Dom należący do Szkotów Piotra i Elżbiety (z. d. Devison) Leask’ów został, po ich tragicznej śmierci w Niemczech, przejęty przez opiekuna ich trójki dzieci, Jakuba Bernego. Najstarsza córka Leask’ów została żoną Bernego, a młodsze rodzeństwo Marianna i Piotr (junior) zostało powierzone opiece Andrzeja Devisona, Jakuba Wuiera i Jakuba Bernego, który po inwentaryzacji majątku Leysków w 1641 r. przejął faktyczną kuratelę nad dziećmi.

Już we wrześniu 1641 r. Jakub Berny zabrał się za poprawę dawnego domu Leask’ów, mieszczącego się w Rynku Wielkim, przy obecnej ulicy Staszica 21. W latach 1641-1645 przeznaczył na ten cel sumę około 500 zł. W kwocie tej znalazły się także wydatki na poprawę folwarku Leysków, który rozbudował jeszcze w 1645 r. o winnicę. Kamienica do 1641 r. była parterowa. W spisie wydatków Bernego jest wzmianka o Ganku dokoła kamienicy, który był wówczas naprawiany. W 1641 r. Berny poprawiał schody i szyję do piwnicy i oblepiał (otynkował) dom. Drobne naprawy dotyczyły wymiany zawiasów, kluczy, wrót oraz prac wewnątrz domu (szafa, naprawa okien, spiżarni), a na zapleczu miejsca sekretnego (latryny). W 1642 r. poprawiał schody na przedzie kamienicy, dorobił drzwi i okno do sklepu (przed zamojskim jarmarkiem), obrabiając otwory kamieniarką. W sklepie, w którym handlowano suknem poprawiono sklepienie i drzwi, wmurowano w mur szafę. Całe podwórze kamienicy wyłożono deskami. Okno sklepowe zaopatrzono w kratę żelazną, a izbę wyłożono tarcicami. Kamienicę odmalowano. W 1644 r. wyczyszczono i poprawiono stan latryny.

W 1643 r. Jakub Berny rozpoczął starania o rozbudowę kamienicy o piętro, skrupulatnie notując wydatki przeznaczone na ten cel: cegłę, wapno, żelazo, piasek, drewno, kamień i rzemieślników. Nadzór nad pracami budowlanymi powierzył mularzowi od Magistrowania Turobińskiemu, któremu wg specyfikacji zapłacił 48 zł za dopilnowanie pracy: mularzy; chłopów, cieśli; furmanów, robotników, stolarzy, kamieniarzy i ślusarzy. W 1643 r. wydatki na rozbudowę kamienicy osiągnęły około 2.500 zł. Zapewne nigdy nie poznalibyśmy tych kosztów przebudowy kamienicy przy ul. Staszica 21, gdyby nie fakt, że Jakub Berny musiał się rozliczyć z wydatków przed opiekunami majątku dzieci Leask’ów, co zostało skrzętnie odnotowane w aktach miejskich.[1]

Rejestr wydatków, które Pan Berny wydał gospodarując i reformując w kamienicy i folwarku jako niżej od daty miesiąca września 1641 r. dla potrzeby i ozdoby swojej co dzieci nie potrzebowali:

– dał wmurować w wielkiej izbie szafę, za te naprzód wydał 11,45.

– schody do piwnicy 4.-

– za klucze do zamków różnych, zawiasy i poprawy wrót 4,45.

– za gonty do folwarku 40.-

– za słupy tamże 18.-

– rzemieślnikom i za cegłę tamże do folwarku 8,60.

– za bretnale i za gontowe gwoździe 39.-

– szklarzowi od okien 13.-

– od naprawienia miejsca sekretnego 6.-

– od naprawienia, albo murowania piwnicznej szyi 4.-

– od oblepienia domu 8.-

– od naprawienia Ganku dokoła w kamienicy z rzemieślnikami 14,8.

– za kratę z drutu do spiżarni iglarzowi 7.-

– za dele {dyle} ogrodzić folwark i kędy potrzeba tamże 36.-

– rzemieślnikom za ich roboty 26.-

– w roku 1642 od odnowienia pieca chlebowego 7,18.

– od schodów do piwnicy na przedzie 2.-

– od wyrobienia drzwi do sklepu podczas Jarmarku Wielkiego, także i okna poprawienia w drugim i kamienie do obojga z z rzemieślnikami 73,18.

– od położenia sklepu gdzie sukno, co i cieślom 12,18.

– od naprawienia drzwi do sklepu gdzie sukno 2,24.

– w tymże sklepie za wprawowanie szafy w murze 3.-

– od naprawienia muru i pokucia 8,15.

– za dyle położone przez wszystko podwórze i z cieślami 24.-

– do drzwi sierocych w kamienicy za zamek 8.-

– za żelazne okno do sklepu 37,15.

– od położenia izby tarcicami z rzemieślnikiem i potrzebami 19.-

– za farby i malowanie w kamienicy 20.-

– w  roku pańskim 1644 od wychędożenia i poprawy sekretu – 40.-

Wydatków do dnia 20 maja 1645 r. 498,20.

Wydatki na przybudowanie folwarku w 1645 r.

 – 22 in Primis przęseł w płot, od słupów i od delowania przykrycia, rzemieślników 66.-

– 4.000 cegły do (…) murowania 40.-

– mularzom i chłopom robotnym od murowania 22.-

– 120 gontów kop do obijania starego budowania 36.-

– za faskę gwoździ gontowych 7,15.

– cieślom od pobijania 8.-

Na winnicę

– 60 dylów 18.-

– 30 dylów 12.-

– 26 dylów 8,20.

– 12 par belek 18.-

– za ziemi wożenie do podwieszenia winiarni furmanowi 12.-

– 4 podwaliny dębowe 8.-

– 12 słupów 8.-

– 5 belek 6,20.

– 130 kop gontów 39.-

– faska gwoździ gontowych 9.-

– 20 kop bratnali 5,10.

– 12 szyn żelaza 3,10.

– kowalowi od roboty 2,18.

– cieślom od budowania winnicy 24.-

– cieślom za budowanie izby winiarzowi 9.-

– cieślom od szopy budowania 7.-

– od lepienia winiarni z izbą 14.-

– od budowania komina i pieca stawiania 14,18.

– (…) studni budowanie i wybieranie 76,12.

– 15 par krokwiów 4,15.

Łącznie: 479,18.

Rejestr wydatków na murowanie kamienicy R.P. 1643.

– 20. 000 in primis cegły 170.-

– 44 korcy wapna 58,20.

– 3 pretów kamienia 12,24.

– od fury wożenia tych kamieni 12.-

– od fury wapna 3,18.

– 230 wozów piasku 23.-

– wóz żelaza 6.-

– drążnikom za robotę od dnia 9 marca do dn. 16  – 12,16.

– uraznikom (?) 1,10.

– na jedną niedzielę dwóm mularzom 10.-

– na drugą niedzielę trzem mularzom 15.-

– na trzy dni jednemu mularzowi 2,15.

– na piec dni chłopom sześciu 8.-

– chłopom dano 10,24.

– chłopom dano 1,20.

– mularzom dano 20.-

– mularzom dano 40.-

– mularzom dano 15.-

– mularzom dano 12.-

– mularzom dano 15.-

– od fury piasku i wapna 8,6.

– furmanowi dano 10.-

– 47 ½ korcy wapna  71,7 ½

– 4.000 cegły 40.-

– na tydzień chłopom 40,10.

– od wywożenia ziemi gruntowej 47,24.

– za żelazo 19.-

– za żelazo 11.20.

– ślusarzowi 18.-

– robotnikom 6.-

– mularzom 15.-

– stolarzowi dano od okien i kraty drewnianej 12.-

– 40 korcy wapna 60.-

– 5.000 cegły 50.-

– mularzom 56.-

– furmanom od fur wapna i cegły 23,24.

– robotnikom dano od roboty 36.-

– za bretnale 1,15.

– 4.000 cegły 40.-

– 21 korcy wapna 31,15.

– mularzom dwóm na niedziel cztery 48.-

– furmanom od piasku, cegły, wapna 21.-

– chłopom od roboty 21,10.

– za bretnale 4,20.

– dwa wozy żelaza 11.-

– chłopom od roboty 6.-

– za tarcice 13,14.

– za bele 2.-

– za belki 2.-

– za belki 1,20.

– za łaty 1,20.

– za belki 2,13.

– za jeden belk 1,13.

– za jeden belk 1,13.

– za bele 6.-

– stolarzowi 8.-

– za szafę 11.-

– za piec 26.-

– ślusarzowi 4.-

– za bele i łaty 8,21.

– 3.100 cegły 31.-

– 30 korcy wapna  45.-

– mularzom 24.-

– furmanom 18,15.-

– robotnikom 30,20.

– cieślom 19.-

– mularzowi za cegłę wapno 23.-

– kamiennikowi od ciosania jednego kamienia 2.-

– robotnikom trzem za trzy niedziele 10.-

– robotnikom dwóm za dwie niedziele 8.-

– za 2 korcy wapna białego 3,10.

– za furę tegoż wapna 1,10.

– od fury wapna i piasku 6,30.

– cieślom od roboty 4.-

– cieślom dwóm za 12 dni-12.-

– stolarzowi 5.-

– za dylów sześć 3.-

– za 17 belów 5,30.

– za 12 belów 2,12.

– za 8 dylów 3,60.

– za dwie tarcice 1,20

– za dwoje drzewka 1,20.

– za poprawianie innych drobnych rzeczy 3,12.

– za dwie rynny do kamienicy 13 (lub 73?).

– od rynien wciągania 17.-

– mularzowi 20.-

– robotnikom 19.-

– za dyle 13,20.

– ślusarzowi 15.-

– za pędzel do bielenia 0,12.

– stolarzowi od okien i innych rzeczy poprawiania 14.-

– szklarzowi 35.-

– za żelazna blachę do kominów 5,17.

– za żelazny zamek do wierzchniej izby 6.-

– ślusarzowi za wielki zamek i zawiasy 12.-

– mularzowi od tynkowania gdzie było potrzeba 14.-

– za piecyk do izdebek 42.-

– 24.000 cegły 240.-

– 9.000 cegły sklepówki  180.-

– 78 korcy wapna 104.-

– za sześć wozów żelaza 42.-

– 6.000 cegły na pokład stropu 54.-

– mularzowi od tejże roboty 11.-

– robotnikom 2,24.

– za kamienie do izby 24.-

– za drzwi do Wielkiej Izby na dole 8.-

– za listwy do tejże izby 14.-

– za dwoje żelaznych drzwi do pieców 7,20.

– za listwy do izby na górę 18.-

– za listwy do izby na dół 18.-

– mularzowi od Magistrowania Turobińskiemu 48.-

– za szafę i zawiasy do niej co w sieni stoi 28.-

A.D. 1643 suma wydatków na murowanie (brak podsumowania – ok. 2536.-).

Ewa Lisiecka

cdn.

[1] APL, AMZ, Acta consularia Zamoscensia, sygn. 6, lata 1643-1654, skany 185-206.