Płaskorzeźba Archanioła Gabriela we wnęce pierwszego piętra, zdobi fronton jednej z najozdobniejszych kamieniczek ormiańskich[1] w Zamościu. Niegdyś dom ten należał do bogatego kupca ormiańskiego Gabriela Bartoszowicza[2]. Był XVII w. mieszczaninem zamojskim i jednocześnie lwowskim. Kamienica ujawnia swoje nowe tajemnice, ukryte w aktach miejskich. W 1647 r. jedno z dolnych pomieszczeń kamienicy było przeznaczone na sklep. Archiwa miejskie zachowały z tego czasu spis inwentaryzacyjny, sporządzony zapewne po śmierci sprzedawcy, niejakiego Broniowskiego[3]. Otwarcia sklepu dokonano na prośbę Ormianki Zuzanny Kistorowej Megerdycowiczowej i samego Gabriela Bartoszowicza. Przy inwentaryzacji obecny był Maciej Wacławowicz, sługa trzeciego ordynata na Zamościu, wydelegowany do tych czynności przez podskarbiego Jerzego Szornela. Otwarcia sklepu i spisu przedmiotów dokonano we wtorek 2 marca 1647 r., w godzinach popołudniowych, przy obecności ławników ormiańskich Warterysa Aszvadora lent wójta, Mikołaja Hadziejowicza i Mikołaja Buniatowicza. Wyznaczona Komisja wraz z pisarzem, w obecności obu stron i innych osób przeprowadziła inwentaryzację.
Początkowe zapiski pisarza wskazywałyby na to, że handlowano przedmiotami z cyny, ale dalszy przebieg spisu ujawnił znaczną różnorodność przedmiotów jakie znajdowały się w sklepie. Jednak część z nich była uprzednio używana, część wręcz niezdatna do handlu i zniszczona. Do ciekawostek handlowych tego sklepu należy zaliczyć częściowe wyposażenie zbroi rycerskiej. Były w sklepie książki, wstążki i skóry, królicze i kurdybanowe. Były skrzynie i szkatułki, i pudełka malowane. Nici i rzemienie, i szabla kozacka, i tym podobne cacka. Futerka zgniłe i agnuski za szkłem. Skrzynia do karety, łóżko w worze i składane, beczki próżne, beczki z grochem, i fajerka aptekarska. Konwie wielkie i balaski drewniane, od łóżka, czarno malowane. Jednym słowem, w dawnym sklepie pod św. Gabrielem, można było kupić przedmiotów wiele: pstry czapraszek turecki na konia, z karmazynowymi frędzlami, św. Augustyna „Rozmyślania” i kapelusz słomiany.
W „spiżarni z przegródkami” spisano 25 cynowych talerzy, 17 półmisków cynowych z przystawkami; 12 tac cynowych, miednicę cynową z nalewką bez wierzchu, kubków cynowych dwa, półgarncówek cynowych dwie, kwart cynowych trzy, bez wierzchu jedna z nich, dek miedziany jeden, kociołków miedzianych trzy i wierzch jeden, krążki dwa miedziane, rynka szpisowa, brytfanna żelazna, durszlak z karaskiem blaszanym, biały. Fajerka stara, żelazna, zła. Flaszeczek dwie blaszanych. Puzdro blaszane próżne. Kul do hakownic[4] połowica faski. Nożyczki do świec, mosiądzowe. Świder do berowania[5] wina żelazny. Rękawów pancerzowych, złych, pordzewianych [zardzewiałych] trzy pary; szyszak pordzewiowy; od zbroi blacha przednia i jedna pordzewiała. Sitko do przesiewania korzenia (…).
Pudło białe z penkami 3. Pudełko białe, w którym książka słowieńska mała, oprawna w srebro złociste. Moździerz spiżowy z tłuczkiem, żelazna szkatułka od (…) zamkniona, zepsowana, próżna. Krążek od sukna, kilka łokci (…) brudnych, różnych sztuk siedem. Giermak[6] (…) żałobny, kitelek zgniły, pudełko, w którym czepce zgniłe, mankiety, kołnierze rozmaite i czarne bławatne. Tamże sztuka haftowana w kwadrat, miejscami są perły i pantaliki małe, poniekąd złote. Pudełko białe w którym kałamarze z maściami, krubęcka skrzynka puklasta, ogniła, obita skórą cielęcą, próżna. Druga takaż, w której skór kurdybanowych cztery. Króliczek czarny (…), karby papieru i lufty różne.
Szkatułka malowana, zamczysta. Skrzynka czarna z antabą zamczysta. Skrzynia zielona z antabą zamczysta. Skrzynia biała bez zamka, w której inderak[7] perpetualowy [ciągły] po(..)asty z pasamonami czarnymi jedwabnymi. Kabat z takimiż pasamonami. Kapelusz słomiany, czapka aksamitna czarna, białogłowska z sobolem (…), od molów popsowana. Rękawy z bogatej (…). Kabat abo sznurowanie z kolcami srebrnemi 22. Książka nazwana duchowna w czapie z klauzurkami srebrnymi, książka druga Rozmyślanie św. Augustyna. Pudełko malowane, próżne. Szczotka zgniła szatna, nici białych węzełek, kłębków dwa przędzy, pętlice. Druga skrzynia wozowa z zamkiem, w której klucz był (….) rozmaitych i kart do grania kilka tuzinów, księgi w tejże, zwierciadło duchowne nazwane, druga Tribunat główny, mniejszych książek autorów różnych 9, manuskryptów dwa.
Adamaszku łokieć białego na kształt fartuszka. Rzemienia kawalec, taśmy ze srebrem złotej zwinione [zwiniete] kawałków kilka, kluczyki od czegoś, łańcuch na kształt pasa pancerzowego, złocisty, miedziany czyli mosiądzowy, manela [bransoleta] jedna takaż, obrączka srebrna, cienka do stroju białogłowskiego na głowę. Szabla kozacka nabijana złotem z paskami ze złotem, taśmą. Czapraszek turecki na konia z frędzla karmazynową, pstry. Krajki kilka łokci czerwonej. Futerka zgniłego węzełek. Węzeł z papierami w pudełku białym. Agnusek i faworek ze szkłem. Trzy pręty do toczka żelazne. Stół z nogami rozebranymi. Szkatułka zamczysta, czarna, mała. Skrzyneczka na kształt szafki, listów pełna, puzderek dwie czarnych, zamczyste jedno. Skrzynia kareciana, zamczysta, druga nie zamczysta, {w} której okrawki rzemienne i kilkanaście łokci zielonej.
Skrzynia malowana na kołkach, zielona, zamczysta. Łóżko w worze zawiązane i drugie składane na ziemi, złe. Beczek dwie próżnych, a w trzeciej grochu do pół beczki. Fajerka żelazna Aptekarska*. Konew[8] wielka o dwu uchach. Bukłagi[9] dwa. Szargi proste do wieszania rzeczy, drewniane. Balasków drewnianych od łóżka, czarno malowanych 4.
Wszystkie te rzeczy zostały zinwentaryzowane przy widzu zamkowym[10] wzwyż mianowanym i przez urząd dla lepszej weryficatiej i pewności pieczęcią urzędową zapieczętowane i na jedno miejsce złożone.
[8] Konew, metalowe (rzadziej drewniane) naczynie na płyny.
[9] Bukłak (tatar. Bokłak), pojemnik ze skóry w formie zamykanego worka, podróżny, na płyny.
[10] Widz, wysłannik działający z ramienia dziedzica miasta i zamku, ordynata na Zamościu, w tym przypadku Wacławowicz.
* Fajerka aptekarska, to stosowany jeszcze w XIX w. przyrząd z żarem, na który rzucano kilkakrotnie kadzidło.- informacja pozyskana dzięki Ewie Dąbskiej.
