Szczebrzeszyn,

Żydzi szczebrzescy. Kilka biogramów,

Żydzi w Szczebrzeszynie 1507 – 1942, Cieszyn,

Szkoły żydowskie w powiecie zamojskim (1907 – 1938) Organizacja, wykazy uczniów i nauczycieli, Cieszyn, Zamość.

Wspomnienia 1963 – 1975, Szczebrzeszyn,

 Alfabet Krasnobrodzki, Szczebrzeszyn,

 Alfabet Turobiński, Szczebrzeszyn,

 Alfabet Zwierzyniecki, Szczebrzeszyn

Zbiorki wierszy

Słów moich obecność (Lublin 1999), Chce zapamiętać (Lublin), Było sobie życie (Lublin), Odnalazłam ciszę (Szczebrzeszyn), Pozbierałam myśli rozsypane (Szczebrzeszyn), W dymie z kominów ich pieśń (Lublin, Szczebrzeszyn), Tryptyk czarnostocki. Fragment biografii (Szczebrzeszyn), Pomimo to… (Szczebrzeszyn 2010), Coś ci opowiem (Szczebrzeszyn 2011), Proza życia (Szczebrzeszyn 2012), Żegnając czas, który przeminął (Szczebrzeszyn 2013),  Za mgłą jest inny świat (Szczebrzeszyn), Mój czas (2017), A gdy dzień zwyczajny przyjdzie… (2017), Kropla ciszy, Wiersze zebrane (Zamość), Wiersze na potem… (Cieszyn).

Jej wiersze drukowane były w:

Almanachu Poezji Religijnej (Lublin 2001),

Gazecie Bełżyckiej  nr 8 (88), sierpień 2006,

Impelium, Wrocław 2001 nr 2 -3,

Odpowiedziach  Ewangelii (Kwartalnik Chrześcijański), październik – grudzień 1998, nr 38, październik 2000 – marzec 2001, nr 46 – 47,

Piwnicy (Nieregularnik Nieformalnej Grupy Twórczej), Opoczno 2002 nr 2,

Scriptores Scholarum. (Kwartalnik Wielowartościowy), nr 1 (26) 2000,

Słowie Żydowskim. (Dwutygodnik społeczno – kulturalny), nr 17 (225) z 25 sierpnia 2000 r.,

Tomiku pokonkursowym  III Wojewódzkiego Konkursu Literackiego „Marzenia przeplatane prozą” (Lublin 2007),

Tomiku pokonkursowym V Wojewódzkiego  Konkursu Literackiego „Chmurami podkrążone oczy” (Lublin 2009),

Tygodniku Izraelskim  „Nowiny Kurier”, Tel Awiw 2 kwietnia 2004 roku,

W Kręgu Kultury. (Biuletyn Wojewódzkiego Ośrodka Kultury w Lublinie), nr  1 (5) 2007,

Nieznanym Świecie,

Poezji dzisiaj, Warszawa 2011, Nr 87,

Twórczości Ludowej  2011,  Nr 1 – 4,

Tomiku pokonkursowym „Jan Pocek – poeta, który śpiewał i orał” wydanym przez Stowarzyszenie

Twórców Ludowych, Lublin 2011 pod red. J. Adamowskiego i K. Kraczoń,

Poezji naszych dni (Warszawa 2020).

Nagrody i wyróżnienia

2006  -Wyróżnienie w „Konkursie jednego wiersza” w Janowie Lubelskim.

2007  – Nagroda w III Wojewódzkim Konkursie Literackim (Lublin).

2009  – Wyróżnienie w V Wojewódzkim Konkursie Literackim (Lublin).

2010 Dyplom Starosty Zamojskiego za wieloletnią działalność na rzecz upowszechniania historii i kultury wśród mieszkańców Zamojszczyzny,

2011  – III Nagroda w Ogólnopolskim Konkursie Literackim im. Jana Pocka.

2011 –  II Nagroda w Konkursie „Nasi bliscy, nasze dzieje, nasza pamięć” organizowanym przez Fundację Polsko – Niemieckie Pojednanie (Warszawa),

2012 Medal Pamiątkowy Jubileuszu 650  – lecia miasta  w dowód uznania oraz podziękowania za zasługi na rzecz rozwoju i promocji  Miasta i Gminy Szczebrzeszyn,

2015  – Wyróżnienie w Ogólnopolskim Konkursie Literackim im. Jana Pocka.

2017 – I Nagroda w VI edycji Konkursu „Talenty Małych Ojczyzn”, Radecznica 2017.

2021 – Wyróżnienie w Ogólnopolskim Konkursie Literackim „U progu Kresów”, Chełm

2023 – III Nagroda w XXXIII  Ogólnopolskim Konkursie Literackim „U progu Kresów”, Chełm

Ponadto została uhonorowana:

Medalem  upamiętniającym udział Armii Krajowej w obronie ludności Zamojszczyzny za „prowadzenie strony internetowej poświęconej Zamojszczyźnie oraz za krzewienie postaw patriotycznych i pamięci o czasach walki o niepodległość jak również za wybitny wkład w umacnianie polskiej tradycji narodowej”.

2011 – Medalem (brązowym)  upamiętniającym  wybitnego dowódcę mjr Tadeusza Kuncewicza ps. „Podkowa”

Medalem (brązowym)  upamiętniającym  wybitnego dowódcę Hieronima Dekutowskiego ps. „Zapora”

2015 – Medalem (srebrnym) upamiętniającym udział Armii Krajowej w obronie ludności Zamojszczyzny „jako wyraz uznania i podziękowania za wieloletnią prace w dziedzinie publicystyki na rzecz bohaterów Zamojszczyzny w  II wojnie światowej oraz  Światowego  Związku Żołnierzy AK Okręg Warszawa mającego na celu utrwalenie etosu i pamięci Armii Krajowej”

Jej teksty drukowane były w:

Scriptores Scholarum Nr 2/3 (19/20) 1998 „Żydzi szczebrzescy”,

Zamojskim Kwartalniku Kulturalnym – mi. n.

Nr (106) 2011 we współautorstwie z Bogusławem Garbacikiem „Jeszcze o bitwie pod Osuchami”,

Nr 4(113) 2012 „Losy zamojskich dzieci podczas okupacji w świetle powieści Wiktora Zawady”

Nr 2 (123) 2015 „Nieznana poetka z Błonia” [o Stanisławie Flis z Błonia k. Szczebrzeszyna]

Nr 1 – 2 (150 – 151) 2022 „Szczebrzeszyńskie Żydówki”,

Archiwariuszu Zamojskim,

Pismie religijno – społecznym  Rzymskokatolickiej Diecezji Łuckiej „Wołanie z Wołynia  (Волання з Волині).”, Ostróg

Korzeniach Janowskich, Janów Lubelski,

”Róża w Rodzinie” (Janów Lubelski),

Cebulance. Lokalnych Nowinach Gorajskiej Gminy, Goraj

Chrząszczu. Organ Stowarzyszenia Przyjaciół Szczebrzeszyna, Szczebrzeszyn.

Publikacje w pracach innych autorów

Słowo wstępne i 3 wiersze we wspomnieniach Krystyny Carmi „Przedziwne Drogi Opatrzności w moim życiu” (Zamość 2014),

Słowo wstępne i 3 wiersze w ukraińskiej  wersji wspomnień Krystyny Carmi „Предивні  дороги Провидіння  в моєму житті (Przedziwne Drogi Opatrzności w moim życiu), переклад   книги Юлія Меньщикова (Zamość)

Słowo wstępne i 3 wiersze w angielskiej wersji wspomnień Krystyny Carmi „The Strange Ways of Providence in my Life (Przedziwne Drogi Opatrzności w moim życiu), Create Space Independent Publishing Platform, North Charleston, SC (2015), w jęz. angielskim 2024 r. oraz hebrajskim.

W maszynopisie została złożona w Książnicy Zamojskiej oraz w  Miejsko – Gminnej Bibliotece w Szczebrzeszynie praca „Szczebrzeszyn. Szkice do dziejów miasta”.

Relacja Roberta Kowalskiego, pomysłodawcy i organizatora wyjazdu szkoleniowo-integracyjnego Koła Przewodników Terenowych PTTK O/Zamość w dniu 27 lipca 2026 r., roku jubileuszu 65.lecia i 50.lecia Polskich Parków Krajobrazowych.

Obniżenie Dubienki. Strzelecki Park Krajobrazowy – Maziarnia Strzelecka. Obejrzeliśmy z zewnątrz i wewnątrz dawny pałac myśliwski rodziny Zamoyskich z 1903 r. Pan leśniczy leśnictwa Janostrów, Robert Duda z pasją opowiadał nam o historii i teraźniejszości rezydencji. Grupa zaliczyła także szkolenie z topografii Nadleśnictwa Strzelce, poznaliśmy miejsce obsługi turystów/zwiedzających położone w przy trasie do Stefankowic. Strzelecki Park Krajobrazowy, w okolicach miejscowości Stefankowice, dysponuje zbiornikiem retencyjnym, który odwiedziliśmy. Leśniczy Robert opowiadał o faunie i florze parku, zaliczyliśmy poszukiwania żółwi błotnych i bobrów. Następnie odwiedziliśmy rezerwat florystyczny ,,Liski” o powierzchni 93,37 ha, który został utworzony w 1978 roku, pięć lat przed parkiem (1983 ). Jest to miejsce występowania charakterystycznego enotypu sosny ,,matczańskiej” o charakterystycznym, dachówkowatym ułożeniu kory na strzale. Niegdyś było to miejsce spałowania drzew. Rezerwat „Liski” ochrania i zachowuje drzewostan dębowo-sosnowy pochodzenia naturalnego. Chroniony jest tu dąb szypułkowy naturalnego pochodzenia. Z leśniczym Dudą przespacerowaliśmy się przecinką leśną w kierunku pamiątkowego kamienia, poświęconego partyzantom Armii Krajowej, który znajduje się w pobliżu ich leśnej kwatery w lasach strzeleckich.

Kolejnym punktem zwiedzania Strzeleckiego Parku Krajobrazowego było Starosiele – starorzecze Bugu. Niegdyś było to znane kąpielisko przy ośrodku wypoczynkowym. Obecnie, po odkryciu populacji żółwi błotnych, jest to zarastający akwen i senna miejscowość przygraniczna w gminie Dubienka. Żółwi nie wypatrzyliśmy, tylko setki wodniczek i okazy flory nadbrzeżnej.

Kolejnym przystankiem, nadal w obniżeniu Dubienki i  otulinie Strzeleckiego Parku Krajobrazowego była Dubienka nad Bugiem, miasteczko, które jest obecnie siedzibą gminy. Zwiedziliśmy kościół parafialny p.w. Trójcy Przenajświętszej z lat 1863-1867. Wewnątrz znajduje się barokowy ołtarz główny, a dwa boczne i ambona pochodzą z kościoła bernardynów- sanktuarium w Radecznicy. Przywiezione zostały tutaj tuż po kasacie klasztoru przez władze rosyjskie. Dzięki ksìędzu proboszczowi, Rajmundowi Curowi uzyskaliśmy wiele cennych informacji o świątyni i miejscowości. W tym miejscu pożegnaliśmy się z naszym przewodnikiem po Strzeleckim Parku Krajobrazowym, leśniczym Robertem Dudą.

W Dubience nad Bugiem odwiedziliśmy rynek ze słynnym czołgiem T 34, starą piekarnię, pomnikowy dąb, zabytkowy urząd gminy oraz pomnik  powstańca styczniowego Mikołaja Nieczaji. Na środku rynku ma niebawem stanąć konny pomnik Tadeusza Kościuszki projektu Mariana Koniecznego! Dzięki uprzejmości Pana Krystiana Kardasa udało nam się zwiedzić wewnątrz cerkiew prawosławną pod wezwaniem Trójcy Świętej, będącą obecnie cerkwią filialną parafii w Chełmie. Ukończona w 1909 roku, odzyska niedługo odbudowany, zabytkowy ikonostas, który wrócił na swoje miejsce po wielu latach!

Kolejnym punktem naszego wyjazdu szkoleniowego, nadal w obniżeniu Dubienki, była Uchańka nad Bugiem. Miejsce krwawej bitwy z 18 lipca 1792, w czasie wojny polsko-rosyjskiej. Przeciwko pięciu tysiącom Polaków, Rosjanie wystawili 25 tys. wojska. W miejscu bitwy stoi, trzeci już z kolei, kopiec pamiątkowy, w obecnej formie z 1966 r. Jedne przekazy głoszą, że kopiec zaczęto sypać w miejscu stacjonowania polskiego dowództwa Tadeusza Kościuszki, inne, że na wzgórku, w miejscu stacjonowania baterii dział polskich. W tym roku odbyła się tu pierwsza inscenizacja bitwy. Pola bitewne nad Bugiem zachwyciły nas polnymi kwiatami i ziołami.

Potem odwiedziliśmy Horodło nad Bugiem, leżące na Grzędzie Horodelskiej. Zwiedziliśmy barokowy, podominikański kościół p.w. św. Jacka z 1758 r., zaadaptowany na kościół parafialny, po  usunięciu stąd dominikanów do Krasnobrodu. Poprzednia świątynia była fundacji siostry króla Władysława Jagiełły. Wnętrza kościoła mogliśmy obejrzeć, dzięki uprzejmości księdza proboszcza Daniela Pachli. Podobnie, dzięki proboszczowi mieliśmy możliwość zwiedzenia wnętrza cerkwi neo-unickiej p.w. św. Mikołaja Cudotwórcy i Podwyższenia Krzyża Świętego z 1932. Obecnie, jest to kaplica katolicka, unicka i neo-unicka. Podziwialiśmy ikony w efektownym ikonostasie, pisane na płótnie i płaskorzeźbione w drewnie! Zwiedziliśmy również ,,Wały Jagiellońskie”, średniowieczne grodzisko nad Bugiem, miejsce podpisania i ogłoszenia „Unii Horodelskiej” pomiędzy Polską i Litwą w 1413 roku. Po częściowym rozkopaniu terenu przez archeologów, miejsce zostało porzucone w nieładzie i bez zabezpieczenia, kompletnie zaniedbane. Podlega opiece Starostwa Powiatowego w Hrubieszowie! Na horodelskim rynku, na którym stał dawniej drewniany ratusz z kramnicami dookoła, dzisiaj królują dwa kamienne lwy, prawdopodobnie XVIII wieczne rzeźby lwów pochodzą z pobliskiego dworu w Wieniawce.

Po całodziennym dniu szkolenia, wieczorową porą zawitaliśmy na Działy Grabowieckie. Po ulewnym deszczu w Horodle, Zadębce przywitały nas słoneczną pogodą. Do miejscowości Zadębce Kolonia, u podnóża ,,Góry Ślimaka”, przewodnicy z Koła przyjechali już po raz czwarty. Tutaj na łonie przyrody odpoczęliśmy i podsumowaliśmy wrażenia szkoleniowe. Tradycyjnie już, samorządowiec i gospodarz tych terenów, sołtys a jednocześnie nasz dobry kolega w jednej osobie Krzysztof Mroczkowski przyjął nas bardzo gościnnie ze swoim zespołem KGW Zadębianki!

Przygotowany obfity posiłek (zupa, gołąbki, sałatka, chleb ze smalcem i ogórkiem kiszonym, pomidory z serem feta i przyprawami, kawa, herbata z sokiem, ciasto) wzmocnił nas, natomiast ,,eliksir mocy”, czy też nocy, dodał nam sił do zdobycia szczytu „Góry Ślimaka”. Tam, delektowaliśmy się przyrodą. Na szczycie góry przyjęliśmy w poczet członków Koła dwie nowe przewodniczki, co tak się spodobało wszystkim, że może się to stać tradycją przewodnicką.

Następnie zaliczyliśmy przejażdżki zaprzęgiem konnym wzdłuż rzeki Białki, u podnóża góry. Dla chętnych była także przejażdżka samochodami terenowymi po malowniczej okolicy, zorganizowana specjalnie dla Koła Przewodników Terenowych PTTK Zamość. Można również było podziwiać panoramę wokół góry i doliny Białki z bocianiego gniazda w „labiryncie z kukurydzy”. Po tych wrażeniach wróciliśmy pod „Górę Ślimaka”, gdzie na zgłodniałych czekały już gorące kiełbaski, herbata, ciasta i oczywiście ,,kropelki na trawienie”. Organizację wypoczynku i obsługę kulinarną zawdzięczamy: Sołtys Zadębce Wieś, Krzysztof Mroczkowski i KGW Zadębianki! Wyjazd zakończyliśmy z przytupem końskich kopyt i wirażem aut terenowych!

Polecamy przewodnikom nasze wcześniejsze artykuły w  zakresie tematyki szkolenia:

Kościół Świętego Krzyża w Horodle |

Strzeleckie dęby. |

Horodło |

Spór o mur. |

Zdjęcia: Monika Izarowska, Robert Kowalski, Ewa Lisiecka, Krzysztof Mroczkowski

Na naszą prośbę, Pani dr Agnieszka Szykuła udostępniła wykaz swojego, dotychczasowego dorobku naukowego. Dr Szykuła należy do grona najbardziej pracowitych, współczesnych badaczy historii naszego miasta i regionu, i nie tylko. Jej prace rozproszone w różnych publikacjach są często nieznane szerszemu gronu miłośników historii. Postanowiliśmy zatem przybliżyć je Państwu z pożytkiem dla wszystkich.

___________________________________________________________________________________________

Imię:  Agnieszka

Nazwisko:  Szykuła

Osiągnięcia

·         2024 – I  Nagroda (Wawrzyn Pawła Konrada) w konkursie Książka Roku Lubelszczyzny 2019, zorganizowanego przez Wojewódzką Bibliotekę Publiczną im. H. Łopacińskiego w Lublinie, w kategorii Wydawnictwa bibliotek.

·         2024 – Nominacja w Konkursie Bibliotekarz roku woj. Lubelskiego

·         2020 – I Nagroda (Wawrzyn Pawła Konrada) w konkursie Książka Roku Lubelszczyzny 2019, zorganizowanego przez Wojewódzką Bibliotekę Publiczną im. H. Łopacińskiego w Lublinie, w kategorii Wydawnictwa bibliotek.

·         2012 – stypendium twórcze prezydenta miasta Zamość.

·         2011 – laureatka LVI Konkursu im. ks. prof. Szczęsnego Dettloffa organizowanego przez Stowarzyszenie Historyków Sztuki w kategorii prac niepublikowanych młodych historyków sztuki za rozprawę doktorską „Rzeźba sakralna w kręgu wpływów Ordynacji Zamoyskiej 1589-1806″.

Publikacje

Książki

• Andrzej Szumowski, Twarze Zamościan, portret fotograficzny, II, komentarz do fotografii Agnieszka Szykuła, Zamość 2026.
• Andrzej Szumowski, Twarze Zamościan, portret fotograficzny, I, komentarz do fotografii Agnieszka Szykuła, Zamość 2025.
• Kapliczki, krzyże i figury przydrożne, Łabunie, Kalendarz z serii „Dziedzictwo kulturowe Gminy Łabunie”, T. V, Łabunie 2025.
• Wspomnienie o Janie Serafinie, red. A. Szykuła, Łabunie 2024.
• Dawne budownictwo, Kalendarz z serii „Dziedzictwo kulturowe Gminy Łabunie”, T. IV, Łabunie 2024.
• Kościół parafialny w Łabuniach, Kalendarz z serii „Dziedzictwo kulturowe Gminy Łabunie”, T. I, Łabunie 2022.
• Zespół pałacowo-parkowy w Łabuniach, Kalendarz z serii „Dziedzictwo kulturowe Gminy Łabunie”, T. II, Łabunie 2023.
• Zespół Pałacowo-parkowy w Łabuńkach Pierwszych, Kalendarz z serii „Dziedzictwo kulturowe Gminy Łabunie”, T. III, Łabunie 2024.
• Dawne budownictwo w Gminie Łabunie, Kalendarz z serii „Dziedzictwo kulturowe Gminy Łabunie”, T. IV, Łabunie 2025.
• Moravané na panství Łabuńki Teofily Karnické, rozené Grzębské, Łabunie 2024.
• Trzy zabytki architektury. Przewodnik, Łabunie 2024.
• Wraz z Bogdanem Nowakiem, Ostatnia dziedziczka Skierbieszowa, Zamość 2023.
• Powiat Zamojski, Zamość 2023.
• Ponachajbowie z Pniówka, Zamość 2023
• Morawianie w dobrach Łabuńki Teofilii z Grzębskich Karnickiej, Łabunie 2022.
• Cmentarz parafii św. Dominika i Matki Bożej Szkaplerznej w Łabuniach. Zabytkowe nagrobki i najstarsze pochówki (1862-1973), druk: drukarnia Acad, Warszawa 2019, ss. 248.
• Kościół pw. Narodzenia NMP w Krzeszowie nad Sanem, 2006-2018, 12 lat prac konserwatorskich, Stalowa Wola – Krzeszów nad Sanem 2018.
• Figury świętego Jana Nepomucena w Ordynacji Zamojskiej1725-1944, Zamość 2016.
• Wokół dworu i pałacu w Łabuńkach 1778-1944, Łabunie 2015.
• Matka Boska Krasnobrodzka, Szafarka Łask, Pocieszycielka Zamojszczyzny… Wizerunki Matki Boskiej z Dzieciątkiem powstałe z inspiracji wydarzeniami w borze pod Krasnobrodem 1640 roku, Lublin 2015.
• „Bibliografia Zamojskiego Kwartalnika Kulturalnego”, (oprac.), Zamość 2015.
• Od Karola Burzyńskiego do Michała Wurtzera młodszego Warsztat rzeźbiarski 2. poł. XVIII wieku w Ordynacji Zamojskiej, Lublin 2012.
• Szykuła-Żygawska, S. Kłosowski, Kościół św. Mikołaja w Brzezinach na Podkarpaciu. Monografia artystyczna, Brzeziny 2011.
• Szykuła-Żygawska, S. Kłosowski, Matki Bożej Leżajskiej wędrowanie źródłami Sanu. Krzeszów-Lipiny-Leżajsk, Kraków 2011.
• Ewa Banasiewicz-Szykuła, Agnieszka Szykuła-Żygawska, Józef Niedźwiedź, Bogdan Szykuła, Dzieje miejscowości gminy Łabunie powiat zamojski, z cyklu Dzieje Gmin Zamojszczyzny, T. IX, Druk AKAPIT, Łabunie 2010.

Artykuły i opracowania, redakcje tekstów i książek, prezentacje, wystawy

2026

• Mateusz Sawczuk, Ikony idą ze mną przez życie. O twórczości Agnieszki Szykuły, ZKK, nr 1, 2026,
• „Zjawienie” w Krzeszowie nad Sanem. Świadectwa wiernych zapisane w księgach wyłożonych w tym miejscu, ZKK, nr 1, 2026, s. 75-81.
• Rodzina Kuhn w Łabuniach, „U Źródła”, R. VIII, nr 2, 2026, s. 27.

2025

• Krzyż dziękczynny przy ulicy Zamojskiej w Łabuniach, „U Źródła”, R. VII, nr 1, 2025, s. 27.
• Figury patronów Akademii Zamojskiej św. Jana Kantego i św. Jana Nepomucena z ołtarza głównego kościoła w Turobinie, „Zamojski Kwartalnik Kulturalny” nr 1, 2025, s. 22-23.
• Julian Mizerski – nieznany malarz 2. połowy XIX wieku w Lublinie i Tyszowcach, ZKK, nr 3, 2025, s. 26-28.
• Cmentarz parafialny w Grabowcu. Wybrane zagadnienia do monografii zabytkowej nekropolii, [w:] Martyrologia i walka zbrojna w okresie II wojny światowej i okresie powojennym na przykładzie wybranych gmin powiatów chełmskiego, hrubieszowskiego, krasnostawskiego i zamojskiego, M. Gąska, M. Kuranc-Szymczak, Chełm 2025.
• Nieznane akwarele dwóch żołnierzy z epoki autorstwa Michała Bakki – zapomnianego malarza początku XX wieku, „Cenne Bezcenne Utracone”, nr 1-2, 2005, 75-77.
• Matka Boża Katyńska, „U Źródła”, R. VII, nr 3, 2025, s. 27.

2024

• Inwentarz majątku Teofili z Grzebskich Karnickiej, „Przyczynki do poznania dziejów miejscowości Gminy Łabunie” T. 12, 2024.
• Mało znana ozdoba elewacji kościoła w Łabuniach, „Przyczynki do poznania dziejów miejscowości Gminy Łabunie” T. 12, 2024.
• Nagrobek Małgorzaty z Chapellerów Bajkowskiej, „U Źródła”, R. VI, nr 4, 2024, s. 30.
• Nieznany witraż z Łabuń, „Zamojski Kwartalnik Kulturalny” nr 1-4, 2024.
• Dwaj żołnierze, nowe, dotychczas nieznane akwarele dwóch żołnierzy z epoki autorstwa Michała Bakki, malarza początku XX w. „Zamojski Kwartalnik Kulturalny” nr 1-4, 2024.
• Opis kolekcji fajek lekarza Józefa Ringa z Tomaszowa w inwentarzu notarialnym z 1816 r., „Rocznik Tomaszowski”, T. 13, 2024, s.
• Snycerskie wyposażenie kościoła pw. św. Franciszka Ksawerego w Krasnymstawie [w:] Szlak Krystyny z Lubomirskich Potockiej, Maja T. Wal, Krasnystaw 2024, s. 157-180.
• wraz z T. Braneckim, Zapomentua moravska emigrace – z Hane do Łabuniek (1857-1858) , [w:] Lidová kultura na Hané. Sborník ze XVII. konference o lidové kultuře na Hané, J. Ondruš, Olomuc 2024, s.
• Kopiec w miejscowości Łabunie – Reforma, „U Źródła”, R. VI, nr 3, 2024, s. 27.
• Z Wierzbia pod Wilno i w okolice Płocka. Historia Jana Serafina syna rolników, nauczyciela kilku pokoleń, zasłużonego kierownika szkół, „U Źródła”, R. VI, nr 1, 2024, s. 27-31.
• Mogiła trzech sióstr Anielci, Janinki i Gieniusi Czernych „U Źródła”, R. VI, nr 2, 2024, s. 30-31.
• Wspaniała figura św. Jana Nepomucena z Woli Żółkiewskiej, „Nestor, Czasopismo artystyczne”, nr 1, 2024, s. 32-33.

2023

• Wizyta Karola V u bankierskiej rodziny Fuggerów. Scena na zabytkowym piecu z dworu z Dzierążni, „Rocznik Tomaszowski, 12, 2023, s. 181-188.
• Córka komediopisarza Aleksandra Fredry – Zofia z Fredrów Szeptycka w Łaszczowie i Łabuniach, „U Źródła”, R. V, nr 4, 2023, s. 29-31.
• Obrazy Janusza Rybałtowskiego w Poturzynie, „ZKK” nr 3-4, 2023, s. 37-40.
• Ballada o Pawle Ponachajbie, , „ZKK” nr 3-4, 2023, s. 110-112.
• 100 lat Zgromadzenia Sióstr Franciszkanek Misjonarek Maryi w Łabuniach, „ZKK” nr 3-4, 2023, s. 119.
• „Nie ucieraj się o drobiazgi, a bij się, jeżeli trzeba o zasady” Nowy Napis Co Tydzień #227 /11.2023

Źródło: https://nowynapis.eu/tygodnik/nr-227/artykul/nie-ucieraj-sie-o-drobiazgi-bij-sie-jezeli-trzeba-o-zasady [dostęp 11.11.2023].

• Środowisko Zamojszczyzny i Łabuń [w:] 100 lat Sióstr Franciszkanek Misjonarek Maryi w Łabuniach, S. I. Murawska FMM, A. Szykuła-Żygawska, Łabunie 2023 s. 11-18.
• Ballada o Pawle Ponachajbie, „U Źródła”, R. V, nr 3, 2023, s. 29-31.
• Jeden z pięciu braci. Aleksander Szeptycki – ziemianin, filantrop, działacz społeczny, „U źródła”, R. V, nr 2, 2023, s. 16-19.
• Ponachajbowie z Pniówka, „Tygodnik Zamojski”, 8 sierpnia 2023, s. 24-25.
• Aleksander Szeptycki, patriota, ziemianin i filantrop, „Tygodnik Zamojski”, 15 maja 2023, s. 23.
• Kaplica w Majdanie Ruszowskim, „U źródła”, R. V, nr 1, 2023, s. 30.
• Św. Jan Nepomucen witający wjeżdżających do Łabuń, „U źródła”, R. V, nr 1, 2023, s. 31.

2022

• Żołnierze z rosyjskich pułków stacjonujących w Zamościu w księgach parafii pw. Św. Olgi w Łabuńkach (1880-1901). Przyczynek do dziejów garnizonu zamojskiego, ZKK nr 3-4, 2022, s. 63-65.
• Dzieje miejscowości gminy Susiec, (omówienie książki) ZKK nr 3-4, 2022, s. 108.
• Z bratem Albertem roztoczańskimi szlakami, (omówienie książki), ZKK nr 3-4, 2022, s. 109.
• Fotografie z albumów Róży i Jana Zamoyskich, (omówienie książki), ZKK nr 3-4, 2022, s. 110.
• Gisgesowie – morawska rodzina architektów i urzędników na usługach Ordynacji Zamojskij (1771-1939), [w:] 15 lat Społecznego Komitetu Odnowy Cmentarza Parafialnego w Zamościu, red. Ł. Kot, Zamość 2022, s. 45-68.
• Życie moje…, „U źródła”, R. IV, nr 3, 2022, s. 29-30.
• Figura Jana Nepomucena w Narolu. Wokół jednego zabytku, „Przestrzeń pogranicza” wrzesień 2022, nr 4, s. 22-23.
• Tradycje winiarskie w Ordynacji Zamojskiej, ZKK nr 1-2, 2022, s. 55-57.
• Narol przez wieki (omówienie książki), ZKK nr 1-2, 2022, s. 58.
• „Przestrzeń pogranicza”, ZKK nr 1-2, 2022, s. 58.
• Unikatowy witraż z kaplicy Sióstr FMM w Łabuniach, „U źródła”, R. IV, nr 2, 2022, s. 30-31.
• Figury Matki Bożej Niepokalanie Poczętej z XVIII i pierwszej połowy XIX wieku w diecezji zamojsko-lubaczowskiej, [w:] Od Narola po Bełz. Szkice historyczne i literackie, red. Z. Pizun, A. Siemieńska, R. Gawryś, Horyniec-Zdrój-Tomaszów Lubelski, 2022, s. 203-235.
• Narolskie latarnie, „Przestrzeń Pogranicza”, czerwiec 2022, nr 3, s. 60-63.
• Bezimienna mogiła, „U źródła”, R. IV, nr 1, 2022, s. 29-30.
• Krzyż z bruśnieńskiego ośrodka kamieniarskiego na cmentarzu parafialnym w Łabuniach, „Przestrzeń pogranicza” marzec 2022, nr 2, s. 42-43.
• Spoczęła na cmentarzu rodowym w Łabuniach, „Tygodnik Zamojski” 1 luty 2022, s. 30.

2021

• „Materiały do zagadnienia ginących zawodów w okresie 20-lecia międzywojennego na przykładzie ksiąg metrykalnych parafii św. Tomasza apostoła w Zamościu, „Archiwariusz Zamojski” T. 19, 2021, s. 287-303.
• Wielka loteria fantowa na rzecz sierocińca w Łabuniach,„Przyczynki do poznania dziejów miejscowości Gminy Łabunie” z. 9, 2021, 20-29.
• Zamojski fajkarz i mosiężnik Maciej Lotenberg, „Zamojski Kwartalnik Kulturalny” (dalej ZKK) nr 1-4, 2021, s. 101-104.
• Kalendarz gminy Łabunie, „Zamojski Kwartalnik Kulturalny” (dalej ZKK) nr 1-4, 2021, s. 119.
• Między Roztoczem a Grzędą Sokalską, „Zamojski Kwartalnik Kulturalny” (dalej ZKK) nr 1-4, 2021, s. 101-104.
• Wujek Klemens z Dywizjonu 304, „Tygodnik Zamojski”, nr 41 z 2021 r., s. 26.
• Aleksander Ligajewski – zamojski budowniczy trzeciej ćwierci XVIII wieku, [w:], Z Roztocza na Grzędę Sokalską. Szkice historyczno-literackie, red. Z. Pizun, A. Siemieńska, R. Gawryś, Horyniec Zdrój – Narol 2021, s. 19-33.
• Łabuńskie czworaczki, „Tygodnik Zamojski”, nr 21 z 2021 r.
• Łabuńskie czworaczki, „U źródła”, R. III, nr 2, 2021, s. 28-30.
• Podzwonne dla popówki, „U źródła”, R. III, nr 2, 2021, s. 31.
• „Ty Hanaku jeden”!, „U źródła”, R. III, nr 3, 2021, s. 28-29.
• Kardynał Stefan Wyszyński w Łabuniach, „U źródła”, R. III, nr 3, 2021, s. 30-31.
• Osobliwości zawodowe na przykładzie zapisków w XIX-wiecznych metrykach parafii pw. Św. Tomasza Apostoła w Zamościu, „Archiwariusz Zamojski” T. XVIII, 2020, s. 185-200.
• Bogumiła Sawa (1940-2020) – historyk, znawczyni dziejów Zamościa i Ordynacji Zamojskiej. Rozmowa o książkach, „Archiwariusz Zamojski” T. XVIII, 2020, s. 309-318.
• Stara Wieś i Piaski przed wybuchem II wojny światowej we wspomnieniach Danuty Blomki, „U źródła”, R. III, 2021, s. 24-26.

2020

• Łabuński epizod Mauczków i Służewskich, (wraz z Pawłem Kulikiewiczem) „Przyczynki do poznania dziejów miejscowości Gminy Łabunie” z. 8, 2020, 29-33.
• Chirurg pierwszej klasy Bernard Wolf, „Przyczynki do poznania dziejów miejscowości Gminy Łabunie” z. 8, 2020, 27-28.
• „Literackie pasje młodzieży na przykładzie regionalnych gazetek szkolnych” – cykl wykładów, zorganizowanych przez Książnicę Zamojską w ramach projektu pn.: „Regionalne kolekcje tematyczne w Bibliotece Cyfrowej Książnicy Zamojskiej”, XI 2020.
• Krasnostawski epizod rodziny Lutnickich, „Nestor. Czasopismo Artystyczne” nr 2/2020, s. 10-12.
• Minimalizm jest najlepszy, „Nestor. Czasopismo Artystyczne” nr 2/2020, s. 41.
• Tryptyk Zygmunta Klukowskiego, „Nestor. Czasopismo Artystyczne” nr 2/2020, s. 73.
• Obrazki z życia, „U źródła” nr 3, 2020, s. 6-7.
• Kwiatki świętej Tereski czyli deszcz róż, „U źródła” nr 3, 2020, s. 11.
• Natura jako niewyczerpane źródło inspiracji. Wystawa pasteli i grafik Elżbiety Gnyp w BWA Galerii Zamojskiej (styczeń-luty 2020), ZKK nr 1-44, 2020, s. 69-71.
• Tryptyk Zygmunta Klukowskiego, ZKK nr 1-44, 2020, s. 116.
• „Artyści sztuki malarskiey z Tomaszowa” Franciszek i Kajetan Lutniccy. Próba biografii twórców, „Rocznik Tomaszowski T. 9, 2020, s. 31-49.
• Z notatek regionalisty. Gmina Łabunie przetrwała niejedną epidemię, „U źródła” R. II, nr 1, 2020, s. 21.
• Mieszkańcy XIX-wiecznego Krasnegostawu, Adeltowie, Wismontowie, Rodzina Angierów,, „ Czasopismo Artystyczne” nr 1/2020, s. 20-21.
• Warszawski adwokat, przedsiębiorca i kolekcjoner dzieł sztuki Stanisław Wydżga oraz dzieje jego artystycznych zbiorów, „Cenne, bezcenne/utracone”, http://cennebezcenne.pl/wp-content/uploads/2020/02/1-2-2020-SZYKULAm.pdf
• 31 I, Restauracja Skarbiec Wina, prezentacja multimedialna. Z zamojskiej winnicy w zamojskiej piwnicy

O tradycjach winiarskich w regionie zamojskim

• Wstęp do katalogu wystawy Elżbiety Gnyp Nie widać nic, a – widać, BWA Zamość, styczeń-luty 2020.

2019

• Mieszkańcy XIX-wiecznego Krasnegostawu, Zabawscy, „ Czasopismo Artystyczne” nr 4/2019, s. 50.
• Mieszkańcy XIX-wiecznego Krasnegostawu, Rodzina Degen, „ Czasopismo Artystyczne” nr 3/2019, s. 17-18.
• Klemens Adamowicz z podzamojskiego Zarzecza. Lotnik Dywizjonu 304, ZKK nr 4, 2019, s. 31-33.
• „Niezwykła peleryna i inne opowieści”. Empatyczne opowieści dla młodszych czytelników, ZKK nr 4, 2019, s. 75.
• Cmentarz parafii katedralnej w Zamościu, ZKK nr 4, 2019, s. 76.
• Zbigniew Dmitroca dla najmłodszych, ZKK nr 4, 2019, s. 79.
• Piękno smutku, ZKK nr 4, 2019, s. 79.
• Cmentarz wojenny w Łabuńkach, „U źródła”, nr 4/2019.
• Kościół w Łabuniach – dekoracje sztukateryjne, „Przyczynki do poznania dziejów miejscowości Gminy Łabunie” z. 7, 2019, 7-15.
• Scena „Anioł redempcyjny z dwoma niewolnikami” z klasztoru Trynitarzy w Tomaszowie Lubelskim, „Rocznik Tomaszowski” nr 8/2019, s. 43-55.
• Mieszkańcy XIX-wiecznego Krasnegostawu, Rodzina Natrop, „ Czasopismo Artystyczne” nr 2/2019, s. 15.
• Saga rodu Chrościewiczów (cz. III) Duchowni, ZKK nr 3/2019, s. 41-43.
• Polskie zamki i rezydencje na Ukrainie (omówienie książki), ZKK nr 3/2019, s. 95.
• Szlakiem zabytków Czernięcina – referat wygłoszony podczas sesji Szymonowiczowskie reminiscencje, zorganizowanej przez I. L.O. w Zamościu i PTTK o. w Zamościu, Zamość 26 IX, 2019 r.
• Saga rodu Chrościewiczów, Malarze, cz. II, „ „ZKK” nr 2/2019, s. 45-48.
• Przerażająca, ponura książka, „ZKK” nr 2/2019, s. 90.
• Książeczki z dziurą, „ZKK” nr 2/2019, s. 91.
• Przedstawienie św. Wilgefortis w Krzeszowie nad Sanem,„Spotkania z Zabytkami” nr 3-4, 2019, s. 27-30.
• Mieszkańcy XIX-wiecznego Krasnegostawu, Heger, „ Czasopismo Artystyczne” nr 1/2019, s. 70-71.
• Święci pańscy z kościoła w Łabuniach, Święta Anna, „U źródła” r. 1, nr 1, 2019, s. 19.
• Obrazy Janusza Rybałtowskiego w Poturzynie. Fotografia jako źródło identyfikacji dzieł sztuki, „Cenne Bezcenne/Utracone”, [http://cennebezcenne.pl/wp-content/uploads/2019/03/2019-3-4-SZYKULA.pdf]
• Saga rodu Chrościewiczów, cz. I, „ZKK” nr 1/2019, s. 38-41.
• Poetka pejzażu, „ZKK” nr 1/2019, (omówienie książki) s. 90.
• Skrzydlata Lubelszczyzna, „ZKK” nr 1/2019, (omówienie książki) s. 91.
• Wartość dawnej fotografii. O albumach Włodzimierza Rulikowskiego, ZKK” nr 1/2019, (omówienie książki) s. 91.
• Dzieje gminy Tarnawatka, ZKK” nr 1/2019, (omówienie książki) s. 92.

2018

• Mistycy polscy (omówienie książki), „Nestor. Czasopismo Artystyczne” nr 4/2018, s. 101.
• Cyganie w metrykach parafii Łabunie i Łabuńki, „Przyczynki do poznania dziejów miejscowości Gminy Łabunie” z. 6, 2018, s. 16-19.
• Tajemnice Różańca Świętego – cykl obrazów w kościele w Łabuniach, „Przyczynki do poznania dziejów miejscowości Gminy Łabunie” z. 6, 2017, s. 43-49.
• Kult Matki Bożej w parafii Łabunie, kapliczki, „Igła” nr 3/ 2018, s. 12-13.
• Bonawentura Losy de Losennau inżynier, architekt i kartograf węgierski końca XVIII wieku w Zamościu i Tarnowie,[w:] Sztuka Pograniczy. Materiały z LXVI ogólnopolskiej sesji naukowej Stowarzyszenia Historyków Sztuki, 16-17 XI, 2017, Lublin, red. L. Lameński, E. Błotnicka-Mazur, M. Pastwa, Lublin-Warszawa 2018, s. 125-137.
• Kolumna podporą statui. Bazy rokokowych figur z Zamojszczyzny, „Zapis Czasu” nr 4, 2018, s. 93-103.
• Nieznana twórczość Heleny z Remboelińskich Eydziatowiczowej, „Cenne Bezcenne/Utracone” Nr 3(92)-4(93) / 2018 [http://cennebezcenne.pl/wp-content/uploads/2018/12/2018-3-4__SZYKULA_www.pdf]
• Koloniści niemieccy w Zamościu w świetle ksiąg metrykalnych zamojskiej katedry i inwentarzy notarialnych, „Archiwariusz Zamojski” T. XVI, 2018, s. 137-147.
• Akademia Mądrego Dziecka, ZKK nr 4, 2018, s. 90 (omówienie książki)
• Kult Matki Bożej w parafii Łabunie, kościół, „Igła” nr 2/ 2018, s. 12-13.
• Konterfekty Jana Jakuba Zamoyskiego, ZKK nr 4, 2018, s. 11-13.
• Pierwszy patron naszej parafii święty Dominik Guzman, „Igła” nr 1/ 2018, s. 12-13.
• Wizerunki Matki Bożej Chełmskiej z unickiej cerkwi pw. Wniebowzięcia Pańskiego w Zamościu, ZKK nr 2, 2018, s. 44-45.
• Święci pańscy z kościoła w Łabuniach, 1, „Igła” r. V, nr 4, 2018, s. 14.
• Papusza, „Tygodnik Zamojski” nr 4, 10.04.2018, 16.
• Unikatowe wieńce Czartoryskich, „Branża Pogrzebowa” nr 1-2, 2018, s. 36.
• Nieznany obraz Rafała Hadziewicza „Modlitwa w Ogrójcu”. Przyczynek do historii szczebrzeszyńskich zamówień malarza, „Archiwariusz Zamojski” T. XV, 2016/2017, s. 193-200.

2017

• Zagroda wsi lubelskiej. Charakterystyka w oparciu o fotografie ze zbiorów Archiwum Państwowego w Zamościu, [w:] „Wieś lubelska w fotografiach końca XIX – 1 połowy XX wieku”, red. P. Kondraciuk, Materiały z sympozjum, Muzeum Zamojskie, 8 IX, 2017, s. 265-280.
• Ludność żydowska w Łabuniach w XIX wieku, „Przyczynki do poznania dziejów miejscowości Gminy Łabunie” z. 5, 2017, s. 9-15.
• Adam Szerbowski – profesor języka polskiego w liceum w Łodzi, ZKK nr 4, 2017, s.
• Hrubieszowskie tkactwo artystyczne (omówienie książki), ZKK nr 4, 2017, s.
• Baba Jaga w Ameryce (omówienie książki), ZKK nr 4, 2017, s.
• „Rocznik Tomaszowski” nr 6/2017 (omówienie książki), ZKK nr 4, 2017, s.
• „Do Zygmunta Klukowskiego” (omówienie książki), ZKK nr 4, 2017, s.
• 10 lat kwestowania, ZKK nr 4, 2017, s.
• Nieistniejące (?) figury z ołtarza głównego kościoła w Łabuniach, “Igła”, nr 3 (20), 2017, s. 12-13.
• Pomnik cara Aleksandra II w Łabuńkach, “Igła”, nr 2 (19), 2017, s. 20-21.
• Zabytkowe krzyże żeliwne na cmentarzu parafialnym w Zamościu, referat wygłoszony podczas konferencji ,,10 lat Społecznego Komitetu Odnowy Cmentarza Parafialnego w Zamościu”, 7 X 2017, Zamość, Stowarzyszenie Civitas Christiana.
• hasło: Zamość [w:] Polska, Pomniki historii, G. Rudziński, Marki 2017, s. 340-346.
• Hasło: Bohoniki i Kruszyniany, [w:] Polska, Pomniki historii, G. Rudziński, Marki 2017, s. 196-201.
• Bronisława Wajs-Papusza (1908-1987) – biografia i dziedzictwo, red. D. Rymar, Gorzów Wielkopolski 2017, s. 55-66.
• Bonawentura Losy de Losennau inżynier, architekt i kartograf węgierski końca XVIII wieku w Zamościu i Tarnowie, referat, LXVI ogólnopolska sesja naukowa Stowarzyszenia Historyków Sztuki Sztuka Pograniczy, 16-17 XI, 2017, Lublin.
• Zagroda wsi lubelskiej. Charakterystyka w oparciu o fotografie ze zbiorów Archiwum Państwowego w Zamościu, Referat wygłoszony podczas I Sympozjum Muzealnego „Wieś lubelska w fotografiach końca XIX – 1 połowy XX wieku”, Zamość, Muzeum Zamojskie, 8 IX, 2017.
• Rzeźby świętych Piotra i Pawła z kościoła w Łabuniach, „Igła”, nr 1 (18) 2017, s. 20.
• Najpiękniejszy św. Jan Nepomucen, “Igła”, nr 4 (17), 2017, s. 20-21.
• Piec kaflowy z Dzierążni. Wizyta Karola V u bankierskiej rodziny Fuggerów, ZKK nr 3, 2017, s. 89-91.
• Relikwie św. Jana Nepomucena w Zamościu. Uwagi na temat kultu męczennika w Ordynacji Zamojskiej, ZKK nr 2, 2017, s. 16-18.
• Ćwierć wieku diecezji. Rozmowa z JE ks. prof. dr. hab. Janem Śrutwą, biskupem diecezji zamojsko-lubaczowskiej w latach 1992-2006, ZKK nr 2, 2017, s. 76-78.
• Zabytkowe piece kaflowe i kominki na terenie Zamojszczyzny (cz. II). Kominki, ZKK nr 2, 2017, s. 81-83.
• Monografia kościoła św. Jana Nepomucena w Zwierzyńcu (omówienie książki), ZKK nr 2, 2017, s.
• Jubileuszowy schematyzm Diecezji Zamojsko-Lubaczowskiej (omówienie książki), ZKK nr 2, 2017, s.
• Historia klasztoru Reformatów w Kryłowie (omówienie książki), ZKK nr 2, 2017, s.
• Imieniny Pana Jana, „Przyczynki do poznania dziejów miejscowości Gminy Łabunie” z. 4, 2016, s. 12-16.
• Portret profesora, „Spotkania z Zabytkami” nr 1-2, 2017, s. 51-52.
• Kryjówka u dziedzica, „Tygodnik Zamojski”, nr 28 II 2017
• Zabytkowe piece kaflowe i kominki na terenie Zamojszczyzny (cz. I). Piece kaflowe, ZKK nr 1, 2017, s. 67-72.
• Zamość 1921 / Zamość 2016 (omówienie książki), ZKK nr 1, 2017, s. 80.
• „Państwo Zamojskie” (omówienie książki), ZKK nr 1, 2017, s.
• Monografia I LO w Zamościu (omówienie książki), ZKK nr 1, 2017, s.
• Przyczynki do mniejszości narodowych na Zamojszczyźnie w XX-leciu międzywojennym (omówienie książki), ZKK nr 1, 2017, s.

2016

• Hasła dotyczące rzeźby do katalogu 100 na 100. Sto najcenniejszych dzieł sztuki ze zbiorów KUL na stulecie KUL [katalog wystawy na Zamku Królewskim w Warszawie] 12 X-30 XII 2016, Lublin 2016.
• Święty Florian – patron nie tylko strażaków. Zabytkowe figury z terenu Roztocza, ZKK 4/2016, s.
• Wołyń bez komentarza (omówienie książki), ZKK 4/2016, s. 10-12.
• Niezbędnik turysty (omówienie książki), ZKK 4/2016, s. 32.
• Szkolnictwo w Honiatyczach 1903-2016 (omówienie książki), ZKK 4/2016, s. 42.
• Wojenni bracia. Świadectwa tragedii II wojny światowej na Zamojszczyźnie (omówienie książki), ZKK 4/2016, s. 86.
• Bracia Henryk i Benedykt Ittarowie w Zamościu. Nowe wiadomości do biografii i dziejów artystycznych twórców, [w:] Artyści włoscy na ziemiach południowo-wschodniej Rzeczypospolitej w czasach nowożytnych, praca zbiorowa pod redakcją Piotra Łopatkiewicza, Rzeszów – Łańcut 2016, s. 295-311.
• Wraz z Barbarą Typek, Pocztówki Pawła Gajewskiego, „Rocznik Tomaszowski” 2016, s. 335-342.
• Teresa Aniela z Michowskich Zamoyska (1720-1771) Fundatorka kościoła i jego wyposażenia, [w:] Jubileusz 250-lecia powstania kościoła parafialnego Podwyższenia Krzyża Świętego w Hucie Krzeszowskiej, red. A. Szykuła-Żygawska, S. Kłosowski, Lublin 2016, s. 110-122.
• Snycerskie wyposażenie kościoła w. Podwyższenia Krzyża Świętego w Hucie Krzeszowskiej, [w:] Jubileusz 250-lecia powstania kościoła parafialnego pw. Podwyższenia Krzyża Świętego w Hucie Krzeszowskiej, red. A. Szykuła-Żygawska, S. Kłosowski, Lublin 2016, s. 172-189.
• Szkoła dobrych praktyk. Rozmowa z Dyrektor II L.O. im. Marii Konopnickiej w Zamościu Beatą Chmurą, ZKK nr 3/ 2016, s. 4-5.
• Wraz z Barbarą Typek Pocztówki Pawła Gajewskiego, ZKK nr 3/ 2016, s. 40-43.
• Dziedzictwo braci mniejszych w Zamościu (omówienie książki), ZKK nr 3/ 2016, s. 101.
• Leksykon zamków, pałaców i dworów powiatu Cz. VIII. XX wiek, „Nestor. Czasopismo Artystyczne” nr 2/2016, s. 3-4.
• Księgi urodzonych i małżeństw parafii św. Franciszka Ksawerego w Krasnymstawie 1704-1809. Materiały do dziejów miasta w XVIII wieku, „Nestor. Czasopismo Artystyczne” nr 2/2016, s. 29-34.
• Ogrodnicy w Zamościu w XIX i 1. połowie XX wieku, ZKK nr 2 (126), 2016, s. 24-26.
• Debiutanci`2016, ZKK nr 2 (126), 2016, s. 95.
• Grochów Andrzeja Barańskiego, ZKK nr 2 (126), 2016, s. 95.
• Zamostiana w „Tece Komisji Urbanistyki i Architektury”, ZKK nr 2 (126), 2016, s. 100
• Fajerki, kapsle i hacele, zabawki naszych rodziców i dziadków, „Tygodnik Zamojski”, 1 czerwiec, 2016, s. 15.
• Leksykon zamków, pałaców i dworów powiatu krasnostawskiego. Część VI, 2. poł. XIX wieku, „Nestor. Czasopismo artystyczne”, nr 1 (35) 2016, s. 35-37.
• Roztoczańskie smardze, „Tygodnik Zamojski” 11 V 2016, s. 15.
• Ksiądz Augustyn Trojanowski, „Przyczynki do poznania dziejów miejscowości Gminy Łabunie” z. 3, 2015, s. 7-13.
• Jędrzej Bednarski z Łabuń (ok. 1784-1834) – fabrykant pojazdów. Przyczynek do badań historii folwarku przy pałacu w Łabuniach, „Przyczynki do poznania dziejów miejscowości Gminy Łabunie” z. 3, 2015, s. 19-23.
• Strażacka warta, „Tygodnik Zamojski” 23 III 2016, s. 19.
• Roztoczańskie wizerunki Chrystusa Ukrzyżowanego, powstałe z inspiracji cudownym obrazem z Milatyna, ZKK, 1/2016, s. 37-42.
• Jubileuszowe wydawnictwo Archiwum Państwowego w Zamościu, ZKK, 1/2016, s. 82.
• Drewniane skarby Lubelszczyzny, ZKK, 1/2016, s. 85.
• Wokół dworu i pałacu w Łabuńkach 1778-1944. Prezentacje multimedialne w Gimnazjum w Łabuniach, 12 II 2016 roku
• Wokół dworu i pałacu w Łabuńkach 1778-1944. Prezentacje multimedialne w Gimnazjum oraz Szkole Podstawowej w Łabuńkach, 28 I 2016 roku
• Ostatnie namaszczenie, „Kultura Pogrzebu” nr 1, 2016, s. 14.
• Matka Boska Krasnobrodzka. Szafarka Łask, Pocieszycielka Zamojszczyzny… Przedstawienia Matki Boskiej adorującej Dzieciątko, powstałe z inspiracji wydarzeniem w borze pod Krasnobrodem 1640 roku – konteksty książki (prezentacja multimedialna),w ramach szkolenia zamojskich przewodników, 31 III 2016 roku
• Muzeum Zamojskie w Zamościu, Wokół dworu i pałacu w Łabuńkach 1791-1944, promocja książki i spotkanie autorskie 7 IV 2016 roku.

2015

• Środowisko artystyczne Zamościa w 2. poł. XVII wieku. Twórcy w życiu miasta, „Archiwariusz Zamojski” 2015, s. 53-69.
• Nieznany rękopis o Namysłowskich Karolu Namysłowskim i orkiestrze włościańskiej, „Archiwariusz Zamojski” 2015, s. 117-125.
• Leksykon zamków, pałaców i dworów powiatu krasnostawskiego. Część VI, „Nestor. Czasopismo artystyczne”, nr 4 (34) 2015, s. 20-22.
• Leksykon zamków, pałaców i dworów powiatu krasnostawskiego. Część V, „Nestor. Czasopismo artystyczne”, nr 3 (33) 2015, s. 16-18.
• Wawrzyniec Góra z Krzemienia (1816-1884)kontynuator dzieła Matki Bożej w Krzeszowie, „Janowskie Korzenie” nr 25, 2015, s. 14-31.
• Matka Boska Krasnobrodzka. Szafarka Łask, Pocieszycielka Zamojszczyzny… Przedstawienia Matki Boskiej adorującej Dzieciątko, powstałe z inspiracji wydarzeniem w borze pod Krasnobrodem 1640 roku” – konteksty książki (prezentacja multimedialna), VIII spotkanie w ramach projektu Regionaliści, zorganizowane przez Katolickie Stowarzyszenie ,,Civitas Christiana” o. w Zamościu, 17 XII 2015.
• Dyskretny urok kota, „Kultura Pogrzebu” nr 12, 2015, 19-21.
• Żałoba w Internecie, „Kultura Pogrzebu” nr 11, 2015, s. 22.
• Pogrzeb myśliwego, Kultura Pogrzebu” nr 11, 2015, s. 39.
• Bezcenna wierność czworonoga, Kultura Pogrzebu” nr 11, 2015, 16-19.
• Nowe materiały do biografii fotografów zamojskich (1910-1945), ZKK 4/2015, s.32-33.
• Poplenerowe wydawnictwo poświęcone twórczości Williama Szekspira, ZKK 4/2015, s. 88.
• Rachunki pogrzebowe, „Kultura Pogrzebu” nr 10, 2015, s. 34.
• Ruch Apostolstwa Dobrej Śmierci, „Kultura Pogrzebu” nr 10, 2015, s. 32-33.
• Śmierć a Bóg, „Kultura Pogrzebu” nr 10, 2015, s. 17-19.
• Leksykon zamków, pałaców i dworów powiatu krasnostawskiego. Część IV, Czasopismo artystyczne”, nr 2 (32) 2015, s. 18-20.
• Ambona z kościoła p.w. Najświętszego Serca Jezusa w Tomaszowie Lubelskim. Materiały do dziejów przemieszczonego wyposażenia świątyń w Uhnowie, „Rocznik Tomaszowski” 2015, s. 191-200.
• Zmarłemu się nie odmawia, „Kultura Pogrzebu” nr 9, 2015, s. 20-21.
• Morze – moja wieczność, „Kultura Pogrzebu” nr 9, 2015, s. 33.
• Wawrzyniec Góra [biogram w folderze wydanym przez Janowskie Stowarzyszenie Regionalne, zawierajacy informacje o nagrobkach planowanych do renowacji w 2015 roku].
• W kręgu ordynatów, architektów, kamieniarzy. Związki Zamościa z Sandomierzem w XVII-XVIII wieku, „Zeszyty Sandomierskie” 2015, nr 39, s. 22-31.
• Henryk i Benedykt Ittarowie w Zamościu. Nowe materiały do biografii twórców. Referat wygłoszony podczas międzynarodowej konferencji naukowej Artyści włoscy na ziemiach południowo-wschodniej Rzeczypospolitej w czasach nowożytnych, w Muzeum w Łańcucie, 25-26 wrzesień 2015 r.
• Nieznany rodowód i zaginiona twórczość rodzeństwa Kazimiery i Michała Bakków, „Kryłów nad Bugiem i okolice” nr 10, 2015, s. 16-20.
• Piekarze i cukiernicy w Zamościu od XVIII w. do 1939 roku. Materiały do dziejów rzemiosł spożywczych w stolicy Ordynacji Zamojskiej, „ZKK” nr 3/2015, s. 18-20.
• 20 lat Liceum Ogólnokształcącego w Zamościu, „ZKK” nr 3/2015, s. 119.
• Obrazy doktora Janusza Petera,„ZKK” nr 3/2015, s. 120.
• Zamość – Perła Europy Wschodniej, „ZKK” nr 3/2015, s. 120.
• Tropem rodzeństwa Bakków, „Cenne Bezcenne/Utracone”, nr 1-2, 2015, s. 57-60.
• Śmiertelne frazeologizmy, „Kultura Pogrzebu” nr 8, 2015, s. 21-22.
• Święte obrazki, „Kultura Pogrzebu” nr 8, 2015, s. 31-34.
• Sześć trumien Napoleona, „Kultura Pogrzebu” nr 7, 2015, s. 32-34.
• Materia inskrypcji nagrobnej, „Kultura Pogrzebu” nr 7, 2015, s. 13-16.
• Leksykon zamków, pałaców i dworów powiatu krasnostawskiego. Część III – XVIII wiek, Czasopismo artystyczne”, nr 1 (31) 2015, s. 30-32.
• Matka Boska Krasnobrodzka, rycina Jana Józefa Filipowicza nadwornego rytownika króla Rzeczypospolitej, „ZKK” 2/2015, s.
• In Memoriam Antoni Kawałko (1938-2015), „ZKK” 2/2015, s.
• Wielka księga tradycji kulinarnych województwa podkarpackiego, „ZKK” 2/2015, s.
• Śmierć na ludowo, „Kultura Pogrzebu” nr 6, 2015, s. 43-44.
• Prawdziwa szeptunka, „Kultura Pogrzebu” nr 5, 2015, s. 34-35.
• Liternictwo na nagrobkach, „Kultura Pogrzebu” nr 5, 2015, s. 13-15.
• Szmul spod Krasnegostawu, „Tygodnik Zamojski”, nr 21 z 2015 r., s. 3.
• Pani Roztocza – wizerunki Matki Bożej Krasnobrodzkiej powstałe z inspiracji Cudownym Obrazkiem, referat wygłoszony podczas konferencji naukowej w Krasnobrodzie, z okazji 50-Lecia koronacji obrazu Matki Bożej Krasnobrodzkiej, 18 kwietnia 2015 roku
• Święte obrazki komemoratywne, „Kultura Pogrzebu” nr 3, 2015, s. 13-17.
• Śmierć bezdomnego, „Kultura Pogrzebu” nr 3, 2015, s. 41-42.
• Urzędnicy i pracownicy gminy Łabunie w Aktach Stanu Cywilnego parafii rzymsko-katolickiej w Łabuniach i prawosławnej w Łabuńkach, „Przyczynki do poznania dziejów miejscowości Gminy Łabunie” z. 2, s. 20-25.
• Historia służby zdrowia i opieki zdrowotnej na terenie gminy Łabunie, „Przyczynki do poznania dziejów miejscowości Gminy Łabunie” z. 2, s. 25-29.
• Na trasie Zamość-Tomaszów. XIX-wieczne karczmy i traktiernie w Łabuniach, Barchaczowie i Jatutowie, „Przyczynki do poznania dziejów miejscowości Gminy Łabunie” z. 2, s. 29-34.
• Orędownicy na przednówku, „Kultura Pogrzebu” nr 2, 2015, s. 31-32.
• Śmierć i miłość w aforyzmach, „Kultura Pogrzebu” nr 1, 2015, s. 36.
• Pogrzeby PRL-u, „Kultura Pogrzebu” nr 1, 2015, s. 32-35.

2014

• Znakomita rzeźba Chrystusa Ukrzyżowanego z kościoła pojezuickiego w Krasnymstawie, „Nestor. Czasopismo artystyczne”, nr 4 (30) 2014, s. 3-6.
• Leksykon zamków, pałaców i dworów powiatu krasnostawskiego. Cz. II, „Nestor. Czasopismo artystyczne”, nr 4 (30) 2014, s. 14-16.
• Zamojski Dom Kultury (1999-2014), „ZKK” nr 4, 2014, s. 4-10.
• Twórcy rzemiosła artystycznego w Zamościu 1700-1875, „ZKK” nr 4, 2014, s. 18-21.
• 30 lat plenerów ilustratorów BWA Galerii Zamojskiej, „ZKK” nr 4, 2014, s. 67-73.
• Tarnogrodzki „Teatr ocalany”, „ZKK” nr 4, 2014, s. 107.
• Zabytkowa architektura Lubelszczyzny i Podkarpacia, „ZKK” nr 4, 2014, s. 107.
• Wydawnictwa Biblioteki Publicznej Gminy Łabunie, „ZKK” nr 4, 2014, s. 118.
• Wota Europy, „Kultura Pogrzebu”, nr 12, 2014, s. 37-38.
• Nie tylko nekrologi i klepsydra, „Kultura Pogrzebu”, nr 11, 2014, s. 24-25.
• Pogrzeb Stanisława Wyspiańskiego, „Kultura Pogrzebu”, nr 11, 2014, s. 36-37.
• Krzeszów nad Sanem – portowe miasto Ordynacji Zamojskiej i skarbnica sztuki sakralnej, referat wygłoszony podczas spotkania Regionaliści IV, pod hasłem „Wyruszamy na Roztocze”, zorganizowany przez Civitas Christiana w Zamościu, 5 XI, 2014 roku,
• Wojewódzki Dom Kultury 1982-1998 Kalendarium, ZKK nr 3, 2014, s. 4-9.
• Międzynarodowe konfrontacje fotograficzne w Zamościu, ZKK nr 3, 2014, s. 55-57.
• „Kostek”, ZKK nr 3, 2014, s. 121.
• Śladem hrubieszowskich artystów, ZKK nr 3, 2014, s. 124.
• O śmierci lekkim piórem, „Kultura Pogrzebu”, nr 9, 2014, s. 18.
• Rewolucjonista, „Kultura Pogrzebu”, nr 9, 2014, s. 31-32.
• Myśli zebrane, „Kultura Pogrzebu”, nr 8, 2014, s. 20.
• Bojkowszczyzna, „Kultura Pogrzebu”, nr 8, 2014, s. 32-33.
• Twórcy i dzieje snycerskiego wyposażenia kościoła św. Zofii w Tarnogórze, „Nestor. Czasopismo artystyczne”, nr 2 (28) 2014, s. 20-29.
• Austriacka granica, „Tygodnik Zamojski”, 16 lipca 2014, s. 18.
• Święty smalec świń, „Kultura Pogrzebu”, nr 7, 2014, s. 33-34.
• Kuglarz czy oddany mnich, „Kultura Pogrzebu”, nr 7, 2014, s. 35-36.
• Wojewódzki Dom Kultury w Zamościu (1975-1982), ZKK nr 2, 2014, s. 4-9.
• Oskar Kolberg, ZKK nr 2, 2014, s. 70.
• Program obchodów kanonizacji Jana Pawła II w Zamościu, ZKK nr 2, 2014, s. 75.
• „Drogowskazy regionalisty” – spotkanie pierwsze, ZKK nr 2, 2014, s. 84-86.
• Galicja na józefińskiej mapie topograficznej, ZKK nr 2, 2014, s. 116.
• Gospodarka a ekologia w powiecie zamojskim, ZKK nr 2, 2014, s. 118.
• Historia Żółkwi, czyli Żółkiewki, ZKK nr 2, 2014, s. 119.
• Niebieskie pogotowie, „Kultura Pogrzebu”, nr 5, 2014, s. 23-25.
• Zamość – Kościoły Jana Michała Linka, referat wygłoszony w Muzeum Okręgowym w Sandomierzu, 22 V 2014 r.
• Indonezyjskie pochówki. Mozaika kultur i zwyczajów, „Kultura Pogrzebu”, nr 4, 2014, s.10-13.
• Gdy umiera gazda, „Kultura Pogrzebu”, nr 4, 2014, s. 37-40.
• Rzeźba anioła z Muzeum Regionalnego w Krasnymstawie, „Nestor”, nr 1, 2014, s. 46.
• Dwa portrety, „Nestor”, nr 1, 2014, s. 94.
• Jubileusz Zamojskiego Domu Kultury (Cz. I), ZKK, nr 1, 2014, s. 4-7.
• Urzędnicy Ordynacji Zamojskiej w Zwierzyńcu w księgach stanu cywilnego parafii św. Mikołaja, w Szczebrzeszynie (1895-1910), ZKK, nr 1, 2014, s. 18-22
• Ptaki i ssaki Roztocza (omówienie książki) ZKK, nr 1, 2014, s. 108.
• Historia, kultura, przyroda oraz rozwój gminy Łabunie (omówienie książki), ZKK, nr 1, 2014, s. 109.
• Pałace i dwory u sąsiadów, (omówienie książki), ZKK, nr 1, 2014, s. 111.
• Wskrzeszenie „Starszego Pana A” (omówienie płyty) ZKK, nr 1, 2014, s. s. 113.
• Ossuaria – zbiorowe pochówki, „Kultura Pogrzebu”, nr 3, 2014, s. 27-28.
• Cmentarzysko dzwonów, „Kultura Pogrzebu”, nr 3, 2014, s. 35-37.
• Przypadki hrabiego Łosia, „Kultura Pogrzebu”, nr 3, 2014, s. 24-25.
• Cudowny obraz Matki Bożej z Dzieciątkiem z kościoła św. Mikołaja w Brzezinach na Podkarpaciu, „Polonia Węgierska”, nr 219, marzec, 2014, s. 14-15.
• Zapomniany prezydent, „Kultura Pogrzebu”, nr 2, 2014, s. 34-35.
• Krajobraz z kapliczką. Obiekty sakralne w gminie Łabunie, prezentacja wygłoszona w Bibliotece Publicznej Gminy Łabunie 10 I 2014 r.
• Pogrzeby w dawnej fotografii, „Kultura Pogrzebu”, nr 1, 2014, s. 16-20.
• Moda żałobna przez stulecia, „Kultura Pogrzebu”, nr 1, 2014, s. 32-33.

2013

• XVIII-wieczne kapliczki i figury na Zamojszczyźnie. Latarnie umarłych i figury – drogowskazy, ZKK nr 4, 2013, s. 17-21.
• Papusza (omówienie książki), ZKK nr 4, 2013, s. 124.
• Dzieje gminy Rachanie (omówienie książki), ZKK nr 4, 2013, s. 126.
• Czy chór kościoła pojezuickiego św. Franciszka Ksawerego w Krasnymstawie pochodzi z kościoła w Radecznicy?, „Nestor” nr 4, 2013, s. 28-32.
• Orłowskie rzeźby po konserwacji, „Nestor” nr 4, 2013, s. 34.
• Dawne Kresy Wschodnie – zbiór fotografii, „Nestor” nr 4, 2013, s. 45.
• Zaginiona twórczość rodzeństwa Bakków, „Cenne/bezcenne utracone”, Nr 1-4 (74-77) 2013, s. 68-69.
• Skarb w mogile, „Kultura Pogrzebu”, nr 12, 2013, s. 22.
• Śmierć po łemkowsku, „Kultura Pogrzebu”, nr 12, 2013, s. 38-40.
• Krajobraz z kapliczką. Obiekty sakralne w gminie Łabunie, prezentacja wygłoszona w Gimnazjum w Łabuńkach (10 XII) oraz Gimnazjum w Łabuniach (18 XII).
• Rekwizyty – oznaki patriotyzmu w XIX-wiecznych inwentarzach majątkowych Archiwum Państwowego w Zamościu, „Archiwariusz Zamojski” 2013, s. 99-105.
• Nieznane materiały do biografii architekta Jakuba Hempla, „Archiwariusz Zamojski” 2013, s. 137-143.
• Dwór Głogowskich w Chłaniowie i jego wyposażenie w 1866 roku, „Nestor” nr 3, 2013, s. 7-10.
• Żałoba narodowa, „Kultura Pogrzebu”, nr 11, 2013, s. 14-15.
• Śmierć apostołów, „Kultura Pogrzebu”, nr 11, 2013, s. 30-31.
• Zmarłych niebiańska księga, „Kultura Pogrzebu”, nr 10, 2013, s. 16-17.
• Pomnik szarańczy, „Kultura Pogrzebu”, nr 10, 2013, s. 47.
• Cykuta – starożytna trucizna, „Kultura Pogrzebu”, nr 10, 2013, s. 40-41.
• Chrześniacy VIP-ów, „Tygodnik Zamojski”, 16.10.2013, s. 20-21.
• Środowisko artystyczne Pilzna pod koniec XVIII wieku, „Rocznik Pilźnieński”, 2013, s. 29-34.
• Barwa żałoby, „Kultura Pogrzebu”, nr 9, 2013, s. 37-38.
• Od prób przez tortury do skazania, „Kultura Pogrzebu”, nr 9, 2013, s. 39-40.
• Jeszcze jedna figura św. Jana Nepomucena, „Nestor” nr 2, 2013, s. 34-36.
• Polskie meble gięte, „Nestor” nr 2, 2013, s. 36-37.
• Muzycy w Zamościu 1800-1939 w świetle ksiąg metrykalnych kolegiaty zamojskiej, ZKK nr 3, 2013, s. 21-25.
• Wożuczyński unikat, ZKK nr 3, 2013, s. 128-129
• Huty szkła na Zamojszczyźnie, „Barwy szkła” 2/2013, s. 19-25.
• Szubienica, „Kultura Pogrzebu”, nr 8, 2013, s. 38-39.
• Orzechowa czystość, „Moda na Zdrowie” 7/2013, s. 34-35.
• Zwiastuny śmierci w wierzeniach ludowych, „Kultura Pogrzebu”, nr 7, 2013, s. 34-36.
• Od oskarżonego do skazanego, „Kultura Pogrzebu”, nr 7, 2013, s. 28-29.
• Grabarz, „Kultura Pogrzebu”, nr 7, 2013, s. 20.
• Konanie, „Kultura Pogrzebu”, nr 7, 2013, s. 18-19.
• Tyszowiaki, „Świat butów” 6-7, 2013, s. 50-51.
• Kat, „Kultura Pogrzebu”, nr 6, 2013, s. 32-33.
• Jak przedstawić przemijanie?, „Kultura Pogrzebu”, nr 6, 2013, s. 34-36.
• Każdy przybysz jak Chrystus, „Kultura Pogrzebu”, nr 6, 2013, s. 38-40.
• „Chytrus” Williama Goldinga, „Kultura Pogrzebu”, nr 6, 2013, s. 47.
• Precjoza i kosztowności w garderobie ziemianki, „Zegarki & Biżuteria”, nr 2/2012, s. 16-17.
• Po śmierci a przed pochówkiem, „Kultura Pogrzebu”, nr 5, 2013, s. 35-36.
• Co Celtowi w duszy gra? „Kultura Pogrzebu”, nr 5, 2013, s. 38-39.
• Pogrzeb Marszałka, „Kultura Pogrzebu”, nr 5, 2013, s. 42-44.
• Kaplica p.w. Matki Bożej Królowej Polski przy ul. Listopadowej w Zamościu Przyczynek do historii powołania parafii św. Krzyża w Zamościu, ZKK, nr 2/2013, s. 10-13.
• Meble gięte wytwórni Czerski i Jakimowicz, ZKK, nr 2/2013, s. 109.
• Trzy piece z jedną sceną, „Świat kominków”, 2/ 2013, s. 100-101.
• Od choroby i głodu uchowaj nas Panie…, „Kultura Pogrzebu”, nr 4, 2013, s. 34-35.
• Tajemniczy „pochówek”, „Kultura Pogrzebu”, nr 4, 2013, s. 36.
• A kiedy umrę…, „Kultura Pogrzebu”, nr 3, 2013, s. 14-15.
• Pochówek Wikinga, „Kultura Pogrzebu”, nr 3, 2013, s. 40-42.
• Kult św. Jana Nepomucena w Ordynacji Zamojskiej, wykład dla przewodników PTTK o. Zamość, Zamość 14 III 2013 r.
• Przedstawiciele zawodów artystycznych w Zamościu 1900-1945, ZKK nr 1/2013, s. 55-56.
• Historia Rodziny Piorun-Sobieszczańskich (omówienie książki), ZKK nr 1/2013, s. 109.
• Nowe numery zamojskich periodyków (omówienie książki), ZKK nr 1/2013, s. 105.
• Skarby kościoła św. Katarzyny Aleksandryjskiej w Szczebrzeszynie, (omówienie książki), ZKK nr 1/2013, s. 108.
• Dzieje gminy Krynice (omówienie książki), ZKK nr 1/2013, s. 101.
• Choleryczny talizman, „Kultura Pogrzebu”, nr 2, 2013, s. 38-39.
• Pochówek serca – siedziby miłości i emocji, „Kultura Pogrzebu”, nr 2, 2013, s. 40-41.
• Żądza sensacji, „Kultura Pogrzebu”, nr 2, 2013, s. 42-43.
• Cmentarz kota i psa, „Kultura Pogrzebu”, nr I, 2013, s. 16-17.
• Świętych obcowanie, „Kultura Pogrzebu”, nr I, 2013, s. 30-32.
• Liber Mortuorum – księga zgonów, „Kultura Pogrzebu”, nr I, 2013, s. 38-39.

2012

• 20 lat Zamościa na liście UNESCO. Rozmowa z prezydentem Marcinem Zamoyskim, „ZKK”, nr 4, 2012, s. 4-7.
• Początki litografii w Zamościu, „ZKK”, nr 4, 2012, s. 20-23.
• Dzieje Honiatycz, „ZKK”, nr 4, 2012, s. 117.
• Nowe publikacje Stowarzyszenia Przyjaciół Szczebrzeszyna, „ZKK”, nr 4, 2012, s. 118.
• Jan Gisges – nieznany architekt z Krzeszowa nad Sanem, „Roczniki Humanistyczne KUL”, Historia sztuki, T. LIX, z. 4.
• Metody trumiennego oszusta z Torunia, „Kultura Pogrzebu”, nr XII, 2012, s. 37.
• Podziemia zamojskiej katedry, „Kultura Pogrzebu”, nr XII, 2012, s. 38-41.
• Skarby kościoła w Chłaniowie, część druga, „Nestor. Czasopismo artystyczne”, nr 4 (22)/2012, s. 18-22.
• Krasnostawianie w księgach metrykalnych zamojskiej kolegiaty 1900-1945, „Nestor. Czasopismo artystyczne”, nr 4 (22)/2012, s. 32-33.
• 20 lat Zamościa na liście UNESCO. Rozmowa z prezydentem Marcinem Zamoyskim, ZKK, 4/2012, s. 4-7.
• Dzieje Honiatycz, ZKK, 4/2012, s. 117.
• Nowe Publikacje Stowarzyszenia Przyjaciół Szczebrzeszyna, ZKK, 4/2012, s. 118.
• Cmentarze Zamojszczyzny, „Kultura Pogrzebu”, nr 11, 2012, s. 18-20.
• Skarby kościoła w Chłaniowie, część pierwsza, „Nestor. Czasopismo artystyczne”, nr 3 (21)/2012, s. 35-40.
• Pamiętnik starego doktora, „Nestor. Czasopismo artystyczne”, nr 3 (21)/2012, s. 73-74.
• Nigdy niewidziany Hrubieszów, „Tygodnik Zamojski”, 5 XII 2012, s. 23.
• Działalność Piurejczyków w Polsce w II poł. XVI w. i I poł. XVII w. – referat wygłoszony 23 X 2012 r. w klasztorze o.o. Bernardynów w Leżajsku podczas spotkania z grupą delegatów z włoskiej miejscowości Piuro.
• Kresowe snaruby i uczty kozła, „Kultura pogrzebu”, nr X, 2012, s. 50-51.
• Muzeum mydła i historii brudu, „Moda na Zdrowie”, nr X, 2012, s. 34-36.
• Drzeworyty z Płazowa, „Skarby podkarpackie”, nr 4, 2012, s. 32-36.
• Zabytkowe witraże w kościołach diecezji zamojsko-lubaczowskiej, „ZKK” 3, 2012, s.
• „Perły krajobrazu” gminy Krynice, „ZKK” 3, 2012, s.
• „Architektury Krajobrazu na Uniwersytecie Rolniczym w Krakowie”, „ZKK” 3, 2012, s.
• O krasnoludkach i sierotce Marysi”, „ZKK” 3, 2012, s.
• Zabytkowe witraże w kościołach diecezji zamojsko-lubaczowskiej, „Barwy szkła”, nr 3, 2012, s. 6-12.
• Losy polskich księży zesłańców, „ZKK” 3, 2012.
• Gmina Trzeszczany, „ZKK” 3, 2012, s.
• Cmentarny posąg Śmierci, „Kultura Pogrzebu” 8, 2012.
• Widowiska teatralne i aktorzy w XIX-wiecznym Zamościu, „ZKK”, 2, 2012, s. 35-39.
• Album – Powiat Zamojski, „ZKK”, 2, 2012, s. 104.
• Na trasie Zamość – Tomaszów Lubelski, XIX-wieczne karczmy, „Wiadomości Ziemiańskie” 2012, nr 50, s. 25-27.
• Latarnie umarłych, „Kultura Pogrzebu” R. IX, nr 7, 2012, s. 33-36.
• Dobrodziejstwa Kryspina i Kryspiniana w Hrubieszowie, „Spotkania z Zabytkami”, nr 7-8, 2012, s. 63-64.
• Drzeworyty z Płazowa, „Skarby Podkarpackie”, nr 4 (35), 2012, s. 30-32.
• „Błękitny San” w Krzeszowie zaprasza, „Niedziela zamojsko-lubaczowska”, nr 27 (719), R. LV, 1 VII 2012, s. II.
• Wędrowne trupy teatralne w XIX-wiecznym Krasnymstawie, „Nestor. Czasopismo artystyczne”, nr 2, 2012, s. 24-25.
• Kilka pytań na piątkę. Agnieszka Szykuła-Żygawska do Andrzeja Davida Misiury, „Nestor. Czasopismo artystyczne”, nr 2, 2012, s. 104-108.
• Skarb Hrabiego „Tygodnik Zamojski”, 28 III – 2 IV 2012, s.17.
• Krajobraz z Nepomucenem, cz. III, „Nestor. Czasopismo artystyczne”, 1, 2012, s. 32-33.
• Wizyta Karola V u bankierskiej rodziny Fuggerów, „Spotkania z Zabytkami”, nr 3-4, 2012, s. 66-68.

·         Nowe publikacje Wojciecha Przegona, ZKK nr 1, 2012, s. 102 (omówienie książki).

·         Jerzy Tyburski. Wenus z głową w chmurach, ZKK nr 1, 2012, s. 106 (omówienie książki).

·         Dzieje gminy Telatyn, ZKK nr 1, 2012, s. 109 (omówienie książki).

·         Dzieje snycerskiego wyposażenia kościoła p.w. św. Kazimierza Królewicza w Radzięcinie, [w:] Parafia pod wezwaniem św. Kazimierza Królewicza w Radzięcinie. Patron – dzieje – najcenniejsze zabytki. Materiały z sesji naukowej, Radzięcin 3 III 2012, red. ks. Krzysztof Kłos, Agnieszka Szykuła-Żygawska, Jadwiga Kaliszuk, Lublin 2011, s. 91-137.

·         Krzyże, kapliczki i figury na terenie parafii p.w. św. Kazimierza Królewicza w Radzięcinie, [w:] Parafia pod wezwaniem św. Kazimierza Królewicza w Radzięcinie. Patron – dzieje – najcenniejsze zabytki. Materiały z sesji naukowej, Radzięcin 3 III 2012, red. ks. Krzysztof Kłos, Agnieszka Szykuła-Żygawska, Jadwiga Kaliszuk, Lublin 2011, s. 175-209.

·         Skarby kościoła w Radzięcinie, „Niedziela zamojsko – lubaczowska”, nr 13, 25 marca 2012, s. 6.

·         Mikołaj Strzegocki – zapomniany malarz drugiej połowy XIX w., „Spotkania z Zabytkami” nr 1-2, 2012, s. 67-68.

2011

·         New Information on the Life and Activities of Fr Kajetan Deberdasiewicz, [w:] Series Byzantina, Studies on Byzantine and Post-Byzantine Art, Volume IX, Art of the Armenian Diaspora, Proceedings of the Conference, Zamosc, April 28-30, 2010, Warsaw 2011.

·         Krystyny Głowniak przygoda ze sztukami plastycznymi, „Akcent” 4 (126) 2011

• Z głową w… książkach. Rozmowa z Bogumiłą Sawą, „ZKK” nr 4, 2011, s. 115-117.
• Monografia Tomaszowa Lubelskiego, „ZKK” nr 4, 2011, s. 125.
• Krajobraz z Nepomucenem. Część II. Kult św. Jana Nepomucena w XIX stuleciu, „Nestor. Czasopismo artystyczne”, 4, 2011, s. 26-28.
• Nowe wiadomości o Nowosielskich – rodzinie malarzy w XVIII i XIX wieku, ZKK nr 3/2011, s. 29-31.
• O Ludwiku Zamenhofie (omówienie książki), tamże, s. 99.
• Dzieje miejscowości gminy Grabowiec (omówienie książki), tamże, s. 101.
• Ludzie budownictwa Lubelszczyzny w XIX wieku (omówienie książki), tamże, s. 104.
• W cieniu tyszowieckich kopuł, (omówienie książki), tamże, s. 103.
• O odnalezionych rzeźbach Jerzego Markwardta, „Roczniki Humanistyczne KUL” T. LVI-LVII, z. 4, 2008-2009, s. 268-271.
• Figura z Narola, „Skarby Podkarpackie” nr 3, 2011, s. 32-34.
• Kościół pw. św. Katarzyny Aleksandryjskiej z Przedmieścia Lubelskiego w Zamościu i twórca jego wyposażenia Ignacy Burczyński, [w:] Między Wrocławiem a Lwowem. Sztuka na Śląsku, Małopolsce i na Rusi Koronnej w czasach nowożytnych, red. Betlej, K. Brzezina, P. Oszczanowski, Wrocław 2011, s. 315-325.
• Ślady mniejszości narodowych w Krasnymstawie (omówienie książki), „Nestor”, nr 2, 2011, s. 57-58.
• Kościół pw. św. Kajetana w Orłowie, „Nestor”, nr 2, 2011, s. 20-22.
• Działalność jezuitów w Ordynacji Zamojskiej w dziedzinie oświaty i sztuki [w:] Fides imaginem quaerens. Studia ofiarowane ks. prof. Ryszardowi Knapińskiemu […], Aneta Kramiszewska, Lublin 2011, s. 311-323.
• Mała architektura neogotycka na Zamojszczyźnie, ZKK nr 2, 2011, s. 36-39.
• Rozmowa z Zamojskim Bractwem Rycerskim, ZKK nr 2, 2011, s. 4-8
• Renesans lubelski (omówienie książki), ZKK nr 2, 2011, s.107.
• Nowa publikacja Wojciecha Przegona (omówienie książki), ZKK nr 2, 2011, s. 106.
• Gnomony na Roztoczu, ZKK nr 1, 2011, s. 40-42.
• Literacki Szlak Roztocza`2010 wraz z Bożeną Fornek, ZKK nr 1, 2011, s. 101-105.
• Zamość – europejskie miasto kultury (omówienie książki),, ZKK nr 1, 2011, s. 109.
• Pippi do posłuchania (omówienie płyty), ZKK nr 1, 2011, s. 112.
• „Lublin między wojnami” Marty Denys (omówienie książki), „Nestor”, nr 1, 2011, s. 60.
• Sentymentalna podróż syrenką , (omówienie książki), „Nestor”, nr 1, 2011, s. 63

2010

• Przeżyć Sobibór, „Nestor”, nr 4, 2010, s. 46.
• Kancelarie notarialne w Krasnymstawie w XIX-XX wieku. Zarys działalności, „Nestor”, nr 4, 2010, s. 18-19.
• Ksiądz Augustyn Trojanowski (1757-1839), „Nasza Przeszłość” T. 114, 2010, s. 301-305.
• Wystawa fotografii „Samo życie” Angeliki Zawalskiej, ZKK, nr 4/2010, s. 55-57.
• Zabytki Techniki w zamojskim muzeum, ZKK, nr 4/2010, s.64-66.
• Parafie prawosławna, unicka i rzymskokatolicka w Krynicach, ZKK, nr 4/2010, s. 99-101.
• Dzieje sztuki Lubelszczyzny z krakowskiego wydawnictwa DeArte, ZKK, nr 4/2010, s. 113-114.
• Pogranicze geograficzno-kulturowe Lubyczy, ZKK, nr 4/2010, s. 117.
• Szczebrzeszyn i okolice we wspomnieniach mieszkańców, ZKK, nr 4/2010, s. 119.
• Kościół parafialny w Krzeszowie na Podkarpaciu skarbnicą sztuki sakralnej, „Niedziela zamojsko-lubaczowska”, nr 42 (630), 17 X 2010, VI.
• Nagrobek Tadzia Hartwiga, „Nestor”, nr 3, 2010, s. 3-4.
• Suplement kulinarny, „Nestor”, nr 3, 2010, s. 93.
• Zamojska historia o kawie z herbatą, „Nestor”, nr 3, 2010, s. 95.
• Historia pewnej znajomości. Józef Poniatowski i Teresa Kicka w Udryczach, „Skafander. Gazeta studencka”, Zamość, nr 5 z 11.11.2010. s. 8.
• Michał Wurtzer młodszy – autor ołtarza głównego w kościele p.w. Narodzenia Najświętszej Marii Panny w Krzeszowie nad Sanem, [w:] Kościół parafialny w Krzeszowie na Podkarpaciu skarbnicą sztuki sakralnej, red. Stanisław Kłosowski, materiały z sesji naukowej 20.09.2010, Krzeszów, Krzeszów 2010.
• Salomea z Juśkiewiczów Kraczewska – właścicielka Kraczewa. Dzieje powstania miejscowości i testament jej założycielki, „Zamojski Kwartalnik Kulturalny” (dalej ZKK) nr 3, 2010, s. 103-106.
• Gmina Hrubieszów opisana, ZKK, nr 3, 2010, s. 103-105.
• Kryłowska forteca, ZKK, nr 3, 2010, s. 114.
• Szczebrzeszyn przed- i powojenny, ZKK, nr 3, 2010, s.119.
• „W cudownym świecie ikon”. Wystawa ikon, prezentacja ich wykonywania oraz spotkanie n.t. wielokulturowość terenów Zamojszczyzny, Galeria Retro Krasnystaw, 26 sierpień 2010.
• Obywatel Kołaczkowski, „Kronika Tygodnia”, 24, 08, 2010, s. 18.
• Losy Lipków w Krasnymstawie, „Nestor. Czasopismo artystyczne”, nr 2 (12) 2010, 52-54.
• Jan Misiewicz (1828-1874) wychowanek warszawskiej Szkoły Sztuk Pięknych i jego realizacje na Zamojszczyźnie [w:] Zapis czasu, red. E. Gnyp, Zamość 2010, s. 121-129.
• Światło ze Wschodu, (omówienie książki), ZKK nr 2, 2010, s. 113.
• Hrubieszów mało znany (omówienie książki), ZKK nr 1, 2010, s. 114.
• Austriackie słupy graniczne, „Spotkania z Zabytkami”, nr 5-6, czerwiec 2010, s. 66.
• Szykuła, J. Żygawski, Trakt Lwów – Lublin. Geneza, zmiany przebiegu i funkcje do końca XIX wieku [w:] Ziemiaństwo na Lubelszczyźnie, T. IV, Ziemianie w podróży. Materiały IV sesji naukowej zorganizowanej w Muzeum Zamoyskich w Kozłówce w dniach 8-10 października 2008 r., red. H. Łukaszewicz, T. I, Lublin 2010, s. 369-391.
• Zamojszczyzna Aleksandry Wachniewskiej, „Nestor. Czasopismo artystyczne”, nr 1 (11) 2010, s. 67-69.
• Mocówka- dzieje miejscowości, „Wiadomości Ziemiańskie”, nr 41, 2010, s. 14-18.
• W kręgu historii Tarnawatki. Losy rodu Tyszkiewiczów i wielkiej gwiazdy przedwojennej piosenki, Hanki Ordonówny, ZKK nr 1, 2010, s. 16-19.
• Parafia nad Bugiem (omówienie książki), ZKK nr 1, 2010, s. 106.
• Unici i prawosławni w Werbkowicach, (omówienie książki), ZKK nr 1, 2010, s. 113.
• Drzewa Aleksandry Wachniewskiej, „Akcent”, nr 1, 2010, s. 147-151.
• Nowe informacje na temat życia i działalności ks. Kajetana Deberdasiewicza. Referat wygłoszony na sesji „Sztuka ormiańskiej Diaspory” organizowanej przez UKSW w Warszawie i Muzeum Zamojskie w Zamościu, w dniach 27-29 IV 2010 roku.
• Inwentarz rzymskokatolickiej parafii p.w. śś. Piotra i Pawła w Łaszczowie [w:] Łaszczów wczoraj-dziś-jutro, H. Szymańska, C. Girgiel, M. Bielecki, T. Guz, Łaszczów 2010, s. 54-61.
• Figura św. Fereriusza, „Gazeta Krasnobrodzka”, R. XXI, nr 2/161, 2010, s. 15.

2009

• Kościół p.w. św. Katarzyny Aleksandryjskiej z Przedmieścia Lubelskiego w Zamościu i twórca jego wyposażenia Ignacy Burczyński. Referat wygłoszony na sesji naukowej Między Wrocławiem a Lwowem. Sztuka na Śląsku, w Małopolsce i na Rusi koronnej od XVI do XVIII wieku, zorganizowanej przez Instytuty Historii Sztuki Uniwersytetu Wrocławskiego i Uniwersytetu Jagiellońskiego, Inwentaryzatorskie Koło Naukowe Historyków Sztuki Uniwersytetu Wrocławskiego oraz Koło Naukowe Studentów Historii Sztuki Uniwersytetu Jagiellońskiego im. Stanisława Wyspiańskiego, w Krakowie w dniach 16–18 XI 2009 r.
• Kto jest autorem Figury św. Jana Nepomucena w Kryłowie? „Kryłów i okolice nad Bugiem”, nr 4, 2009.
• XVIII-wieczny teatr jezuicki w Krasnymstawie i figura patronki muzyki kościelnej – św. Cecylii, „Nestor. Czasopismo artystyczne”, R. III, nr 4 (10), 2009, s. 10-11.
• O zamojskiej kulturze w kontekście, ZKK, nr 4, 2009, s. 67-69.
• Zamojszczyzna w służbie Polsce, ZKK, nr 4, 2009, s. 72.
• Biłgorajski Chrystus Frasobliwy, ZKK, nr 4, 2009, s. 75.
• Folwark w Mocówce koło Zamościa. Przyczynek do badań nad kulturą materialną o.o. bazylianów zamojskich pod koniec XVIII i na początku XIX wieku, „Radzyński Rocznik Humanistyczny”, T. VII, 2009, s. 54-57.
• O twórcach ołtarza głównego w kościele podominikańskim p.w. św. Mikołaja w Hrubieszowie – komunikat, „Biuletyn Towarzystwa Regionalnego Hrubieszowskiego”, nr 3-4, 2008, s. 18-22.
• Nieistniejąca cerkiew greckokatolicka p.w. śś. Kosmy i Damiana w Orłowie Murowanym, „Nestor”, nr 3, 2009, s. 19-20.
• En-tête czyli o winietach „Zamojskiego Kwartalnika Kulturalnego”, ZKK, nr 3, 2009, s. 8-11.
• Dziejba leśna –Leśmianowi. Katalog, ZKK, nr 3, 2009, s. 105.
• Zygmunt Klukowski-bibliografia, ZKK, nr 3, 2009, s. 114.
• „Biuletyn Towarzystwa Regionalnego Hrubieszowskiego”, ZKK, nr 3, 2009, s. 115.
• Warsztat rzeźbiarski Jana i Jakuba Maucherów, ZKK, nr 2, 2009, s. 24-30.
• Roszkowscy w Mocówce, „Moja Mocówka. Wydanie okolicznościowe. Mocówka, 12 VII, 2009, s. 5.
• Nieznany dwór Sierakowskich w Cześnikach, ZKK, nr 2, 2009, s. 72-74.
• Pejzaż pogranicza – omówienie książki, ZKK, nr 2, 2009, s. 120.
• „Skafander” – omówienie czasopisma, ZKK, nr 2, 2009, s. 124.
• Pałac w Łabuńkach, Wiadomości Ziemiańskie”, nr 2/38, 2009,
• Pejzaż pogranicza, „Nestor”, nr 2, 2009, s. 66-67.
• XIX-wieczne warsztaty garncarskie w Łabuńkach i Barchaczowie. Przyczynek do badań nad rzemiosłem artystycznym na Zamojszczyźnie, „Twórczość Ludowa”, R. XXIV, nr 1-2, 2009.
• Figura Jana Nepomucena w Narolu – „Spotkania z Zabytkami”, nr 3, 2009
• Życie, działalność i zainteresowania Teresy Kickiej w świetle jej testamentu i pamiętników siostrzenicy Natalii, „Wiadomości Ziemiańskie”, nr 1/ 2009.
• Kilka uwag o wyposażeniu kaplic z terenu Zamojszczyzny, ZKK, nr 1, 2009, s. 38-42.
• Drewniane budownictwo sakralne w powiecie tomaszowskim i hrubieszowskim, (omówienie książki) ZKK, nr 1, 2009, s. 84-85.
• Działalność kulturalno-oświatowa w powiecie zamojskim (omówienie książki), ZKK, nr 1, 2009, s. 94.
• Kogo strzegą figury z Wojsławic?, „Nestor”, nr 1, 2009, s. 12-13

2008   

• Inżynier Maciej Bayer – miłośnik nauk i literatury krajowej – „Wczoraj i Dziś Radomia”, nr 4 (40) 2008, s. 24-28.
• Inwentarz rękawicznika, Józefa Serwetowicza z 1857 roku – „Kwartalnik Historii Kultury Materialnej”, nr 2/2008, s. 219-226.
• Rzeźba w służbie Kościoła. XVIII-wieczne przedstawienia świętych w ogrodzeniach przykościelnych i przestrzeni urbanistycznej na terenie diecezji chełmskiej, „Rocznik Przemyski”, 2008, Historia, T. XLIV, z. 4, s. 81-107.
• Z Warszawy przez Lublin do Zamościa – o stacji pocztowej w Krasymstawie – „Nestor. Czasopismo Artystyczne” nr 4 (6) 2008, s. 5-6.
• Agnieszka Szykuła. Między obowiązkami domowymi a zainteresowaniami. Jesień Zofii z Fredrów Szeptyckiej w Łaszczowie – „Zamojski Kwartalnik Kulturalny”, nr 4/2008, s. 35-38.
• Sekrety białych firan i czystej pościeli, czyli o XIX-wiecznych fabrykach krochmalu w Czerkasach i Podlodowie – Tamże, s. 60-61.
• Łaszczowski epizod Franciszka Starowieyskiego – Tamże, s. 42-44.
• Kozirynek – recenzja, Tamże, s. 115
• Nestor – recenzja – Tamże, s. 116.
• Przewodnik po „Małych Ojczyznach” – recenzja, Tamże, s. 110.
• Dzieje Miejscowości Gminy Tyszowce – recenzja, Tamże, s. 118.
• Nowy numer ZKK (4/2008) zwiastun czasopisma opublikowany w grudniu 2008 r., na stronie internetowej Zamość online oraz Roztocze online.
• Przewodnik po „Małych Ojczyznach”, recenzja publikacji J. Niedźwiedź, Z. Kazimierczuk, Obszar G-6. Małe Ojczyzny w Unii Europejskiej. Przewodnik, Łaszczów-Zamość 2008, opublikowana w listopadzie 2008 r. na stronie internetowej Roztocze.com.
• Szykuła, J. Żygawski, Trakt Lwów – Lublin. Geneza, zmiany przebiegu i funkcje do końca XIX wieku, Referat wygłoszony w październiku 2008 r. podczas IV sesji popularnonaukowej „Ziemianie w podróży” w Muzeum Zamoyskich w Kozłówce.
• Konserwacja w Łabuńkach – artykuł opublikowany 25 października 2008 roku na stronie internetowej Zamość online
• Od baroku do socrealizmu. Rzecz o Muzeum Zamoyskich w Kozłówce, artykuł opublikowany 15 października 2008 roku na stronie internetowej Zamość online oraz w gazecie dla emigracji polskiej na Wyspach Brytyjskich „Kurier Polski”
• Dwory ziemiańskie i garderoba ziemianek Zamojszczyzny na podstawie inwentarzy notarialnych z lat 1835-1876, „Kwartalnik Historii Kultury Materialnej”, nr 1, 2008, s. 19-29.
• Kicka i Poniatowski w Udryczach, „Spotkania z Zabytkami”, nr 11, 2008.
• Zwiastun czasopisma „Zamojski Kwartalnik Kulturalny” nr 3, 2008, opublikowany we wrześniu 2008 r., na stronie internetowej Zamość online.
• Nieznane dzieje figur z Orłowa, Nestor, czasopismo artystyczne, nr 3, 2008, s. 61-62.
• Wystawa autorska p.t. W świecie pisanym ikonami, Kolegium Pojezuickie w Krasnymstawie, październik-listopad 2008.
• XIX-wieczny księgozbiór w pałacu w Łabuńkach, „Bibliotekarz Zamojski”, nr 1, 2008, s. 66-68.
• Figury Jana Nepomucena na terenie Gminy Zamość, „Zamojski Kwartalnik Kulturalny”, 2008, nr 2, s. 18-21.
• Zamojszczyzna, dzieje pojęcia, granice, tamże, s. 26-31.
• Katalog rzeźby, Muzeum Zamojskie w Zamościu – o dokumentowaniu dziedzictwa kulturowego Zamojszczyzny, (recenzja), tamże, s. 105-106.
• Z dawnych inwentarzy. Akcesoria lekarskie i cyruliczne, „Archiwariusz Zamojski”, nr 7, 2008, s. 101-107.
• Figura Matki Bożej Loretańskiej z Łabuniek, „Spotkania z Zabytkami”, nr 9, 2008, s. 20-21.
• Wystawa autorska i wykład t. Sztuka wykonywania ikon organizowany przez Polskie Towarzystwo Ludoznawcze, oddział w Zamościu, z cyklu VI Zamojskie Spotkania Kultur, 24 VIII, 2008.
• Autorska wystawa ikon w Zamojskim Domu Kultury 28 V – 20 VI
• Historia parafii rzymskokatolickiej w Łabuniach – „Zamojski Kwartalnik Kulturalny”, nr 1, 2008, s. 18-23.
• Historia parafii unickiej i prawosławnej w Łabuńkach, tamże, s. 23-29.
• Morawianie w Łabuńkach, tamże, s. 7-9.

2007

• Działalność architektów Ordynacji Zamojskiej na terenie Szczebrzeszyna i okolic w 1. Połowie XIX w. „Zamojski Kwartalnik Kulturalny”, nr 3-4, 2007, s. 37-41.
• Tarnowscy w Łabuniach, „Radzyński Rocznik Humanistyczny” 11, 2007, s. 9-17.
• Działalność braci Lutnickich i Jana Misiewicza. Przyczynek do badań nad XIX-wiecznym malarstwem ikonowym na terenie Zamojszczyzny, – Wołyńska ikona. Analiza i konserwacja. Materiały XIV międzynarodowej konferencji naukowej w Łucku 29-30 październik 2007 r., Łuck, 2007, s. 61-65.
• W sprawie krucyfiksu z kościoła p.w. św. Jana Nepomucena w Zwierzyńcu, „Zamojski Kwartalnik Kulturalny”, nr 3, 2007, s. 62-65.
• Akta notariuszy jako źródło do badań nad kulturą materialną Zamojszczyzny, „Archiwariusz Zamojski”, 2007, s. 37-53.
• Malarka Zofia z Fredrów Szeptycka, Spotkania z Zabytkami, nr 8, 2007, s. 36-37.
• Dzieje mojej miejscowości, pogadanka wygłoszona w Szkole Podstawowej w Łabuńkach, wrzesień 2007.
• O Zofii z Fredrów Szeptyckiej- malarce [w:] „Przyczynki do Poznania Dziejów Gminy Łabunie, Łabunie 2007, s. 23-29.
• W sprawie płyty nagrobnej upamiętniającej walki powstania listopadowego na Zamojszczyźnie, tamże, s.29-37.
• Płyta nagrobna z Łabuniek, „Spotkania z Zabytkami”, 2007 nr 2, s. 33.
• Zbiorowa wystawa grafiki – Dom Kultury w Cieszanowie, styczeń-luty, 2007.

2006

• Kapliczki przydrożne i figury Jana Nepomucena na terenie Gminy Łabunie, „Zamojski Kwartalik Kulturalny”, nr 1-2, 2006, s. 62-69.
• Teofila Karnicka w Łabuńkach, „Archiwariusz Zamojski”, 2006, s. 19-27.
• Zespół cerkiewny w Śniatyczach koło Zamościa, „Wschodni Rocznik Humanistyczny”, 2006, s. 225-240.

2005

• Wystawa autorska fotografii pt. Ważne sprawy, z cyklu Zamojski Tydzień Fotografii Młodych: Aula Biblioteki Publicznej w Zamościu, październik – listopad 2005
• Wystawa litografii i serigrafii, Aula Wyższej Szkoły Zarządzania i Administracji w Zamościu listopad – grudzień 2005
• Wystawa poplenerowa w Hrubieszowskim Domu Kultury z cyklu Hrubieszowska Jesień Plastyczna, listopad – grudzień 2005.
• Zespół pałacowo – parkowy w Łabuńkach, Łabunie 2005.

Opracowania o charakterze inwentaryzacji, analiz ikonograficznych, projektów i ekspertyz – na zlecenie regionalnych oddziałów Służby Ochrony Zabytków oraz muzeów

XI 2014 – kwerenda w archiwach i instytucjach Zamościa i Chełma na potrzeby wystawy „Wielokulturowość Hrubieszowa”, zorganizowanej w  Miejskiej Bibliotece Publicznej w Hrubieszowie, przez Ośrodek Karta i Miejską Bibliotekę Publiczną w Hrubieszowie.

X-XII 2013 – Opracowanie Kart Zabytków Muzeum Diecezji Zamojsko-Lubaczowskiej

IX – 2012 – Opracowanie Kart Zabytków Muzeum parafii p.w. św. Mikołaja w Brzezinach

II – 2012 – Synagoga w Chmielniku. Wystrój sztukatorski i malarski sali męskiej. Dokumentacja historyczno-artystyczna

XII – 2011 – Klasztor Franciszkanów w Szczebrzeszynie, dokumentacja historyczno –artystyczna

XI – 2011 – Opracowanie Kart Zabytków parafii p.w. Narodzenia NMP w Krzeszowie (diecezja zamojsko – lubaczowska), do zbiorów muzeum parafialnego

X 2023 – Zespół pałacowo-parkowy w Łabuniach. Kasztelanka, dokumentacja historyczno –artystyczna.

Zespół pałacowo-parkowy w Łabuniach. Pawilon, dokumentacja historyczno –artystyczna.

Zespół pałacowo-parkowy w Łabuniach. Oborochlewnia, dokumentacja historyczno –artystyczna.

Testament Stefana Ałtunowicza, w opracowaniu Marcina Łukasza Majewskiego [w:] „Metryka Parafii Ormiańskiej w Zamościu z lat 1694-1776” uzupełnia naszą wiedzę na temat tego Ormianina, mieszkańca naszego miasta. Materiał przygotowano w celach szkoleniowych dla przewodników.

______________________________________________________________________________________________________________________________

Imię Ałtun pochodzi z języka tureckiego i oznacza „złoto” „złoty pieniądz”.[1] Od niego wywodził się patronimik Ałtunowicz. Ormianin Stefan Ałtunowicz ur. ok 1624 r.*, mieszkaniec XVII wiecznego Zamościa, sporządzając testament rozporządzał swoją ostatnią wolą. Życzył sobie aby jego ciało pochowano porządkiem i obrządkiem katolickim przy zamojskim kościele ormiańskim. Na potrzeby pogrzebowe przeznaczył 300 zł, a gdyby tych środków zabrakło, egzekutorzy testamentu mieli dołożyć z innych jego dochodówi. Po śmierci Ałtunowicza, wykonawcy jego ostatniej woli mieli przekazać do trzech kościołów następujące kwoty: po 30 zł do OO. Franciszkanów i OO. Reformatów; 10 zł do kościoła ormiańskiego. W dzień pogrzebu należało przygotować zapłatę dla kapłanów, ilu ich tylko będzie, dla każdego z osobna. Ponadto 10 zł  legował do OO. Bonifratrów; 10 zł do szpitala w mieście i 10 zł do szpitala na przedmieściu.

Ałtunowicz wycenił swoją kamienicę w Rynku na 8.000 zł. Natomiast inny dom, znajdujący się na rogu od kościoła ormiańskiego, na 700 zł; folwark na Nowym Świecie (zachował się opis): 3 pola: 1. za 300 zł od Jana Bartoszowicza; 2. od Jana Bojanowskiego 120 zł; pola z budynkami na 1.500 zł, z czego 1.000 zł przeznaczał na szpital ormiański, który jest zbudowany na cmentarzu przy kościele ormiańskim. Pieniądze na szpital polecał tak ulokować aby prowizja zawsze szła na ubogich tego szpitala. Ten, kto te tysiąc złotych weźmie, ma od razu dawać prowizję na ubogich w szpitalu (od 100 – 80 zł).

Towary i sprzęt domowy pozostawiał według osobnego rejestru.

Długi Stefana Ałtunowicza to: 800 zł, które płacił co roku (od 1699 r. z kamienicy) na kościół ormiański, nie opłacił tylko w marcu w roku, w którym sporządzał testament. Na kamienicę ormiańską kościelną dawał pieniądze na jej reperację, murując mury niektóre od gruntu, inne poprawiając, co wyspecyfikował w osobnym regestrze na sumę 1.600 zł. Od tej kamienicy płacił 40 zł arendy rocznej do rąk kapłanów kościoła ormiańskiego. Tę sumę, którą wydał na reperacje kamienicy (1.600 zł) zostawił na tej kamienicy, legując ją do kościoła ormiańskiego (na msze za jego duszę). Prosił także o msze za dusze rodziców i krewnych, z tej sumy 40 zł.

Do Kaplicy Różańcowej w farze legował 100 zł, od której zawsze płacił 8 zł prowizji. Inne legata Ałtunowicza (gotowizną) to: 500 zł Ojcom Reformatom; 50 zł OO. Franciszkanom; 30 zł OO. Bonifratrom dla ubogich; 200 zł kościołowi ormiańskiemu (na prowizje od lokaty); 100 zł i drzewo z folwarku na reperacje dzwonnicy przy kościele ormiańskim. Gdyby jednak te 100 zł nie wystarczyło, egzekutorzy mają się wystarać o więcej. Dla Bractwa Świętego Krzyża przy kościele ormiańskim przeznaczył 100 zł  (na prowizję), prosząc o msze na św. Szczepana i na św. Jakuba. Do Bractwa Świętej Anny w kościele ormiańskim zapisał 100 zł na prowizję, prosząc o msze za dusze żony Anny i rodziców (jedną na św. Annę; drugą na Św. Krzyż).

Siostrze, Barbarze Sajewiczowej[2] nic nie zapisał „bo sobie na łaskę nie zasługiwała” i tak wiele razy go do „turbacji[3] przywodziła”. Jednak respektując na miłość wrodzoną naznaczył jej 200 zł. Z dobytku nic się jej nie należało bo kosztowała mnie imieniem swoim i potomstwa swego, albowiem nieraz wianowałem ją. Wnuk, Jan Kasprowicz otrzymał od niego 100 zł na nauki. Natomiast bratu wujecznemu, Warterysowi Balejowiczowi darował długi.

Informacje na temat Stefana Ałtunowicza z „Pocztu zamojskich Ormian”:[4]

Ałtunowicz Stefan i Anna (Bartoszewiczówna) – Ormianin zamojski, jeden z najbogatszych mieszczan nacji ormiańskiej  w Zamościu. Wzmiankowany w 1680 r. jako ustępujący wójt gminy ormiańskiej. W tym czasie toczył spór z następującym po nim wójtem, Warterysem Balejowiczem, ówczesnym burmistrzem zamojskim. W sporze chodziło o pieniądze, założone rzekomo przez wójta za „prywatne kontrybucje”. Decyzję rozstrzygającą spór podjął przedstawiciel ordynata, nakazując zwrot sumy w czasie czterech tygodni od dnia elekcji.

W 1709 r. Ałtunowicz był ponownie wójtem gminy ormiańskiej. W tym czasie ofiarował 118 florenów na odbudowę kościoła ormiańskiego.

Transakcje handlowe potwierdzające zasiedlenie w Zamościu Stefana Ałtunowicza[5]:

Zamość, Rynek Wielki, Kamienica RW 14 (druga od lewej)

W sierpniu 1674 r. Łukasz Kirkorowicz i Anna Faruchowiczowna, jego żona, Ormianie zapisali na kamienicy (RW 12) 600 złp. (wyderkaf) na rzecz księdza Jana Unikowskiego. Sąsiedztwo: Stefan Ałtunowicz rajca i Auxenty Owanisowicz Advocatus Iuratu Privileqiati Armenici prawnik prawa ormiańskiego. Opis: „ex latere cocto exaedificatae” – zbudowana z cegły.

26 października 1682 r., Antoni Stefanowicz i Katarzyna  sprzedali połowę domu od ulicy Kościelnej Ormiańskiej na rogu za 300 złp. Stefanowi Ałtunowiczowi ławnikowi i Annie Bartoszowiczownej, jego żonie. Sąsiedzi: Gabriel Dawidowicz ławnik i Stefan Ałtunowicz.

W sierpniu 1685 r. Łukasz Kirkorowicz, kupiec i ławnik i Anna Skinderowiczowna, jego żona oraz Jan Aleksander, Katarzyna i Antoni, ich dzieci, sprzedali dom (RW 12) w Rynku Wielkim Zachariaszowi Arakiełowiczowi, kupcowi i ławnikowi oraz Zofii Warterys Jakubowiczownej (możliwe, że Tatułowiczownej?), jego żonie za 2500 złp. Sąsiedztwo: Stefan Ałtunowicz wójt ormiański i Auxenty Owanisowicz ławnik. Opis: „…z murowanymi sklepami dolnemi, ścianami oboiey stron…y z przodem murowanym…”

W maju 1686 r. Elżbieta Warterysowa, wdowa po Warterysie Tatułowiczu, ławniku i kupcu wydzierżawiła część kamienicy od ulice publiczney narożney za 1500 złp. Marcinowi na Zamościu Zamoyskiemu. Sąsiedztwo: Stefan Ałtunowicz wójt ormiański.

W maju 1688 r. Zachariasz Arakiełowicz kupiec ormiański i ławnik zapisał na kamienicy (RW 12) 750 złp. na rzecz Marcina Zamoyskiego. Sąsiedzi: Auxenty Owanisowiecz i Stefan Ałtunowicz prawnik.

W listopadzie 1688 r. Elżbieta Warterysowna, wdowa po Wartersysie Tatułowiczu, kupcu i ławniku oraz jej synowie: Antoni, Zachariasz, Mikołaj i Axenty, wydzierżawili część kamienicy (RW 16) na trzy lata za sumę 3000 złp. Baltazarowi Wandro (Wandery). Usytuowanie: od ulice publicznej w Rynku Wielkim narożna. Sąsiad: Stefan Ałtunowicz , ławnik.

W kwietniu 1689 r. Baltazar Wandery, kupiec, dzierżawca części kamienicy (RW 16) narożnej w Rynku Wielkim przeprowadził inwentarz tej części kamienicy. Sąsiedztwo: Ałtunowicz.

We wrześniu 1690 r. Zachariasz Arakiełowicz i Zofia Tatułowicz, małżonkowie, zapisali na kamienicy (RW 12) 1000 złp. (wyderkaf) na rzecz księdza Jana Krikowskiego, dziekana i infułata zamojskiego, proboszcza szczebrzeskiego. Sąsiedztwo: Auxenty Owanisowicz i Stefan Ałtunowicz.

W październiku 1690 r. Mateusz Jastrzębski i Ewa jego żona sprzedali za 110 złp. domek z ogrodem na Przedmieściu Lwowskim (Nowy Świat) Stefanowi Ałtunowiczowi. Sąsiedzi: Ementis i Jan Jusy. Ałtunowicz Anna była jedną z kobiet, które wyniosły ciało zamordowanej Heleny Kistesterowicz z domu.

15 lutego 1698 r. zmarły Warterys Tatułowicz – Baltazar Wandrys – właściciel zapisu – przekazanie zapisu części na kamienicy (RW 16) – 800 złp. na rzecz Jana Tuszynskiego podstolego żytomirskiego. Sąsiedztwo: Stefan Ałtunowicz. Usytuowanie kamienicy: w Rynku Wielkim od ulice publiczney narożny. Opis: „Izba wielka z alkierzem i sienią, okna w Rynek, kuchnia, strych nad tą izbą i piwnica dolna pod sklepem średnim…”

2 XII 1699 r. Stefan Ałtunowicz, kupiec zapisał na kamienicy wyderkaf – jako zwrot długu 1000 złp. na rzecz Adriana Krobskiego rektora i doktora obojga praw w Akademii Zamojskiej. Sąsiedztwo: kamienica sukcesorów Warterysowiczowskich i kamienica Zachariasza Arakiełowicza burmistrza.

Wyżej wymienione zapisy transakcji handlowych potwierdzają zasiedlenie Stefana Ałtunowicza w Rynku Wielkim (RW 14) w latach co najmniej 1674-1699. Dokładniejszy opis kamienicy zamieścił Andrzej Kędziora w Zamościopedii.[6]

Jak Ałtunowicza widział Bazyli Rudomicz?

Bazyli Rudomicz nader często wspomina w swoich zapiskach[7] o ormiańskim wójcie, Stefanie Ałtunowiczu. We wrześniu 1659 r. odnotował, że polubownie załatwił sprawę sporu Stefana Ałtunowicza z Cyrylem Abramowiczem odnośnie towarów otrzymanych od Szwedów w Warszawie. Zapewne spór rozstrzygnięto na korzyść Abramowicza, ponieważ to od niego Rudomicz otrzymał „piękny dywan” o wartości 30 złp. Siostrą Abramowicza była Barbara Sajewiczowa. Kiedy pod koniec roku 1659 wydawała córkę za mąż, Stefan Ałtunowicz uprosił Rudomicza aby ten napisał przemówienie na „przekazanie panny młodej”. Bazyl wziął udział w tych uroczystościach weselnych, które odbyły się zgodnie z tradycyjnymi obrzędami ormiańskimi. Wesele odbyło się w niedzielę, co raczej nie leżało w zwyczaju Ormian, czego nie omieszkał odnotować Rudomicz w swoim dzienniku.

Stefan Ałtunowicz ożenił się z Anną Bartoszowicówną. Ich ślub odbył się w marcu 1662 r. Ałtunowicz zajmował się m.in. handlem winem węgierskim i być może w tym celu podróżował do Jarosławia pod koniec sierpnia 1666 r. W marcu 1667 r. Rudomicz kupował u niego trzy beczki wina na handel w Sokalu. Ałtunowicz był poborcą podatków w mieście. W styczniu 1669 r. przekazywał z tego tytułu 40 zł Rudomiczowi, jako część poborów z ratusza, natomiast w grudniu tego samego roku dokonywał rozliczenia ze swoich obowiązków urzędowych.

W sierpniu 1669 r. Stefan Ałtunowicz prowadził spór z Browarem [Zachariaszem], po śmierci Asłanowicza. Rudomicz nie rozpisywał się w diariuszu o co dokładnie chodziło, ale po ogłoszeniu sekwestru[8] obaj zostali zobowiązani do uiszczenia należności, nawet pod nieobecność wójta ormiańskiego. Bazyli zanotował także, że Ałtunowicz przyjmował w zastaw różne przedmioty. W styczniu 1671 r. wypłacił Krystynie Rudomiczowej 500 florenów za rzeczy pożyczone przez nią od Bełchackiej. Ałtunowicz prowadził także jakiś sklep w mieście ponieważ Rudomicz odnotował pod data lipiec 1671 r., że „materią ze sklepu pana [Stefana] Ałtunowicza” wyrównano rachunki z Sebastianem Rożniatowskim.

Nie wiemy czy małżeństwo Stefana i Anny Ałtunowiczów pozostawiło jakieś potomstwo, przynajmniej Ormianin nie wspomina o tym bezpośrednio w swoim testamencie, chociaż zostawił pieniądze na naukę dla wnuka, Jana Kasprowicza. Żona zmarła przed nim. Pozostawił fundusze na msze za jej duszę, legując różne zapisy. Są natomiast wzmianki o siostrze żony, Zofii Antoniowej; o siostrzenicy w Warszawie, Katarzynie Mardyrosowiczównie, o pasierbie ks. Janie Michale Zamarowiczu, o córce chrzestnej Katarzynie Bartoszowiczównie.

• odkrycie tej daty zawdzięczamy Pani Justynie Bartkowskiej

Ewa Lisiecka

Źródła:

[1] Buczyński Mieczysław. Patronimika ormiańskie w XVII-wiecznym Zamościu. Acta Universitatis Lodziensis. s. 26.

[2] Barbara Sajewiczowa, Ormianka, żona Jana Sajewicza (Saiewicza, Sajowicza, Saika, Saya, Saja), mieszkała przy ul. Brukowanej w Zamościu. vide Poczet Ormian oraz artykuł: W którym miejscu zamordowano Helenę Browarównę? |

[3] Turbacja, trudna, kłopotliwa sytuacja. Słownik PWN.

[4] Poczet zamojskich Ormian. |

[5] Spis kart |

[6] Zamościopedia – KAMIENICA AUTUNOWICZOWSKA, Rynek Wielki 14

[7] Rudomicz Bazyli. Efemeros czyli diariusz prywatny pisany w Zamościu w latach 1656-1672. Lublin. 2002. cz. 1 (s. 136,142,250) i cz. 2. (s. 76,111,134,218,233,249,273, 276,340,343,372).

[8] Sekwestr, sądowne zajęcie majatku w celu zabezpieczenia roszczeń. Wikipedia.

Handel zbożem

Zboża z posiadłości Jana Zamoyskiego spławiali do Gdańska Szymon Gorlowski z włości szczebrzeszyńskiej oraz Wydzierzewski Ambroży z włości turobińskiej. Jedną ze szkut, na których spławiano zboże Jan Zamoyski zapisał synowi. Pozostałe dwie, po śmierci Zamoyskiego, miały wrócić do Jabłońskiego i Darowskiego. W Krzeszowie nad Sanem Jan Zamoyski posiadał spichlerz zbożowy, którym pod koniec życia kanclerza zarządzał podczaszy krakowski Ciekliński. Po śmierci Cieklińskiego, pozwolenie dalszego utrzymywania w dzierżawie spichlerza otrzymała dożywotnio jego żona. Z kolei po jej śmierci, spichlerz miał wrócić do majętności zamechskiej Zamoyskich.

„Handel Gdański” Wojciecha Gersona

Zachował się dokument archiwalny z 20 maja 1597 r., obrazujący rozliczenie się Jana Zamoyskiego ze Srzedzińskim za zboże spławiane do Gdańska.[1] W rozliczeniu uwzględniono sumę jaką zapłacono za ocet zakupiony w Gdańsku na potrzeby Zamoyskiego.

***

Jan Zamoyski z Zamościa Kanclerz i Hetman Wielki Koronny etc. etc. zeznawam tym pisaniem żem odebrał do skrzynki swej, przez ręce Ambrożego Wydzierzewskiego[2], sługi mego, od urodzonego pana Stanisława Srzedzińskiego[3], sługi mego, złotych dwa tysiące dwieście trzydzieści i siedem groszy dwadzieścia pięć i pieniędzy dwanaście, które oddał gotowymi pieniędzmi za zboża moje z spustu, z którymi do Gdańska pływał in Anno (…) 1597.

Przyjąłem mu na liczbie złotych siedemdziesiąt i groszy siedem, które wydał za siedem bazel[4] octu na potrzebę moją. Złączywszy ten wydatek z sumą wyżej napisaną, gotowymi pieniędzmi do skrzynki mojej odebraną, czyni złotych dwa tysiące trzysta groszy siedem pieniędzy dwanaście, z której to p. Stanisława Srzedzińskiego kwituję i wolnym czynię. Dla lepszej pewności ręką swą podpisawszy się, zapieczętowałem, w Zamościu dnia 20 maja roku 1597. Ambroży Wydzierzewski. 

***

Rozliczenia Jana Zamoyskiego[5] ze sługą Stanisławem Srzedzińskim omawiane w punktach 1-5, świadczą o powierzaniu mu pieczy nad eksportem zboża do Gdańska z majętności hetmana i dokonywaniu zakupów w tym mieście na jego zlecenie. Srzedziński spławiał zboże z klucza nowo zamojskiego, majętności krzeszowskiej, gdzie pełnił obowiązki podstarościego, z dóbr księżpolskich, których zarządcą został w 1585 r. oraz innych (zboża czepilowskie).[6]

1. Kwit panu Stanisławowi Średzińskiemu za oddaną ratę Święto Jańską na zł 4.750 z przyjęciem potrzeb, które pokupił w Gdańsku za rozkazaniem J.M. pana kanclerza.

2. Kwit temuż panu Średzińskiemu na oddanie zł 1000 z Gdańska, którego był nieboszczyk sławnej pamięci JM pan hetman koronny JM panu Wożuczyńskiemu wojskiemu bełskiemu pożyczył.

3. Kwit temuż panu Średzińskiemu na oddanie zł 1151 z Gdańska za zboża ciepielowskie.

4. Kwit temuż panu Średzińskiemu na oddanie zł 4.241,16 za zboża z Gdańska urodzaju klucza Nowo Zamojskiego i innych.

         5.     List wolny na spust do Gdańska[7] z majętności krzeszowskiej panu Średzińskiemu.

***

Brat wydaje siostrę za mąż

Katarzyna Zamoyska, wdowa po drugim ordynacie zmarła 6.X.1642 r. Na jej synu, trzecim ordynacie, Janie II Zamoyskim spoczął obowiązek przygotowań do ślubu młodszej z sióstr, Joanny Barbary Zamoyskiej z Aleksandrem Koniecpolskim. Ślub odbył się 9.XI.1642 r., czyli miesiąc po śmierci ich matki, w zamojskiej kolegiacie. Sprzed tej daty pochodzi rachunek (z 28.X.1642 r.)[8] na zakup u lubelskiego pasamonika kilkuset łokci różnej, złotej pasmanterii do stroju ślubnego kanclerzanki. Rachunek opiewał, jak na samą tylko pasmanterię, na niebagatelną kwotę ponad 980 złp. Zakupy w Lublinie powierzono pannie Dydyńskiej (Dedyńskiej), ochmistrzyni dworu Katarzyny Zamoyskiej[9], pod opieką której pozostawała młodsza siostra Jana. Rachunek uregulowano z pasamonikiem lubelskim 22 lutego 1643 r.

Anno 1642 die 28 octobris wzięło się u Pasamonika Lubelskiego różnych pasamani złotych, według osobnego regestru ręką panny Dydyńskiej podpisanego, na potrzebę Jey Mci Panny Kanclerzanki, łokci kilkaset, za które przychodzi złotych dziewięćset osiemdziesiąt i jeden i groszy pół jedenasta. Co wszystko zapłacić się ma za pokazaniem tej kartki, na święto blisko przyszłe Gromnicznej Panny Mariey w roku 1643. Na co dla pewności podpisuję się. Jan Zamoyski mpp. Dan w Zamościu  (…) (odcisk pieczęci z herbem Jelita). 

***

Włość kraśnicka

Percepta (dochód) z Kraśnika za czasów drugiego ordynata osiągała sumę 10.000 złp.[10] Po śmierci trzeciego ordynata, jego siostra Gryzelda Konstancja z Zamoyskich Wiśniowiecka napotykała jednak na trudności w odebraniu tych należności. Nie od razu, i nie wszędzie udało się księżnej ugruntować swoją władzę w ordynacji. Dochodziło do ostrych konfliktów z ubiegającymi się o sukcesję przedstawicielami linii bocznej Zamoyskich.

Wzmianka Rudomicza z grudnia 1665 r.[11] wskazuje na niepokoje wywołane zbrojnym przejęciem Kraśnika przez podkomendnych księżny Wiśniowieckiej żołnierzy wołoskich i tatarskich, którzy złupili mieszkańców miasta. Rudomicz dalej relacjonuje: Te i inne nieszczęścia, to skutki pożałowania godnych walk domowych, które oby Bóg miłosierny zechciał już zażegnać.

W 1671 r. najwidoczniej księżna Wiśniowiecka nadal zmagała się z wyegzekwowaniem należnych jej dochodów z włości kraśnickiej, ponieważ dwukrotnie upominała się o perceptę. Z tego okresu pochodzi dokument, podpisany przez Wiśniowiecką 16 stycznia 1671 r.[12]

Mci Panie Ciarnowski i Mci Panie Grochowiecki, za oddaniem sobie tej karty mojej raczcie WMM PP oddać Panu Antoniemu Ponou(.), słudze memu, za wina u niego brane na potrzebę mą, złotych polskich dwa tysiące a to z auditamentu, który się WMM PP powinni dorocznie płacić z włości krasnickiej. Proszę zaś powtórnie aby pomieniony sługa mój daremnie od WMMciów nie powrócił. W Zamościu dn. 16 stycznia 1671 r. Gryzela Constantia Korybutowa Księżna Wiśniowiecka. (odcisk suchej pieczęci księżny)

***

Mniejszości narodowe w Zamościu

W 1672 r. w czasie rządów Gryzeldy Konstancji Wiśniowieckiej w Zamościu w akta miejskie wprowadzono zapisy deklaracji kwotowych nacji ormiańskiej[13], szkockiej, angielskiej i niemieckiej. Ze strony zamojskich Ormian, przede wszystkim kupców ormiańskich, z deklaracją taką wystąpili m.in.  Warterys Tatułowicz, advocatus iuris prawa uprzywilejowanego ormiańskiego zamojskiego; Gabriel Dawidowicz i inni.

„Na wczorajszą Pana Warterysa, Wójta naszego conferention do natiey swojej, takową dajemy deklarację iż stosując się do słuszności, ponieważ już sprawa zaczęta, toć ją kończyć potrzeba. Zaczym co na naszą nację przynależy dać, damy, taką jednak conditią [stanem], żeby była differentia [różnica] między nacjami consygnatiey, żebyśmy dali mniejszą kwotę niżeli nacja polska i szkocka i niemiecka, gdyż nacja szkocka i niemiecka więcej ma handlów za granicą niżeli nasza, i te złotych 100 któreśmy pożyczyli Panu Ałtunowiczowi do Bielska, jak sądy prawią, wolności porachowawszy się, oddamy.”

Niestety z tego krótkiego zapisu w aktach miejskich nie wynika na co zbierano pieniądze od kupców zamojskich poszczególnych nacji w 1672 r. W tym roku z ważnych wydarzeń politycznych w kraju należy wymienić: próby zmuszenia przez obóz malkontentów, króla Michała Wiśniowieckiego do abdykacji, zagrożenie wojną polsko-turecką, zawiązanie się konfederacji gołębskiej w obronie króla i szczebrzeszyńskiej przeciwko królowi.

Możliwe, że ww. dokument dotyczył tzw. donatywy kupieckiej, ustalonej na lata 1671 i 1672. Był to podatek uchwalony w 1670 r. „na gwałtowną Rzeczyposp[olitej] potrzebę” w wysokości 120.000 zł. Każde miasto miało z tego tytułu wpłacić do skarbu państwa ustaloną kwotę. Wysokość dla poszczególnych miast regulował uniwersał króla Michała z 15 lipca 1671 r.

***

DLA/DLI  

Zapisany w aktach miejskich testament Krasnostawskiej, mieszkanki Zamościa z XVII w. pozwolił na rozwikłanie znaczenia skrótu Dla lub Dli, używanego dotychczas przy określaniu miejsca położenia gruntów w mieście. Do tego czasu znaliśmy tylko XIX wieczne zapiski w aktach hipotecznych np.: Szeroka Dla, Szerokiej Dli itp..[14]

Testament Krasnostawskiej

W imię Pańskie Amen. Mam pola dwie Dli Czwiercze, za ktorem dała złotych sto pięćdziesiąt Wojciechowi Bartoszczykowi, potym dałam złotych trzydzieści temuż, zapisu żadnego nie mam na to. Ten grunt z budynkami na Janowickim Przedmieściu między miedzami pani Toroszowicowej z jednej, a gruntów świętej Katarzyny kościoła z drugiej strony. Ten budynek z gruntem odkazuję córce mojej a (…) dwie dli, na które jeszcze zapisu nie ma od Bartoszczyka. Jędrzejowi nie trzeba nic dać bom za niego zapłaciła złotych sto dwadzieścia, Grześkowi nic nie trzeba z gruntów, bo wziął do się tak w sprzętach jako w pieniądzach. Jackowi wołów para dość na niego, bo nie wszyscy (…) i zbiory w drobiaszczkach domowych tracili, przepili. Jakom w sprawie Sadluków z Grześkową raz powiedziała, tak tego nie odmieniam, że były pieniądze, ale gdzie się podziały tego nie wiem. Za opiekunów upraszam sławetnego Pana Sebastiana Łyszkiewica i pana Iwona Podbiłkę.  

Na Przedmieściu Janowickim w roku 1687 notowany był przedmieszczanin zamojski Andrzej Krasnostawski, zapewne syn testatorki, która w 1671 r. sporządziła i wprowadziła do akt miejskich swój testament.[15]

Według sztucznej inteligencji (AI) słowo „dla” „dli” nie jest osobną, samodzielną jednostką miary gruntu, lecz XVII-wieczną formą gramatyczną (skrótem lub zlatynizowaną odmianą) słowa „długość” lub „dłużyca”.

Zapis w testamencie z „Dwie Dli Czwiercze” oznacza w rzeczywistości dwie długości ćwierci (czyli dwa odcinki o długości miary zwanej ćwiercią / ćwierćcią).

Dlaczego „dli” to długość?

W dawnej polszczyźnie i staropolskiej praktyce mierniczej (geodezyjnej):

* Słowo „dla” / „dli” funkcjonowało w staropolskich zapiskach sądowych i ziemskich jako określenie wymiaru wzdłużnego – linii długości zagonu lub działki.

* Pola mierzyło się na szerokość (w prętach, sznurach) oraz na długość (w stajach lub właśnie określonych długościach miar).

* Zapis „dwie dli” informuje, że pole rozciągało się wzdłuż na odległość dwóch jednostek bazowych.

Czym były „Czwiercze”?

Drugi człon, czyli „czwiercze” (ćwierci), to klucz do zrozumienia rzeczywistego rozmiaru pola:

1. Miara powierzchni (Ćwierć łanu / Ćwierć włóki): W XVII wieku ćwierć oznaczała popularną miarę roli – najczęściej 1/4 [łanu](https://pl.wikipedia.org/wiki/%C5%81an_%28miara_powierzchni%29) (ok. 4–7 hektarów) lub ćwierć [morgi](https://pl.wikipedia.org/wiki/Morga). W kontekście przedmieść miejskich chodziło o mniejsze nadziały. [1, 2]

2. Ćwierć jako miara długości: Ćwierć jako [staropolska miara długości](https://pl.wikipedia.org/wiki/Miary_staropolskie) stanowiła 1/4 łokcia (ok. 15 cm), jednak przy mierzeniu pól „ćwiercią” nazywano też kwartę sznura mierniczego. [3, 4]

W tym konkretnym fragmencie sformułowanie odnosi się do geometrycznego opisu geometrycznych granic pola (tzw. „pola ciągłego” na Przedmieściu Janowickim), wskazując, że grunt ma długość równą dwóm określonym w danej kasztelanii ćwierciom.[16]

W uzupełnieniu wywodów sztucznej inteligencji można dodać, że 1 ćwierć = 2 dłonie= ¼ łokcia = 0,15 m.

***

Kiedy Jan Zamoyski opuszczał Zamość, najczęściej w sprawach wagi państwowej, ordynował wydawać „na tydzień” wyżywienie dla tych co zostają w Zamościu. Zachował się dokument z 17 listopada 1590 r., który obrazuje całkiem spory i urozmaicony zapas żywności:

Ordinaria, które będą dawać na tydzień urzędnicy dla tych, którzy zostają w Zamościu, kiedy JMść wyjechał do Warszawy.[17]

• jałowic na tydzień 10

• skopów 30

• wieprz 1

• prosiaków 6

• slamn polrzy (?) 4

• mąki pytlowej 4

• razowej 3

• pszenicznej 1

• kapłonów 20

• kur pospolitych 80

• gęsi 20

• masła fasek 2

• serów 50

• jajek kop 3

• grochu ¾

• krup rozchodnych ¾

• krupek drobnych

• miodu do potraw kwart 4

• słodu pszenicznego na piwa garwolińskie 3

• słodu rozchodniego 4

• piwa Ar(.)tely 10

• oleju kwart 6

• soli na dwie niedzieli beczka 1

• rzepy świeżej korzec 1

• marchwi korzec 1

• kapusty kwaśnej przekadek 1

• cebuli pół korca

• pietruszki pół korca

• chmielu korzec

• miodowników (Fablin?) 4

• zwierzyny, ptaków

• owsa dla gęsi pół korca

• tatarki dla kapłonów i kur pół korca.

***

Ewa Lisiecka

Źródła:

[1] ANK ZZG 445, skan 151.

[2] Wydzierzewski Ambroży, zaufany dworzanin Jana Zamoyskiego, do 1601 r. jego podskarbi nadworny.

[3] Według spisu mieszkańców Zamościa Spis kart | bracia Stanisław, Andrzej i Kazimierz Sredzińscy (Srzedzińscy) mieszkali na Rynku Wodnym (l. 1644, 1653). W maju 1653 r. bracia sprzedali dom za 600 złp. kupcowi szkockiemu Piotrowi Gutri. W sąsiedztwie mieszkał Stefan Kobudzki. Paweł Tyszka wzmiankuje jeszcze jednego z braci, Jerzego Srzedzińskiego, angażowanego przez Zamoyskich w wyprawach do Turcji po konie (Tyszka, W cieniu kanclerza …., s. 285 i 286).  Mieszkańcy Rynku Wodnego w latach 1632-1772 |

[4] Bazel – M. Arcta Słownik Staropolski – Wikiźródła, wolna biblioteka

[5] Pośmiertne zobowiązania i należności Jana Zamoyskiego |

[6] Ciepielów w Ziemi Sandomierskiej.

[7] Spustem do Gdańska nazywano spław zboża z dóbr szlacheckich na sprzedaż do Gdańska Wisłą i skomunikowanymi z nią rzekami. Oprócz zboża spławiano także inne produkty handlowe statkami: szkuty, dubasy, komięgi. Spławiano zboże najczęściej na kontrakt podpisany z kupcami gdańskimi, czasami na tzw. „ryzyk”.

[8] ANK ZGG 445, skan 167.

[9] Przypuszczalnie chodzi o pannę Barbarę Dedyńską, córkę ochmistrzyni ordynatowej, Tyszka Paweł. W cieniu wielkiego kanclerza. Barbara z Tarnowskich Zamoyska. Warszawa 2015. s. 200.

[10] ANK ZZG 443.

[11] Rudomicz Bazyli. Efemeros czyli diariusz prywatny pisany w Zamościu w latach 1656-1672. Lublin 2002. s. 57.

[12] ANK ZZG 443, skan 160.

[13] APL AMZ sygn. 8, skany 22 i 23.

[14] Kędziora Andrzej Zamościopedia – SZEROKADLA

[15] APL AMZ 36, skan 81.

[16] Za pomoc i „współpracę” z AI dziękuję w tym miejscu Panu Tomaszowi Kostrubcowi.

[17] ANK ZZG 443, skany 100 i 101.