by

Wyszynk trunków

W Mieście Zamościu z Przedmieściami od listopada 1803 r. do końca października 1804 r.
      Łącznie w Zamościu i przedmieściach było 4644 mieszkańców (1137 rodzin).

Chełmoński „Przed karczmą” – 1877 
 Domy szynkowe w Zamościu były ulokowane nad gościńcem
 
  1. (84)[1] Wawrzyniec Wojczyński – 20 garncy okowity, 24 beczki piwa prostego,
  2. (205) Hersz Gemainer – 250 garncy szumówki, 75 beczek piwa prostego,
  3. (604) Wojciech Glinkiewicz – 93 garnce szumówki, 84 beczki piwa prostego,
  4. (347) Judka Gottlieb – 10 garncy szumówki, 12 beczek piwa prostego,
  5. (165) Markus Gelibter – 540 garncy szumówki, 100 beczek piwa prostego,
  6. (468) Franciszek Roszkowski – 270 garncy okowity, 236 beczek piwa prostego,
  7. (534) Leib Kamin – 210 garncy okowity, 110 beczek piwa prostego,
  8. (380) Mordko Oster – 200 garncy okowity, 100 beczek piwa prostego,
  9. (55) Haim Holhender – 150 garncy okowity, 100 beczek piwa prostego,
  10. (85) Joseph Kaimann – 50 garncy okowity, 174 beczek piwa prostego,
  11. (345) Gedale Konig – 65 garncy szumówki, 117 ½ beczek piwa prostego,
  12. (134) Wolf Kein – 279 ½ garncy szumówki, 216 beczek piwa prostego,
  13. (152) Cipa [2] Londnerin – 125 garncy szumówki, 50 beczek piwa prostego,
  14. (139) Leiba Schoi – 445 garncy miodu; znajdował się nad gościńcem z Lwowa do Lublina,
  15. (11) Katarzyna Dagenowa – 30 garncy szumówki, 18 beczek piwa prostego,
  16. (112) Katarzyna Dagenowa – 150 garncy szumówki, 60 beczek piwa prostego,
  17. (151) Berl Gaicler – 130 garncy okowity, 60 baczek piwa prostego,
  18. (3) Kazimierz Kaliszkie – 1364 garncy okowity, 458 garncy miodu, 165 beczek piwa prostego,
  19. (9) Johan Kral – 108 ¼ garnca okowity,
  20. (70) Małgorzata Jabłońska – 18 garncy okowity, 140 garncy miodu, 95 beczek piwa prostego,
  21. (62) Wilhelm Kohrschnidt – 255 garncy szumówki, 323 beczek piwa prostego,
  22. (207) Haskiel Rubin – 1174 garncy szumówki, 240 beczek piwa prostego,
  23. (144) Chaim Chintz – 240 garncy rosolis [3]; szynk wyższej kategorii dla lepszej klienteli,
  24. (81) Martin Roth – 156 garncy szumówki, 100 beczek piwa prostego,
  25. (2) sklep miejski (dom miasta) – 312 garncy szumówki,
  26. (573) Chaim Haftel – 10 garncy szumówki, 8 beczek piwa prostego,
  27. (1) Hana Melin – 155 garncy okowity, 104 beczek piwa prostego,
  28. (4) Wojciech Kotowski – 550 garncy okowity, 900 garncy miodu, 250 beczek piwa prostego,
  29. (5) Grzegorz Rosołek – 315 garncy okowity, 155 beczek piwa prostego,
  30. (25) Marianna Żardecka – 300 garncy okowity, 240 garncy miodu, 418 beczek piwa,
  31. (192) Wojciech Znajewski – 90 garncy okowity, 160 garncy miodu, 166 beczek piwa prostego,
  32. (132) Baltazar Sadowski – 225 garncy okowity, 72 beczki piwa prostego,
  33. (65) Mateusz Danilewicz – 180 garncy okowity, 120 garncy miodu, 160 beczek piwa prostego,
  34. (613) Kazimierz Misztalewicz – 100 garncy okowity, 100 beczek piwa prostego,
  35. (468) Leon Podolski – 150 garncy okowity, 159 beczek piwa prostego,
  36. (536) Joanna Zwierzyńska – 40 garncy okowity, 36 beczek piwa prostego,
  37. (110) Małgorzata Czeszyńska – 150 garncy szumówki, 100 beczek piwa prostego,
  38. (115) Szaja Lew – 200 garnców szumówki, 120 beczek piwa prostego,
  39. (117) Hersz Szyft – 180 garnców szumówki, 56 beczek piwa prostego,
  40. (118) Izrael Kuirszner – 65 garnców szumówki; ulokowany przy gościńcu z Lwowa do Lublina,
  41. (191) Szyja Orsztain – 416 garnców okowity, 260 beczek piwa prostego,
  42. (443) Jakob Glinkiewicz – 150 garnców okowity, 40 beczek piwa prostego,
  43. (91) Paweł Boczuliński – 26 garnców szumówki, 30 beczek piwa prostego,
  44. (163) Moszko Reiner – 200 garncy okowity, 50 beczek piwa prostego,
  45. (80) Jakob Erlicher – 40 garncy okowity, 50 beczek piwa prostego,
  46. (72) Paweł Kuprianowicz – 400 garncy okowity, 300 beczek piwa prostego,
  47. (350) Miller – 37 garncy okowity, 33 beczki piwa prostego,
  48. (153) Abracham Welczer – 350 garncy okowity, 50 beczek piwa prostego,
  49. (154) Leizor Konig – 75 garncy okowity, 30 beczek piwa prostego,
  50. (464) Wawrzyniec Zarzycki – 45 garncy okowity, 48 beczek piwa prostego,
  51. (87) Jan Lisowski – 30 garncy okowity, 43 beczki piwa prostego,
  52. (108) Krystyna Brudnicka – 178 garncy okowity, 200 beczki piwa prostego,
  53. (190) Mendel Horowicz – 250 garncy okowity, 150 beczki piwa prostego,
  54. (13) Barbara Radajewska – 360 garncy okowity, 450 garncy miodu, 280 beczek piwa prostego,
  55. (14) Wojciech Bobrowski – 310 garncy okowity, 300 garncy miodu, 285 beczek piwa prostego,
  56. (69) Jacenty Karczyński – 90 garncy okowity,
  57. (392) Wojciech Kosiarski – 115 garncy okowity, 68 beczek piwa prostego,
  58. (199) Józef Czernichowski – 60 garncy okowity, 50 beczek piwa prostego.
Łącznie w mieście i przedmieściach w ciągu roku wypito:
– 7731 ¼ garncy[4] okowity[5] – ok. 30924 l,
– 4070 ½ garncy szumówki – ok. 16280 l,
– 240 garncy rosolisu – ok. 960 l,
– 3213 garncy miodu – ok. 12884 l,
– 6321 ½ beczek piwa prostego – 872298 l.
Mieszkańców Zamościa w spożywaniu trunków dzielnie wspomagali wojacy austriaccy.
Szumówka powstawała po destylacji prostki (pierwsza destylacja surowego alkoholu), a z niej po destylacji powstawała okowita, szumówka była trunkiem podłej jakości, ale był to najtańszy trunek dla biedoty. Piwo proste warzyły browary folwarczne, było marnej jakości ale tanie dla pospólstwa. Największy zysk ordynacji przynosiło prawo propinacyjne, marne tanie w produkcji trunki produkowane w gorzelniach i browarach ordynackich masowo sprzedawano w szynkach miejskich i wiejskich. Obowiązywała propinacja, można było pić tylko w szynkach ordynackich trunki wyprodukowane w folwarkach ordynackich. Jeszcze w XVIII w. karczmy były centrami spotkań w wioskach, gdzie uczęszczały całe rodziny. Po rozpowszechnieniu się mocnych trunków, gorzały, rodziny zostały wyparte z karczem, które stały się siedliskiem alkoholizmu i przemocy.
 Szynki w otoczeniu Zamościa
  1. Siedliska 444 mieszkańców (129 rodzin), w pobliżu gościńca – 800 garncy szumówki,
  2. Janowice 137 mieszkańców (32 rodziny), nad gościńcem Zamość-Krasnystaw, 300 garnców szumówki, 18 beczek prostego piwa,
  3. Sitaniec 369 mieszkańców (119 rodzin), dwa szynki w pobliżu gościńca, jeden 427 garncy szumówki, drugi 492 garnce szumówki i 30 beczek prostego piwa,
  4. Stabrów 262 mieszkańców (56 rodzin), opodal gościńca w domu pod nr 9, 450 garnców szumówki i 4 beczki prostego piwa,
  5. Majdan Sitaniecki 168 mieszkańców (44 rodziny), opodal gościńca, 350 garnców szumówki,
  6. Huszczka Wielka i Mała 154 mieszkańców (46 rodziny), opodal gościńca, 300 garnców szumówki,
  7. Lipsko 134 mieszkańców (31 rodzin), Wola Lipska z Topornicą i Zarzeczem 216 mieszkańców (60 rodzin), jeden szynk opodal gościńca, 718 garnców szumówki, 6 beczek prostego piwa,
  8. Biała Wola 111 mieszkańców (34 rodziny), opodal gościńca, 276 garnców szumówki,
  9. Żdanów 241 mieszkańców (80 rodzin), opodal gościńca, 510 garnców szumówki, 10 beczek piwa prostego,
  10. Mokre 215 mieszkańców (63 rodziny), opodal gościńca, 421 garnców szumówki,
  11. Płoskie 280 mieszkańców (68 rodzin), opodal gościńca, 456 garncy szumówki, 20 beczek prostego piwa,
  12. Bortatycze i Wysokie 334 mieszkańców (84 rodziny), dwa szynki: jeden w Bortatyczach pod nr 1 opodal gościńca 300 garncy szumówki, drugi w Wysokim nad gościńcem Zamość-Krasnystaw 408 garnców szumówki, 30 beczek prostego piwa,
  13. Jarosławiec i Szopinek 310 mieszkańców (80 rodzin), pod nr 38 opodal gościńca, 569 garncy szumówki, 7 beczek piwa prostego, drugi na potrzebę dworską 15 garncy szumówki, 3 beczki piwa prostego,
  14. Wólka Zamojska 154 mieszkańców (48 rodzin), opodal gościńca 300 garncy szumówki,
  15. Pniówek i Kalinowice 253 mieszkańców (72 rodziny), opodal gościńca 370 garncy szumówki,
  16. Wieprzec z Wólką 293 mieszkańców (86 rodzin), opodal gościńca 562 garncy szumówki, 12 beczek piwa prostego,
  17. Michalów i Klemensów 157 mieszkańców (42 rodziny), opodal gościńca w chałupie pod nr 36 – 204 garncy szumówki,
  18. Wielącza z Zawadą 676 mieszkańców (181 rodzin) jeden opodal gościńca w Wielączy w chałupie pod nr 1 – 430 garncy szumówki, drugi opodal gościńca pod nr 54 – 380 garncy szumówki,
  19. Chomęciska 333 mieszkańców (81 rodzin), nad gościńcem Zamość-Krasnystaw pod nr 30 – 574 garncy szumówki.
                                         Suma

Żołnierze w karczmie; Orłowski, Aleksander; 1794 – 1802 r., Muzeum Sztuki w Łodzi; rysunek; 

Dobra ordynackie – mieszkańców 55511 (14930 rodzin),
– 879 żołnierzy austriackich utrzymywanych kosztem mieszkańców,
  1. Klasztory w ordynacji – 71 zakonników,
– Franciszkanie w Zamościu – 27 zakonników, od lat kilku nie robili trunków w klasztorze,
– Reformaci w Zamościu – 10 zakonników, od lat kilku nie robili trunków w klasztorze,
– Bazylianie w Zamościu (bez klasztoru), nie wyrabiali trunków, nawet browaru nie mieli,
– Siostry Miłosierdzia w Zamościu (bez klasztoru), nie wyrabiały trunków nawet browaru nie miały,
– Franciszkanie Szczebrzeszyńscy: klasztor w Szczebrzeszynie i Górecku – razem 8 zakonników, żadnych nie wyrabiali trunków,
– Bernardyni w Radecznicy – 26 zakonników, żadnych nie wyrabiali trunków,
  1. Dobra akademickie – mieszkańców 2185 (650 rodzin),
– wsie: Chmielek karczma nad gościńcem z Zamościa do Sieniawy; w pozostałych karczmy opodal  gościńca: Rakówka, Zawadka, Bukowina,
  1. Dobra dziedziczne ordynata – mieszkańców 476 (130 rodzin),
– dobra alodialne ordynata, wsie: Podlesie, Zaporze, Gruszka Zaporska – we wszystkich karczmy opodal gościńca,
  1. Dobra dziedziczne ordynatowej – mieszkańców 303 (80 rodzin),
– dobra alodialne ordynatowej, wieś Nielisz, karczma opodal gościńca.
Łącznie w ordynacji  – było  58546 mieszkańców ( 15790 rodzin), 879 żołnierzy austriackich, którzy stacjonowali w miastach.
W tym czasie w całej ordynacji wypito:
– okowity 7951 ¼ garnca,
– szumówki 101513 ½ garnca,
– rosolisu 264 ¼ garnca,
– miodu 10188 garnca,
– piwa prostego 10130 ½ beczki.
Przy takiej konsumpcji trudno było znaleźć trzeźwych, chłopi dosłownie topili w alkoholu wszelkie troski. Piwa dubeltowe i wysoko procentowy spirytus produkowano tylko na potrzeby dworów i dworu ordynackiego.
Stankiewicz Zbigniew
[1] Nr domów
[2] Tak w rejestrze
[3] Ros+solis – słoneczna rosa, likier aromatyzowany płatkami róży
[4] Garniec wynosił około 4 litry
[5] Okowita od aqua vitae – woda życia, miała mieć lecznicze właściwości