Historyk – z wykształcenia; nauczyciel – z zawodu; przewodnik – z wyboru i zamiłowania. Była jedną z najbardziej zasłużonych osób w historii zamojskiego i roztoczańskiego krajoznawstwa. Należała do grona wysoko wykwalifikowanej kadry zamojskich przewodników. Przez 25 lat pracowała z wielkim zaangażowaniem w Kole Przewodników, pod szyldem zamojskiego Oddziału PTTK, na rzecz promocji i rozwoju turystyki na terenie miasta Zamościa, Roztocza, Zamojszczyzny i Lubelszczyzny.
Licencjonowanym przewodnikiem została w 2001 r. W kolejnych latach zdobywała nastepne przewodnickie uprawnienia, m.in. do pilotażu wycieczek, w tym zagranicznych oraz uprawnienia instruktora przewodnictwa i szkoleniowca. Chętnie pilotowała wycieczki krajowe po Polsce, i zagraniczne: do Węgier, Słowacji, Rumunii oraz po tzw. Kresach Wschodnich (Litwa, Ukraina, Białoruś, Łotwa) do czasu, kiedy zdrowie jej na to pozwalało. Miała uprawnienia przewodnickie do oprowadzania po Lublinie. Działała w wielu strukturach organizacyjnych PTTK.
Prowadziła przez szereg lat działalność gospodarczą w zakresie usług przewodnickich w założonej przez siebie firmie „Azymut”. Wychowała kilka pokoleń przewodników, prowadząc wykłady i szkolenia, w tym terenowe. Była wykładowcą Uniwersytetu Trzeciego Wieku w Zamościu. Z jej inicjatywy liczna grupa zamojskich przewodników wzięła udział w półtorarocznym szkoleniu w ramach projektu „Akademii Krajoznawstwa”. Była współorganizatorką serii szkoleń dla przewodników i mieszkańców Zamościa z historii osadnictwa wołoskiego, tatarskiego, żydowskiego, olęderskiego, ormiańskiego, prawosławnego i niemieckiego na terenach Lubelszczyzny i Ordynacji Zamojskiej.
Niezwykle koleżeńska, opiekuńcza, miała dar skupiania przy sobie ludzi wartościowych i zaangażowanych w pracę przewodnicką. Jednocześnie wymagająca w zakresie etyki i dyscypliny w zawodzie przewodnika. Reprezentowała wysoki poziom i klasę dobrego wychowawcy, wzbudzała posłuch wśród braci przewodnickiej i wszyscy ją bardzo za to cenili i szanowali. Wspaniały społecznik, niedościgniony organizator wypraw i wycieczek krajoznawczych, nie tylko dla turystów, ale również dla koleżanek i kolegów przewodników. Miała nieprzeciętną zdolność organizacji i realizacji skomplikowanych inicjatyw oraz przedsięwzięć, nie oglądając się na profity. Nie oczekiwała pochwał ani żadnej rekompensaty za włożony trud w pracę na rzecz Koła Przewodników, którego była wieloletnim prezesem. Skromna a jednocześnie niezwykle uczynna wobec każdego kto poprosił o pomoc. Bardzo chętnie dzieliła się swoją rozległą wiedzą historyczną i regionalną. Ustawicznie dbała o samokształcenie w dziedzinie turystyki i krajoznawstwa, dając dobry przykład młodszym stażem przewodnikom.
W latach 2009-2013 pełniła funkcję prezesa Koła Przewodników. W czerwcu 2013 r. była współorganizatorką uroczystości nadania Kołu imienia Róży i Jana Zamoyskich. Współorganizowała 50.-; 55.-; 60.- lecie działalności Koła Przewodników. Pracowała przy organizacji różnego rodzaju wspólnych inicjatyw turystycznych z ramienia Koła Przewodników w Wojewódzkim Samorządzie Przewodnickim w Lublinie. Podtrzymywała i kultywowała tradycję rajdów koleżeńskich, zapoczątkowaną przez śp. Włodzimierza Kiecanę, inicjatora i komandora rajdu, wieloletniego członka PTTK w Zamościu i przodownika turystyki pieszej. W późniejszym czasie rajdy te przyjęły miano tzw. Rajdów Kapeluszowych, a Maria prowadziła m.in. takie w 2013 r. – Rajd „Długi Kąt” i w 2015 r. Rajd „Figura Lasowego”. Była organizatorem spontanicznych „przejść szlaków” i sprawdzania ich dostępności przed sezonem turystycznym, zwołując na wspólne wędrowanie brać przewodnicką z Lublina, Lubartowa, Zamościa.
Była współorganizatorką zamojskiego Centralnego Zlotu Aktywu Krajoznawczego CZAK, który odbył się w Zamościu w 2015 r. oraz licznych konferencji, sesji naukowych (np. „Synod Zamojski”) na terenie miasta. Uczestniczka, z ramienia Koła Przewodników w Zamościu, Krajowej Konferencji Przewodników Turystycznych w Chęcinach w 2017 r. W roku 2018, jako delegat Koła Przewodników uczestniczyła w Wojewódzkiej Konferencji Przewodników PTTK województwa lubelskiego.
Inicjatorka „Przewodnickiego piętnastolecia”, czyli rajdów organizowanych przez przewodników z 15. letnim stażem przewodnickim, w 2016 r. zorganizowała – Rajd po Gminie Łabunie. Przez wiele lat podtrzymywała tradycję „spotkań opłatkowych” przewodników.
W roku 2011 otrzymała dyplom Dyrektora Muzeum Zamojskiego za popularyzację ochrony dziedzictwa narodowego. W 2012 r. otrzymała podziękowanie od prezydenta Miasta Zamościa, Marcina Zamoyskiego, za osobiste zaangażowanie i aktywizację przewodników z Koła do społecznej pracy przewodnickiej, a tym samym zapewnienie sprawnej usługi turystycznej dla 1300 stypendystów Fundacji „Dzieło Nowego Tysiąclecia”.
W roku 2015 i 2016 została wyróżniona nagrodą „Amicus Museum” za pracę na rzecz Muzeum Zamojskiego. W 2017 r. uhonorowana została wpisem do „Księgi Muzealnej” za oprowadzenie 33 grup turystów po ekspozycjach muzealnych Muzeum Zamojskiego.
Do PTTK Maria Puźniak wstąpiła w 1985 r.
od 2001r. – przewodnik terenowy po Zamościu i Roztoczu
od 2003 r. – przodownik turystyki pieszej (woj. lubelskie)
od 2006 r. – przodownik turystyki pieszej (woj. małopolskie)
– przodownik turystyki pieszej (woj. podkarpackie)
– przewodnik terenowy po województwie lubelskim
od 2007 r. – przewodnik miejski po Lublinie
– instruktor przewodnictwa
Dyplomem Zarządu Głównego PTTK w Warszawie wyróżniona została w 2001 r.
Dyplomem Zarządu Oddziału PTTK w Zamościu została wyróżniona 2005 r.
Nagrodami książkowymi Oddziału PTTK w Zamościu wyróżniona została w 2006 r.
Pełnione funkcje:
W latach 2009-2013 – prezes Koła Przewodników Terenowych w Zamościu
W latach 2014-2023 – vice przewodnicząca Samorządu Przewodników Terenowych Województwa Lubelskiego
W latach 2022-2025 – Członek Komisji Rewizyjnej Koła Przewodników.
Odznaczona „Brązowym Krzyżem Zasługi” w 1979 r.
Odznaczona „Złotym Krzyżem Zasługi” w 1987 r.
Odznaczona odznaką w stopniu srebrnym „Zasłużony w pracy PTTK wśród młodzieży” – 2005 r.
Odznaczona odznaką w stopniu złotym „Zasłużony w pracy PTTK wśród młodzieży” – 2006 r.
Odznaczona „Odznaką 25 lat w pracy PTTK” – 2009 r.
Odznaczona „Srebrną honorową Odznaką PTTK” – 2011 r.
Z okazji 65.lecia Koła Przewodników Zarząd Koła przygotowywał uhonorowanie Marii Puźniak odznaką honorową „Zasłużony Przewodnik”, przyznawaną przez komisję ZG PTTK w Warszawie. Niestety, nie doczekała tego wyróżnienia, o którym skrycie marzyła.
Należała do grona doskonałych historyków środowiska zamojskiego; była także specjalistką od genealogii polskich rodów arystokratycznych, w szczególności Zamoyskich i Czartoryskich, ale także rozmiłowana była w rodzimej kulturze ludowej, z której się wywodziła a którą bardzo szanowała i przywracała pamięci współczesnych. Głęboko zaangażowana w prace na rzecz promocji miejsca z którego pochodziła. Współorganizatorka rajdów po ziemi ojczystej, wielokrotnie goszcząca przewodników w progach domu swoich przodków. Kochała te swoje lasy roztoczańskie, z których przynosiła jesienią dorodne borowiki, soczyste czarne jagody, jeżyny i maliny. Przyroda była dla niej wytchnieniem. Szumy nad Tanwią karmiły ją spokojem i zbawiennym jodem koiły utrapienia, sosny żywiczne pozwalały zapomnieć o miejskim zgiełku i natłoku, w którym żyła na co dzień. Ciągała nas ze sobą w ten świat żywy i prawdziwy, a to na Bukową Górę, a to na „Piekiełko” lub Floriankę, czy to zimą w śniegu po pas, czy to wiosną, latem czy jesienią. Szliśmy za nią jak owieczki za pasterzem, bo była naszym pasterzem-przewodnikiem, i broniła nas, i zabiegała o nas, jak mało kto…
Mario, Marysiu kochana, będzie nam Ciebie bardzo brakowało. Nic nie wypełni pustki w nas po Tobie……
Wspomnienie to zostało odczytane podczas pogrzebu Marii Puźniak w dniu 21. kwietnia 2026 r.
————————————————————————————————————————————————-
Szkolenia przewodnickie zorganizowane przez kol. Marię Puźniak w ostatnich latach dla przewodników.
Kol. Maria Puźniak organizowała i prowadziła liczne szkolenia dla przewodników. Wśród nich znalazły się m.in.:
2012 r. – „Wspomnienie o Janie Tomaszu Zamoyskim – XVI ordynacie”;
2013 r. – wyjazd szkoleniowy „Krupe – Włodawa – Romanów”;
2014 r. – „Zofia Czartoryska w Zamościu”, „Testamenty Jana, Tomasza i Jana Sobiepana Zamoyskich”;
2015 r. – sesja „Synod Zamojski”, „Osadnictwo żydowskie na Lubelszczyźnie”, „Osadnictwo olęderskie. Imigracja zarobkowa z Europy Zachodniej”, wyjazd terenowy do Figury Lasowego, „Maurycy Zamoyski XV ordynat (1871–1939) – dyplomata, fundator, mecenas”, „Egzotyczna Europa. Józef Brandt w 100-lecie śmierci”;
2016 r. – sesja krajoznawcza „Artur Grottger na Zamojszczyźnie”, „Zwiedzamy Gminę Łabunie”, wyjazd terenowy do Sandomierza;
2017 r. – wyjazd szkoleniowy do Chełma;
2019 r. – wyjazd szkoleniowy do Krasnegostawu;
2021 r. – „Rotunda po renowacji”;
2022 r. – przejście piesze do Wojdy;
2023 r. – „Z Matejką przez historię do Zamościa”;
2024 r. – „Klasztory zamojskie na przestrzeni wieków”, wyjazd do Puław i Dęblina, wyjazd do Biłgoraja i Janowa Lubelskiego;
2024 r. zainicjowanie szkolenia w Akademii Zamojskiej „Historia drukarnii akademickiej”
2025 r. – wyjazd szkoleniowy na Roztocze Wschodnie, do Zwierzyńca i na Grzędę Sokalską.
Społecznie oprowadza trasy szkoleniowe dla pracowników, a także wielokrotnie bezpłatnie prowadziła grupy turystyczne, m.in. trasą turystyczną w Bastionie VII.
2025 – szkolenie w Zwierzyńcu, Górecku Kościelnym, dla młodej kadry przewodnickiej.
______________________________________________________________________________________________
Z ogromnym smutkiem przyjęliśmy wiadomość o śmierci naszej koleżanki, śp. Marysi Puźniak.
Pogrzeb odbędzie się we wtorek 21 kwietnia 2026 r. o godz. 13:00 w kościele polsko-katolickim w Długim Kącie. Przed mszą zostanie odmówiony różaniec. Pochówek urny z prochami nastąpi na cmentarzu w Józefowie.
Aby uczcić pamięć Marysi, prosimy przewodników uczestniczących w uroczystościach pogrzebowych o przybycie w czerwonych strojach przewodnickich.
Wierzymy, że Marysia byłaby za to bardzo wdzięczna – wszyscy wiemy, jak ważne były dla niej sprawy naszego Koła i jak zasłużoną postacią była dla przewodnictwa.
Dojazd własnym transportem; prosimy o wzajemne porozumiewanie się w tej kwestii.
Rodzinie i bliskim Zmarłej składamy głębokie wyrazy współczucia. Łączymy się w bólu po tej stracie.
Zarząd Koła Przewodników Terenowych PTTK O/Zamość im. Róży i Jana Zamoyskich
_________________________________________________________________________
Z przykrością powiadamiamy, że 16. kwietnia 2026 r. zmarła nasza koleżanka przewodniczka
Maria Puźniak.
Niech odpoczywa w pokoju.
Wyrazy współczucia dla całej Rodziny.
Informacje o pogrzebie przekażemy w terminie późniejszym.
Pogrzeb Marii Puźniak odbędzie się 21. kwietnia 2026 r. o godz. 13:00 w kościele polsko-katolickim w Długim Kącie (wcześniej różaniec). Pochówek urny z prochami odbędzie się na cmentarzu w Józefowie.
