W księdze nadań i przywilejów Jana II Zamoyskiego zachował się dekret odsądzający od czci mieszczkę zamojską Elżbietę Hazównę, na temat której już pisała Ewa Lisiecka. Nawet w tym dokumencie, oficjalnym przecież, widać wyraźnie z czym przyszło się zmierzyć nieszczęsnej kobiecie. Perfidny mąż zdołał zmanipulować nawet ordynata, aby przeprowadzić swój niecny plan przejęcia majątku po teściu, Jakubie Hazie. W dekrecie tym Zamoyski nawet nie kryje się z wyrazami potępienia wobec kobiety i uważa sprawę za dostatecznie rozpoznaną. W związku z tym odsądza Elżbietę od czci i nakazuje uczynić to we wszystkich swoich majątkach. Uważa to i tak za łaskę, gdyż nie została ukarana śmiercią. Jej desperackie próby obrony i odwołanie się do sądu duchownego są potępione i określane jako knucia i machinacje. Żeby nadać większej wagi swoim słowom dokument został sformułowany w języku łacińskim. Trudno sobie nawet wyobrazić, co musiała czuć w tej chwili nieszczęśliwa kobieta, pozbawiona przez manipulanta całego rodzinnego majątku i opieki nad dziećmi.
APL AOZ ze Zwierzyńca, 39, ss. 269-270
Hazówna infamis pronunciatur et executio decreti civibus Zamoscensibus super eandem decernitur.
Joannes in Zamoscio Zamoyski, comes in Tarnów et Jarosław, pocillator regni, Podoliae Copiarumque exercitus Germanici SRM generalis praefectus, Camenecen(sis) Laticoviens(is) Calussens(is) Gubernator
Significamus praesentibus litteris N(o)s(t)ris quorum(m) interest universis et singulis. Exposuisse Nobis Famatum Georgiu(m) Pauli civem et Mercatorem N(o)str(um) Zamoscens(em), quomodo Famata Elisabetha Hazowna (consors si dici meretur eius) ob toxicum dicto exponenti oblatum capitis [poena] damnata per Iudiciu(m) Advocatiale Zamoscense, clementia vero n(ost)ra penes spatiu(m) p[ersuad]endi relicta, in conclusione(m) Iurisdictionis N(ost)ra super eam uti subditam N(ost)ram supremae, cum decreti per nos de consensu partium p[rae]dictaru(m) ac dicta Hazowna humili submissione lati, ac gravissimo dicti exponentis [prae]iudiciu(m) ausa est ad foru(m) Officii Sp(i)r(it)ualis Leopoliens(is) eu(n)dem exponentem evocare causamq(ue) per Nos determinate(m) innovare, nec non alias machinationes contra eu(n)dem Exponentem struere et fabricare, quod authenticis p(ro)bavit documentis, petitiis proinde a nobis quatenus ipsi de remedio iuris opportune providere [signaremur]. Et licet in decreto N(ost)ro memorato quod in compromisso partium (prae)dictaru(m) [tulimus], declarata(m) in casu contraventionis praedictus exponens habeat super eandem ream condemnationem, cupientes nihilominus administrationi iustitiae nec non sumendis de scele[s]ta [poenis abendius] providere, insistentes eidem Decreto Nostro, eandem Hazowna suae [subingsiosci] et N(ost)ro Decreto contravenientem capitisque poena ob tanta [flagitia] sua damnatam infamem pronunciamus et declaramus, addentes [ministerialem] Ordinariu(m) [Civilem] cuiuscunq[ue] Civitatis N(ost)r(ae) seu oppidi, qui extra quosvis terminos iuris, ad quamcumq[ue] eiusdem exponentis requisitionem dictam Hazowna(m) solita iuris formae infamem denunciabit et publicabit. Super Vero denunciate et publicata executionem finalem Officiu(m) quodlibet civile ubi dicta rea inveniri poterit Iurisdicioni N(ost)rae subiectum sub poenis contra Negligentes officiales sancitis facere tenebitur. Quae vero officia talia iurisdictioni N(ost)rae non suberunt, amice requirimus, de praedicta executione facienda. Vel si nolunt, eadem rea p(rae)dicto Exponenti extradenda. Datum in Villa Nostra Zamech loco [praesente] residentiae N(ost)rae. Feria secunda ante Festum Assumptionis B[eatae] M[ariae] V[irginis] proxima A[nno] 1657.
Dekret pozbawiający Hazównę czci i jego wykonanie oznajmione mieszkańcom Zamościa.
Jan na Zamościu Zamoyski, hrabia na Tarnowie i Jarosławiu, podczaszy koronny, generał ziem podolskich, naczelny dowódca wojsk cudzoziemskiego autoramentu jego królewskiej mości, starosta kamieniecki, latyczowski i kałuski.
Oznajmiamy niniejszym pismem naszym wszystkim i każdemu z osobna, kogo to dotyczy. Przedłożył nam sławetny Jerzy Pauli, obywatel i kupiec nasz zamojski, w jaki sposób sławetna Elżbieta Hazówna (małżonka, jeśli na miano to zasługuje) – skazana na karę śmierci przez Sąd Wójtowski Zamojski za podanie trucizny wspomnianemu skarżącemu – korzystając z naszej łaskawości, która pozostawiła jej jeszcze czas na przekonanie nas {o swej niewinności}, poddała się pod naszą najwyższą jurysdykcję jako nasza poddana. Mimo, że punkty dekretu zostały przez nas wydane za zgodą wyżej wymienionych stron, a wspomniana Hazówna przyjęła je z pokornym poddaniem się, to jednak na najcięższą szkodę wspomnianego skarżącego odważyła się wezwać go przed sąd duchowny we Lwowie. {Uczyniła to}, aby sprawę przez nas już rozstrzygniętą na nowo wzniecać, a także inne machinacje przeciwko temuż skarżącemu knuć i fabrykować, co udowodnił autentycznymi dokumentami. Zwrócono się zatem do nas z prośbą, abyśmy raczyli stosownym środkiem prawnym tej sytuacji zaradzić i {wyrok} zatwierdzić. I chociaż we wspomnianym naszym dekrecie, który w ugodzie wyżej wymienionych stron wydaliśmy, ogłoszono, że w przypadku naruszenia {warunków} wspomniany skarżący ma prawo do potępienia tejże winnej, to jednak chcąc zapewnić sprawowanie sprawiedliwości, a także zadbać o poskromienie niegodziwej karami, podtrzymując tenże nasz dekret – wspomnianą Hazównę, wykraczającą przeciwko swemu poddaniu się i naszemu dekretowi, skazaną na karę śmierci za tak wielkie jej niegodziwości, ogłaszamy i deklarujemy jako pozbawioną czci (infamis). Dodatkowo nakazujemy urzędowi każdorazowego miasta lub miasteczka naszego, aby poza wszelkimi granicami prawa, na każde żądanie wspomnianego skarżącego, wspomnianą Hazównę zwyczajową formą prawną jako pozbawioną czci ogłaszał i podawał do publicznej wiadomości. Co się zaś tyczy ogłoszonej i opublikowanej egzekucji ostatecznej, każdy urząd cywilny, w którym wspomniana winna będzie mogła zostać znaleziona, a który podlega naszej jurysdykcji, będzie zobowiązany ją przeprowadzić pod karami ustanowionymi przeciwko zaniedbującym obowiązki urzędnikom. Te zaś urzędy, które takiej naszej jurysdykcji nie podlegają, prosimy przyjacielsko o dokonanie wspomnianej egzekucji. A jeśli nie zechcą, wspomniana winna ma zostać wydana wspomnianemu skarżącemu {Jerzemu Pauli}. Dano w naszej wsi Zamech, w miejscu naszego obecnego przebywania. W poniedziałek przed najbliższym świętem Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny, Roku Pańskiego 1657.
