Już w XVII w. była notowana parafia grekokatolicka w Tereszpolu. Pierwszą świątynię wybudowano na wzgórzu zwanym „Uroczysko Cerkwisko” okolono 500 m na wschód od obecnego cmentarza.[1] Wieś została założona w 1690 r. i nazwana od imienia Teresy, żony Tomasza Józefa Zamoyskiego.[2]

W 1759 r. notowano we wsi drewnianą cerkiew p.w. św. Praksedy. Należała do dekanatu szczebrzeszyńskiego.[3] Była to parafia unicka, w 1840 r. w jej skład której wchodziły: Tereszpol, Hedwiżyn, Bukownica, Szozdy, Sochy, Czarnystok, Trzęsiny i Lipowiec.

W 1851 r. wybudowano we wsi kolejną cerkiew, murowaną[4]. Powstała staraniem Ordynacji Zamojskiej i parafian. W Archiwum Głównym Akt Dawnych (AGAD) zachowały się plany kościoła dla grekokatolików z 1846 r., ale drewnianego.[5]

 Projekt Kościoła /r.g./drewnianego stawiać się mającego w Tereszpolu – elewacja boku

Tereszpol, plan elewacji frontowej, poniżej przecięcie poprzeczne

Plan kościoła w Tereszpolu

Plany podpisał w Janowie (Ordynackim–Lubelskim) 24.XI./6.XII.1846 r. budowniczy powiatu zamojskiego, Dąbrowski. Przy super rewizji sprostowano jednak plany, na wniosek Wydziału Wyznania z dnia 3/15.04.1847 r., w Warszawie dnia 12/24.04.1847 r. Niestety nie określono czego dotyczyło to sprostowanie. Można tylko przypuszczać, że zmieniono decyzję i zamiast drewnianej wzniesiono w rezultacie murowaną cerkiew. W latach 1875-1915 cerkiew przemianowano na prawosławną. 10 lutego 1919 r. erygowano w Tereszpolu parafię rzymskokatolicką p.w. Matki Bożej Częstochowskiej.[6] Świątynia uległa znacznemu przekształceniom w latach 1952-59 (prace nadzorował inż. Adam Klimek) [7]. Kościół jest wybudowany z kamienia i cegły, trzynawowy, przy prezbiterium z jednej strony zakrystia, z przeciwnej kaplica, jedna wieża. Ołtarz drewniany z 1936 r., kamienna chrzcielnica z 1955 r. Murowana dzwonnica z 1851 r.[8]

W topografii wsi do dzisiaj zachowało się wśród drzew stare „cerkwisko” nieopodal obecnego kościoła.

 Ewa Lisiecka

Źródła:

[1] Kawałko Dantuta. Cmentarze województwa zamojskiego. Zamość 1994. s. 234.

[2] Niedźwiedź Józef. Leksykon historyczny miejscowości dawnego województwa zamojskiego. Zamość 2003. S. 535.

[3] Tamże.

[4] Kawałko, s. 234.

[5] AGAD, Zbiór kartograficzny, sygn. 544-14. Plan kościoła obrządku greckiego we wsi Tereszpol w powiecie zamojskim.

[6] Niedźwiedź, s. 535.

[7] https://tereszpol.zamojskolubaczowska.pl/team-3/

[8] Diecezja lubelska 1985. Informator historyczny i administracyjny. ks. Marek T. Zahajkiewicz. Lublin 1985. s. 302.