by

Wentonowie cz. II.

Zamojska rodzina Szkotów Wentonów, opisana we wcześniejszym artykule[1] odkrywa swoje nowe tajemnice. Niektóre z podanych wcześniej faktów będą wymagały sprostowania. Odkryjemy nieznane dotąd związki Wentonów z Kazimierzem Dolnym n. Wisłą. Nieco informacji pozyskamy od niezawodnego Bazylego Rudomicza, który opisał także i tych Szkotów na kartach swojego diariusza. Są to w większości fakty mało przydatne do odtworzenia historii rodziny, ale niektóre z nich przynoszą pewien pogląd na życie Szkotów w naszym mieście. W łacińskim oryginale notatnika, Rudomicz bardzo często podaje samo nazwisko Wenton. On wiedział, o którego z nich chodziło, Jana czy Jakuba. W polskim przekładzie „Efemerosa…” wielokrotnie dopisano [w nawiasach] przy nazwisku Wenton imię [Jakub] lub [Jan] dla odróżnienia, o którego z nich chodzi. Nie ma jednak gwarancji, że dopiski zawsze są właściwe, ponieważ już na wstępie pomylono Jana z Jakubem.[2]
WENTON JAN
Na jego temat Rudomicz nie podaje zbyt wielu informacji. W maju 1661 r. Jan zaręczył się z Anną Sklarowiczówną, pasierbicą Jakuba Wentona, a w lutym 1662 r. odbył się ich ślub. Po czterech latach państwo Jan i Anna Wentonowie przeprowadzili się do Lwowa razem z dziećmi. I tyle! Możliwe, że małżeństwo powróciło do Zamościa, ponieważ byli notowani w księgach miejskich w latach 1673-1690 (RW 7A).
***
  1. 133. Cz. 1. – 21.08.1659 r. – [Jan] Wenton był burmistrzem, a po nim urząd ten objął Bazyli Rudomicz. Wenton wyjechał do Jarosławia. To przez niego Bazyli podał odpisy zeznań świadków w sprawie handlu masłem. Możliwe, że informacja dotycząca urzędu burmistrza dotyczy nie Jana, tylko Jakuba Wentona.
  2. 215. Cz. 1. – maj 1661 r. – odbyły się zaręczyny Jana Wentona z panną Anną Sklarowiczówną.
  3. 249. Cz. 1. – 3.02.1662 r. – Rudomicz pisał panegiryk pt. Obraz sakramentu małżeństwa – Conterfectum Sacramento matrimonialis – na ślub Wentona Jana z Anną.
  4. j. w. – 5.02.1662 r. – niedziela, Rudomicz pisze, że był na ślubie Jana i Anny.
  5. 64. Cz. 2. – 21 02.1666 r. – Bazyli odnotował, że Pan Jan Wenton razem z żoną i dziećmi pożegnał Zamość i na stałe wyjechał do Lwowa. Ubolewał nad tym, że jest to już drugi przypadek opuszczenia Zamościa po śmierci j. ośw. Jana Zamoyskiego, trzeciego ordynata, albowiem przedtem Łukasz Ormianin przeniósł się do Jazłowca.
***
WENTON JAKUB
Pierwszą żoną Jakuba Wentona był Katarzyna Jaroszowicówna, wdowa po Stanisławie Sklarzowicu.  Byli małżeństwem już w 1655 r. W roku 1657, przypuszczalnie z powodu zarazy zmarło im dziecko. W styczniu 1659 r. małżeństwo doczekało się córki, Zuzanny. Na chrzestnych wybrali Szkotkę Skin’ową i Bazylego Rudomicza.
Pod datą 15 sierpnia 1660 r. Rudomicz odnotował w swoim diariuszu, że wziął udział w pogrzebie Katarzyny (Jaroszewicównej) Jakubowej Wentonowej, a potem w stypie, wraz z całym duchowieństwem „świeckim i zakonnym”. Do nieścisłości opisów diariusza należy zaliczyć informację z 4.03.1662 r., gdzie Rudomicz podaje, że [Katarzyna-dopisek] Wentonowa z okazji ukończenia przez jego syna pięciu lat życia, składała życzenia podarowując dziecku chusteczkę przetykaną złotem, jedwabny pas, utwór poetycki i słodycze. Nie mogła to być Katarzyna, bo już nie żyła w tym czasie, ani druga żona Wentona, bo z tą weźmie ślub dopiero za rok. Przypuszczalnie chodziło o Annę, żonę Jana Wentona.
Zażyłość Wentona i Rudomicza rozpoczęła się z początkiem stycznia tegoż roku, kiedy obrano Wentona rajcą miejskim. W późniejszym okresie piastował to stanowisko jeszcze od grudnia 1659 r.; 1664 r. ;  Obowiązki burmistrza powierzono Wentonowi po raz pierwszy (okresowo) 31.04.1659 r. Po Bazylim Rudomiczu urząd burmistrza [Jakub] Wenton objął 31.03.1660 r., oficjalnie jednak Rudomicz przekazał mu urzędowanie w magistracie dopiero na początki sierpnia tego roku. Ponownie obrano go burmistrzem 31 grudnia 1665 r.; w grudniu 1669 i styczniu 1672 r. W grudniu 1667 r. Jakub Wenton został wybrany wójtem miejskim, ponownie w styczniu 1671 r.  Sprawując urzędy miejskie Jakub Wenton wielokrotnie brał udział w negocjacjach i łagodzeniu sporów, w tym dotyczących swoich pobratymców Szkotów.
Pod koniec lutego 1663 r. Rudomicz odnotował, że Jakub Wenton zaprosił go na swój ślub do Kazimierza Dolnego n. Wisłą.
***
Część I
  1. 48 – 24.08.1657 r. zmarł synek pana [Jakuba] Wentona, prawdopodobnie z powodu zarazy.
  2. 90. – Rudomicz biesiadował z Wentonem
  3. 109. – 2.01.1659 r. – Jakub Wenton wybrany rajcą
  4. 110. – dot. spisania umowy przez Paprockiego i Wentona (przysięga na cechmistrzów)
  5. 111. – 21.01.1659 r. – Rudomicz był chrzestnym ojcem córki Wentona, Zuzanny, razem ze Szkotką Skin’ową.
  6. 116. – Obowiązek (okresowy) burmistrza [Jakub] Wenton przejął 31.04.1659 r.
  7. 119. – 22.051659 r. [Jakub] Wenton i [Jakub] Berny udali się do Warszawy w sprawie przywilejów miejskich.
  8. 124. – dot. pogłoski o Zaporożcach zasłyszanej od Wentona.
  9. 140. – Wenton [Jakub] został opiekunem woli testamentu Łukasza Zielopolskiego.
  10. 145. – Rudomicz i Wenton omawiali sprawy czopowego z Janem Zamoyskim – grudzień 1659 r.
  11. 147. – Wenton został rajcą 31. 12. 1659 r.
  12. 150. – biesiadował z Rudomiczem
  13. 156. – 28.02.1660 r. Rudomicz i Wenton wyjechali do Lwowa załatwić sprawę składu dla miasta.
  14. 158. – marzec 1660 r. – Rudomicz otrzymał do [Jakuba] Wentona gdański kapelusz [capillionem].
  15. 160. – 31.03.1660 r. – Rudomicz przekazał urząd burmistrza [Jakubowi] Wentonowi.
  16. 178. – 3.08. 1660 r. – Rudomicz przekazał Wentonowi urzędowanie w magistracie.
  17. 193. – Rudomicz zastępował nieobecnego Wentona 1.12. 1660 r. na urzędzie burmistrza.
  18. 196. – 31.12.1660 r. – wybór na burmistrza Wentona.
  19. 218. – 2.06.1661 r. – [Jakub] Wenton wyjechał wieczorem z Zamościa.
  20. 224. – 2.07.1661 r. – Rudomicz odnotował, że [Jakub] Wenton będąc z innymi (Bernym, Gordonem) w Pradze zobowiązał się przysięgą ofiarować Akademii Zamojskiej 1200 fl., ubezpieczonych na kamienicy w Widowie k. Sieradza.
  21. 234, 245, 263, 331, cz.2 – s. 97; 179; 271; 348; – wspólne z Rudomiczem i innymi biesiadowanie.
  22. 235. – 25.08.1661 r. Jakuba Wentona nie było w Zamościu, zastępował go Balejowicz.
  23. 249. – notatka dotyczy ślubu Jana Wentona w 1662 r. (w indeksie pomyłka).
  24. 255. – 1.04.1662 r. – Rudomicz i Wenton naradzali się jak odzyskać 3000 zł od Dubskiego. Rudomicz wyjechał do Kazimierza.
  25. 274. – [Jakub] Wenton informował Bazylego w sprawie należnych mu 1000 zł u Dubskiego.
  26. 275. – We wrześniu 1662 r. Wenton był w Jarosławiu, Rudomicz do niego pisał.
  27. 281. – 23.11.1662 r. Rudomicz jadł obiad u Wentona.
  28. 289.- – XII 1662 r. – Rudomicz dostał od Wentona 500 zł (od Dubskiego) za wychowanie Agnieszki Mikiewiczówny.
  29. 295. – 30 luty 1663 r. – Rudomicz został zaproszony przez Jakuba Wentona do Kazimierza na jego ślub.
  30. 372. – XII. 1664 r. – Wentona wybrano rajcą zamojskim.
Cz. II.
  1. 5. – w 1665 r. Wenton przekazywał Rudomiczowi wieści na temat Lubomirskiego.
  2. 27. – 25.06.1665 r. Jakub Wenton, Elżbieta Wentonowa i Barbara (Krzeczkiewiczówna) Paprocka (ślub 20.II.1661) zostali chrzestnymi córki (Haneczki-Reginy- Bazylisy) Rudomiczów.
  3. 59.- IX. 1665 r. – Wenton brał udział w polubownym załatwieniu sporu spadkobierców Berniego z Achterlanim.
  4. 68. – w lutym 1666 r. Wenton brał udział zaręczynach Przełajskiego.
  5. 75. – W lutym 1666 r. Wenton brał udział w negocjacjach przy sporze Ormian, Sakchara [Warterysowicza] i {Jana Takiesowicza].
  6. 77. – W kwietniu 1666 r. Rudomicz jadł obiad u krewnego żony Wentona w Kazimierzu. Na obiedzie była także księżna Wiśniowiecka, która potem przeprawiła się przez Wisłę ze swoim dworem.
  7. 78. – kwiecień 1666 r. – Zomer – pisarz komory żupy królewskiej w Sieciechowie był szwagrem Jakuba Wentona (Elżbieta Lurkówna ?). Tereska Zomerówna uduszona przez mamkę – Zomer vel Sommer.
  8. 98. – kwiecień 1666 r. – Wenton wraz z innymi Szkotami (Beginem, Jakubem Lendzą) łagodzili spór o dług 4578, 2 ½ zł, zaciągnięty przez Wojciecha Lendzę u Sommera (Wojciech, Robert, Wilhelm) i Inesa.
  9. 125. – Rudomicz spierał się z Wentonem o pensję.
  10. 126. – styczeń 1667 r.- Rozmowy Rudomicza z Wentonem o arendę ratusza (Nowak za 1250 zł).
  11. 129. – luty 1667 r. – Wenton nie dopuścił Rudomicza do negocjacji przy sporze Inesa z Bernim.
  12. 168. – grudzień 1667 r. – Jakub Wenton został wybrany wójtem miejskim.
  13. 184. – dot. wyboru kamienicy Wentona na czytanie Ewangelii wg. Św. Łukasza w czasie uroczystości Bożego Ciała, co do tej pory odbywało się przy kamienicy Rudomicza.
  14. 190. – sierpień 1668 r. – Wenton brał udział w wycenie kamienicy Rudomicza.
  15. 201. – październik 1668 r. – Wenton brał udział w ugodzie Inesa i Sommera.
  16. 227, 228 r. – marzec 1669 r. – Wenton jako wójt otrzymał reprymendę od Wiśniowieckiej „obraziła się na niego i czyniła mu wymówki” za jego zuchwałość. Szewc Stanisław skarżył się do niej na Wentona, że ten nie chciał się zgodzić na wniesienie apelacji do Komisyjnego Sądu Zamkowego. Wenton szukał pocieszenia u Rudomicza.
  17. 246. – Wenton uczestniczył w zażegnaniu sporu pomiędzy Leiskiem i Wernerem (spadek po Samuelu Edwercie).
  18. 251. – wrzesień 1669 r. – Wenton opowiadał o królu Michale, który przyjmował ich w Warszawie i żalił się, że jego wrogowie „zieją ku niemu nienawiścią”.
  19. 276. – Wentona obrano w grudniu 1669 r. na burmistrza.
  20. 279. – W styczniu 1670 r. Wenton sporządzał z Rudomiczem umowę na wynajem ratusza.
  21. 304. – Procesja w czerwcu 1670 r. z kościoła OO. Franciszkanów – jeden z ołtarzy stał przy kamienicy Wentona.
  22. 349. – marzec 1671 r. – Wenton był obrońcą w sprawie Chalipskiego i Uhurłowicza.
  23. 357. – dotyczy relacji Wentona na temat Piestrzyckiego.
  24. 377; 384 – sierpień i październik 1671 r. – Wenton bierze udział w ugodzie pomiędzy Rudomiczem a Andrzejem Jansonem. Andrys był kupcem lubelskim.
  25. 397. – W styczniu 1672 r. Jakub Wenton obrany został burmistrzem Zamościa.
***
Z powyższych informacji dowiadujemy się, że Jakub Wenton ożenił się powtórnie w 1663 r. Z kim? Tego Rudomicz nie odnotował. O niejakiej Celejowej, mieszczance kazimierskiej (bez podania imienia), Bazyli Rudomicz wspomina na s. 218 cz. I. swojego diariusza. W czerwcu 1661 r. Rudomicz udał się do Kazimierza Dolnego w czasie Zielonych Świątek. Zaproszony został po mszy na obiad do Wysockiego, a potem wieczorem do pani Celejowej. I tyle! Z zapisków Rudomicza nie dowiadujemy się, że ożenek Wentona dotyczył Elżbiety Celejowej.
Tych informacji dostarcza nam Jerzy Siennicki w swoim artykule o Kamienicy Celejowskiej w Kazimierzu Dolnym n. Wisłą.  Drugą żoną Jakuba Wentona była Elżbieta Celejowa, wdowa po Janie Celeju, który był synem Bartosza Celeja, właściciela kamienicy w tym mieście.[3]
Celejowa wniosła Wentonowi część majątku, jaki odziedziczyła po pierwszym mężu, Janie Celeju. Dziesięć lat po ślubie Wentonów odbył się dział spadku po jej teściu, Bartoszu Celeju (17.11.1673 r.). Celejowie mieli syna Andrzeja. Elżbieta otrzymała obciążone długiem 1900 zł: dwa spichlerze murowane i jeden drewniany na „przedmieściu dolnym” obok spichlerza Stefana Górskiego w Kazimierzu Dolnym n. Wisłą oraz dwa ogrody ku Bohotnicy i gaj. Elżbieta i Jakub Wentonowie byli małżeństwem dziewiętnaście lat, zanim doszło do tragicznego wypadku w 1682 r., w wyniku którego Jakub Wenton ponownie został wdowcem.
Karty z akt miejskich oraz lustracje miasta przydatne do ustalenia zasiedlenia Wentonów w Zamościu:
W styczniu 1693 r. po zmarłym Janie Kasińskim sprzedano trzecią część kamienicy RW.3 za 1200 złp. Janowi Wentonowi.
W 1696 r.(lustracja RW.3) pani Anny Wentonowej
W 1707 r.(lustracja RW.3) pana Wentona
W 1709 r. (lustracja) kamienica pani Wentonowej. (RW.3). Sąsiedztwo: kamienica pana Leyska, tam imć pan Jaszyński (RW.1) i kamienica pani Majorowej Linkowej (RW.5)
W maju 1710 r. Anna Wentonowa, wdowa po Janie Wentonie Advocati (wójcie)- donacja części kamienicy (RW.3) zwanej dawniej „Kassyuscyana” [od Kasińskiego] w obrębie murów miejskich na rzecz Marcina Lichtensteina i Marianny jego żony. Sąsiedztwo: Piotr Leysk (RW.1) kupiec i sukcesorzy Linkovianorum (RW.5).
Wcześniej Stanisław Sklarzowic na Rynku Solnym:
W styczniu 1635 r. Anna kołodzieyka, córka zmarłego Stanisława Zychowicza, wdowa po Macieju Rucinskim rotificis – kołodzieju, żona Jana kołodzieja sprzedała dom (64) ławnikowi Mikołajowi Bądkowiczowi. Sąsiedzi: Stanisław Sklarzowicz iustitor (poz.63) i murarz Jan Wolf(65).
W czerwcu 1638 r. Infidelis Chaim Iozwowicz Judio Italico (Serfardyjczyk?) sprzedał dom za 800 złp. Albertowi Szapinskiemu (62). Sąsiedzi: Stanisław Sklarowic Infertoris (nosiciel?) (poz 63
We wrześniu 1642 r. kamienica Andrzeja Davidsona (w lustracji z 1657 r. Endrys Dewison – Rynek Wielki 7). Sąsiedztwo:  Jan Serwatowski syn zmarłego Galla Serwatowskiego rajcy, który sprzedał dom (RW 7a) za 2500 złp.  Stanisławowi Sklarzowicowi (Sklarowiczowi) kupcowi i  jego żonie Katarzynie[Jaroszewicównie}.
W czerwcu 1641 r. Jelen Markowic Judeus i Anna Abramowna (żona) sprzedali dom (64). za 1200 złp.  Jakubowi Ber’owi Żydowi i Chanie (żonie). Sąsiedzi: (poz.63) Stanisław Sklarzowic kupiec i Andrzej Wołoszowic (65).
W listopadzie 1642 r. Stanisław Sklarzowic kupiec i Katarzyna Jaroszowicówna (żona) sprzedali dom (63) za 1200 złp. Łukaszowi Zielopolskiemu. Sąsiedzi: (62)Wojciech Szepinski krawiec i Jakub Ber Żyd(64).
W lutym 1655 r. Katarzyna Jaroszowiczówna, wdowa po Stanisławie Sklarzowiczu kupcu, żona (1654-konterfekt jedności małżeńskiej] Jakuba Wentona (Rynek Wielki 7a) kupca przeprowadziła inwentarz dóbr: „Kamienica… ku wierzchu od Rynku niewymurowana, w tyle Browar i mieszkania nad nim murowane, dokończone”. Sąsiedztwo: Andrys Decusor Devison(w lustracji z 1657 r. Endrys Dewison – Rynek Wielki 7, u Rudomicza Jendrys Dewison zmarł w 32 r.ż. w 1660 r.)kupiec oraz Reynold Inesz kupiec.
24 kwietnia 1645 r. Mikołaj Hadziejowicz Ormianin, ławnik, mieszczanin i kupiec zamojski sprzedał za 1000 złp. dom Dawidowi Skin’owi Szkotowi, kupcowi i jego żonie Margarecie. Sąsiedztwo: Jan Zawadzki siodlarz i ławnik oraz Wojciech Mierzwowic (Orm ławnik.
W kwietniu 1644 r. Jan Marcinkowic (Marcinkowiski) dictum Widawski kupiec i Reina Orlikowna, jego żona, sprzedali kamienicę w Rynku Wielkim (RW 3) Janowi Kasińskiemu (ok.1600-1649) malarzowi i jego żonie Jadwidze Jaroszowicównej za 4450 złp. (siostra???  Katarzyny Wentonowej i córka architekta Jana Jaroszewicza(1575-1670). Sąsiedztwo: kamienica (RW.1) Samuela Edwarda (Edwert) kupca i kamienica (RW.5) Henryka Ananda (Annat) kupca.
W lipcu 1710 r. Wilhelm Tawus rajca i Helena jego żona, zapisali na części kamienicy (RW.7) 1000 złp. na rzecz Walthera Ogilwa kupca i Elżbiety Dawidsonownej, jego żony. Sąsiedztwo: sukcesorzy Wentonów (RW.7A) i Teylor kupiec. Opis: „fornirem superiorem muratam”.
Zestawienie kart: Ewa Dąbska
Ewa Lisiecka
[1] Wentonowie, zamojscy Szkoci |
[2] Efemeros czyli diariusz prywatny pisany w Zamościu w latach 1656-1672. Część pierwsza. 1656-1664. UMCS Lublin 2002. s. LIX pkt. 5. – dotyczy panegiryku pisanego przez Rudomicza cyt.: [Na ślub Jakuba Wentona i Anny Sklarewiczówny] – otóż Anna była żoną Jana Wentona – vide zapiski pod datą 3.02.1662 r.
[3] Siennicki Jerzy. Kamienica Celejowska w Kazimierzu Dolnym. Informacje w internecie odszukała Ewa Dąbska, za co jej w tym miejscu składam podziękowanie. Są o tyle istotne, że dowiadujemy się z nich, że Celejowa była drugą żoną, a nie córką, Jakuba Wentona. Elżbieta Celejowa nie mogła być zatem siostrą Barbary Wentonówny.