30 marca 1638 roku w aktach miejskich Zamościa dokonano ciekawego wpisu. Jest to ugoda pomiędzy spadkobiercami Szymona Szymonowica, zawarta dziesięć lat wcześniej, w lipcu 1629 roku. Dokument ten rzuca nieco światła na stosunki rodzinne poety. Wynika z niego, że po Szymonowicu dziedziczyły dzieci jego rodzeństwa. Byli to:
-
córka brata, Katarzyna Dybowiciusowa, żona Stanisława Dybowiciusa, lekarza królewskiego, i jej córka Domicilla,
-
syn siostry, Kacper Szulc,
oraz
-
Katarzyna Smidowa, żona Lurensa Smida[1]. Nie da się jednak ustalić, czy pani Smidowa była siostrą Kacpra Szulca, czy jego kuzynką.
Jednak pretensje do spadku zgłosili również dalsi krewni, tj. wnuki kogoś z rodzeństwa Szymonowica. Ich matki, tj. żona Jana Alembeka, żona Stanisława Wilczka i żona N. Białobrzeskiego były córkami brata lub siostry poety (innego niż wcześniej wspomniani). Prawdopodobnie kobiety te były siostrami, gdyż przeznaczona na nie kwota, 12 tysięcy złotych, jest taka sama, jak dla Szulca, Smidowej i Dybowiciusowej, ale przeznaczona do podziału na trzy części, po cztery tysiące każda.
Z tego wynika zatem, że Szymon Szymonowic miał brata i dwie lub trzy siostry.
Godna uwagi jest wzmianka, że Katarzyna Dybowiciusowa była mente capta, co oznaczało chorobę psychiczną i prawdopodobnie przebywała w klasztorze razem ze swoją córką Domicillą. Kobieta nie mogła swobodnie rozporządzać swoim majątkiem, a spadek miał zapewnić jej byt w konwencie św. Franciszka we Lwowie, gdzie jej córka, Domicilla, była zakonnicą.
Bracia Białobrzescy zaś, ponieważ byli nieobecni, mieli odebrać swoją część spadku po powrocie. Nie wiadomo jednak, jaka była przyczyna ich nieobecności. Byli jednak dorośli, bo w ich imieniu nie występuje ich ojciec.
Z obliczeń zatem wynika, że majątek Szymonowica można było szacować na co najmniej 48 tysięcy złotych, a zapewne więcej, skoro nie uwzględniono tu zapisów poczynionych na rzecz Akademii Zamojskiej i kościoła.
Nie znane są powody, dla jakich Solski przeciągał wpis do akt miejskich aż dziesięć lat.
Ad Iudicium praesens Advocatiale et Scabinale Zamoscen(se) veniens personaliter Mag(nifi)c(us) Dominus Gasparus Szcholc Medicinae Doctor Academiae Zam(oscensis) Ordinarius Professor, obtulit literas concordiae inter successores olim piae memoriae defuncti Simonis Simonidae videlicet Excellen(tem) Dominum Ioannem Alembek Consulem et Advocatum Leopolien(sem) Medicinae Doctorem et Spectabilem ac Honoratum Stanislaum Wilczek caeterosque consuccessores eiusdem praefati nobilis Simonis Simonidae ex una et eundem Magnificum Dominum Gasparum Szcholc Medicinae Doctorem Academiae Zamoscen(sis) Professorem ex altera parte initam manu et sigillo Ill(ustrissi)mi olim piae memoriae Thomae Zamoyski Cancellarii Magni et caeterorum arbitrorum et testium ibidem expressorum vallatas, sanas, illaesas, ullaque suspicionis [labe] carentes, Quam maioris firmitatis ergo actis eiusdem Iudicii inseri et connotari petiit. Quarum literarum series de verbo ad verbum sequitur et est talis.
{Do obecnego Sądu Wójtowskiego i Ławniczego Zamojskiego przybywając osobiście pan Kasper Szcholc, doktor medycyny, profesor zwyczajny Akademii Zamojskiej przedłożył treść ugody między spadkobiercami niegdyś świętej pamięci zmarłego Szymona Simonidesa, to jest pana Jana Alembeka, rajcę i wójta lwowskiego, doktora medycyny, oraz Stanisława Wilczka i pozostałych współspadkobierców tegoż rzeczonego szlachetnego Szymona Simonidesa z jednej [strony], a tymże panem Kasprem Szcholcem, doktorem medycyny, profesorem Akademii Zamojskiej, z drugiej strony zawartą, ręką i pieczęcią Jaśnie Oświeconego niegdyś świętej pamięci Tomasza Zamoyskiego, kanclerza wielkiego, oraz innych sędziów polubownych i świadków tamże wymienionych umocnioną, w dobrym stanie, nienaruszoną i wolną od jakiejkolwiek skazy podejrzenia. Którą to [ugodę] dla większej mocy o nienaruszalności do akt tegoż sądu wpisać i zanotować prosił. Których to listów treść słowo w słowo następuje i jest taka:}
Między potomkami sławnej pamięci szlachetnego pana Simona Simonidesa mianowicie sławetnymi pany Janem Alembekiem rajcą i wójtem, i Stanisławem Wilczkiem przysiężnikiem, mieszczany lwowskimi, także Bogu poślubionymi Pannami Potentią Waligórzanką
-
36
Konwentu Lwowskiego Panienskiego Trzeciej Reguły Franciszka Świętego przy kościele Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Panny Mariey przełożoną i Domicillą Dybowiciusowną tegoż konwentu zakonniczką, imieniem uczciwey p. Katarzyney Simonidesowny, nieboszczyka pana Stanisława Dybowiciusa J(ego) Kró(lewskiej) M(ości) doktora pozostałej małżonki czyniącemi z jednej, a panem Kasprem Szolcem doktorem, także Bartoszem Maiernickim uczciwej paniej Katarzyney uczciwego Lorensa Smita małżonki pozostałej plenipotentem z drugiej strony, przez środkowanie[2] ich mciów wielebnego je(go) mci księdza Melchiora Stephanidesa zamojskiego scholastyka, je(go) mci pana Piotra Oleśnickiego sekretarza Je(go) Kró(lewskiej) M(oś)ci, pana Jana Iwaszkowica doktora, pana Jakuba Ubysza od jaśnie wielmożnego je(go) m(oś)ci pana podkanclerzego koronnego[3] na uspokojenie i pomiarkowanie kontrowersji {sporu}, która między stronami in repetenda successione {w sprawie dochodzenia spadku} zachodziła. Deputatów naznaczonych takie postanowienie i zgoda przez strony obiedwie benevole {dobrowolnie} przyjęta stała się. Aczkolwiek z genealogiej ab utrinque {z obu stron} podaney pokazało się to, że duplices sunt successores {podwójni są spadkobiercy}, jedni uno gradu proximiores {o jeden stopień bliżsi}, iako p. doktor Szulc, p. Katarzyna Dybowiciusowa i pani Katarzyna Lurensowa Smidowa, bo ci in vivis sunt, et iure proprio gaudent {są wśród żyjących i cieszą się własnym prawem}. Drudzy zaś są uno gradu remotiores {o jeden stopień dalsi} iako dziatki p. Alembekowe, p. Wilczkowe, i paniey Białobrzeskiey, bo ci iure Matrum suarum de {prawem matek swoich}.
-
36v
functarum repraesentativo gaudere nituntur {zmarłych z prawa reprezentacji korzystać się starają}, a wedle prawa pospolitego, ius repraesentativum in collateralibus consanguineis cessat, et non nisi in descendentib(us) locum habet {prawo reprezentacji u krewnych bocznych ustaje i tylko u zstępnych ma miejsce}, a jeżeliby też jaka collatertalium repraesentatio {reprezentacja boczna} być mogła, tedy tylko in fratrum defuncti filiis, non vero nepotibus {w synach zmarłych braci, a nie w wnukach}, a secundo, non vero tertio affinitatis gradu {w drugim, a nie w trzecim stopniu powinowactwa} rozumieć się ma, za czym pomienione trzy osoby proximiores, et in vivis existentes {bliższe i pozostające przy życiu}, słusznie by wszystkich remotiores excludować {dalszych wykluczać} mieli: Jednak non tam iuris s(tri)cti, quam potius amoris et pupillorum r(ati)onem habendo {nie tyle biorąc pod uwagę surowe prawo, co raczej miłość i wzgląd na sieroty}, żeby pupilli propter casum et eventum mortis matrum suarum, beneficio successionis non privarentur {sieroty z powodu przypadku i zdarzenia śmierci ich matek nie zostały pozbawione dobrodziejstwa spadkobrania}, na ukontentowanie sirot pomienionych, im proximiores {bliżsi} summa złotych dwanaście tysięcy naznaczyli, i dać realiter {rzeczywiście} z pieniędzy, które są we Lwowie w sklepie p. Smidowey, intra spatium duarum septimanarum {w przeciągu dwóch tygodni} pozwolili, to jest p. Alembekowi cztery tysiące, a panom Białobrzeskim cztery tysiące, circa cuius summae levationem {względem podniesienia tej sumy}, powinien będzie każdy suo pro interesse praefatis proximiorib(us) {wedle swego interesu rzeczonym bliższym} kwit uczynić, i ab omni impetitione {od wszelkiego roszczenia wystarczająco} sufficienter zapisać się. A jeżeliby panowie Białobrzescy na czas naznaczony nie przybyli, tedy ta summa czterech tysięcy im należąca w tymże sklepie p. Lurensowey zostanie dotąd póki temu modo praemisso {w sposób wyżej wymieniony} nie zeznają. A co się tycze proximiores {bliższych} jako p. Szulca Doktora, p. Smidowey, i p. Dibowiciusowey, z tych każdemu z osobna z summ pieniężnych po dwanaście tysięcy złotych polskich należeć będzie.
-
37
A ostatek cokolwiek nad te summy remotiorib(us) i proximioribu(us) {dalszym i bliższym} naznaczone zbędzie, to wszystko do woli sławnej pamięci nieboszczyka P. Simonidesa stosując się ad pia opera et suffragia animae eius {na pobożne dzieła i modlitwy za jego duszę} obrócić się powinno będzie. Co aby się tym porządniej odprawić mogło, i dyspozycja tych pieniędzy tak na kościół, jako na Akademią Zamojską aby się tym skuteczniej ordynowała, dwóch z powinnych nieboszczykowskich, to jest pana Kaspra Szulca i pana Stanisława Wilczka, a dwóch których jaśnie wielmożny je(go) mć pan podkanclerzy, z ramienia swego deputować będzie raczył do szafunku tych pieniędzy naznaczają. Które to osoby za zdaniem jaśnie wielmożnego je(go) mci pana podkanclerzego, i namową spólną te pia opera {pobożne dzieła} odprawować, tak w kościele jako w Akademiej powinni będą. A jako intra spatium duarum septimanarum {w przeciągu dwóch tygodni} wydanie summ panowie sukcesorowie {spadkobiercy} sobie naznaczyli, tak też simul et semel eodem tempore {równocześnie i za jednym razem w tym samym czasie} residuum summarum ad pia opera assignatarum {pozostałość sum wyznaczonych na pobożne dzieła}, wydane być ma. A iż p. Katarzyna Dybowiciusowna, synowica nieboszczykowska jest mente capta {chora na umyśle}, i dóbr swych zażywać przystojnie nie może, a wedle słuszności dobra macierzyste w opatrzności swoje mieć nad córkę własną spadku oczekiwającą żaden nie jest bliższy. Więc, że to Pani Dybowiciusowa córkę swoję jedyną, imieniem Domicillę, w klasztorze wyżej pomienionym ma, tedy aby konwent ten summę pomienioną dwanaście tysięcy złotych tutiori Iure et perfectiori titulo {pewniejszym prawem i doskonalszym tytułem} podnieść mógł.
-
37v
jaśnie wielmożny je(go) mć p(an) podkanclerzy koronny kuratorią {kuratelę} temuż konwentowi od Je(go) Kró(lewskiej) M(oś)ci otrzymać obiecać raczył, a interea temporis {tymczasem} dokąd kuratoriej {kurateli} tey od Je(go) Kró(lewskiej) M(oś)ci nie będzie, pieniądze te w sklepie tymże lwowskim u p. Lurensowicowey za pieczęcią jaśnie wielmożnego je(go) mci pana podkanclerzego et Magistratus Civitatis Leopoliensis {i magistratu miasta Lwowa} zostawać będą. A po otrzymaniu kuratoriej {kurateli} przy odbieraniu summy powinien będzie konwent cum licentia superioris et assistentia competenti prout de iure competierit {konwent z pozwoleniem przełożonego i przy właściwej asyście, jak to z prawa będzie należało}, sufficientem assecurationem {wystarczające zabezpieczenie} tak summy istotnej, jako też victus et amictus decentis {stosownego wyżywienia i odzienia}, ad extrema vitae tempora tey mente captae {do końca życia tej chorej na umyśle} in bonis fixis et liberis terrestrib(us) {na dobrach nieruchomych i wolnych ziemskich}, jaka się jaśnie wielmożnym ich mciom je(go) mci księdzu arcybiskupowi lwowskiemu, i je(go) mci p. podkanclerzemu koronnemu zdać będzie uczynić. Więc, że się jeszcze haeredi pete(ntentes?) {roszczący sobie prawo do spadku} znajdują którzy nie mając żadnej pretensjej {pretensji} słusznej, trudnić proximiores {bliższych} zamyślają, tedy ci wszyscy którzy są participes ex nexu {uczestnikami z więzi} tego postanowienia successionis, et piorum operum {spadkobrania i pobożnych dzieł} spólnym staraniem i nakładem według summ powziętych proportionaliter {proporcjonalnie} z nimi prawnie rozpierać i uwalniać będą powinni. Co wszystko partes memoratae {wymienione strony}, trzymać sobie tam in toto quam in partibus {tak w całości jak i w częściach} pod zakładem dwudziestu tysięcy złotych submittują się {zobowiązują się}. Które to postanowienie jaśnie wielmożny je(go) mć pan podkanclerzy koronny za instancją stron consensu spontaneo eorundem accedente, authoritate sua {za dobrowolną zgodą tychże przystępując, powagą swoją} jako
-
38
suprem(us) executor bonorum defuncti {najwyższy wykonawca dóbr zmarłego} potwierdzić, ręką swą podpisać, i pieczęć przycisnąć rozkazać raczył. Działo się w Zamościu die quarta Julii anno millesimo sexcentesimo vigesimo nono {dnia czwartego lipca roku tysięcznego sześćsetnego dwudziestego dziewiątego}. Zgodę tę powinnych nieboszczyka p. Simonidesa bliższych cum remotiorib(us), benevole ab utraq(ue) parte {z dalszymi, dobrowolnie z obu stron} przyjętą proszony od obudwu stron podpisuję, zachowując wcale ordynacją jeśliby się cum tempore {z czasem} jaka pokazała niepuszczykowska.
Thomas Zamoyski Podkan(clerzy) Koronny mppa {ręką własną}. Melchior Stephanides Scholasticus Zamoscensis Canonicus Leopoliensis Chelmensis I.U.D. sua manu {Doktor Obojga Praw, ręką własną}. Potentiana Waligórzanka Przełożona Panien Reguły Franciszka Ś. Kasper Szulc M.P.L.D.R. A. Zamoscen(sis) {Akademii Zamojskiej}, Piotr Oleśnicki de Oleśniki S R Mtis Secretarius {Sekretarz Jego Królewskiej Mości}. Jakub Ubysz, Stanisla(us) Wilczek Scab(inus) Leopolien(sis) mppa {Ławnik Lwowski, ręką własną}. Bartholomae(us) Maiernicki approbo {zatwierdzam}. Joannes Alembek approbo mpa {zatwierdzam ręką własną}. Joannes Iwaszkowic I.U.D. {Doktor Obojga Praw}. Benedict(us) Żelechowski I.U.D. et Professor {Doktor Obojga Praw i Profesor}. Locus Sigilli {Miejsce Pieczęci}.
Quam quidem compositionem seu transactionem modo ut praemissum est factam Iudicium praesens ad acta sua post praelectionem eiusdem suscepit et actis connotari permisit. Estq(ue) actis eiusdem Iudicii connotata et inscripta. {Którą to ugodę czyli transakcję w sposób wyżej wymieniony dokonaną, obecny Sąd do akt swoich po jej odczytaniu przyjął i w aktach zanotować pozwolił. I jest w aktach tegoż Sądu zanotowana i wpisana}.
Justyna Bartkowska
Wizerunek Szymona Szymonowicza wg Henryka Hirszla (z ok 1850 r.) – Biblioteka Narodowa w Warszawie „Polona”
[1] Prawdopodobnie Lawrence Smith.
[2] mediację
[3] Tomasza Zamoyskiego.
Polecamy inne artykuły na temat Szymona Szymonowicza:
Czernięcin i Szymon Szymonowicz. |
Uroczystości Szymonowiczowskie. |
https://polona.pl/item-view/0d0f7bb0-0f10-4cbf-8b99-c35f3daa50d0?page=163