W zasobach archiwalnych zachował się dokument z czasów, kiedy Zamościem zarządzała, po bezpotomnej śmierci trzeciego ordynata, jego rodzona siostra Gryzelda Konstancja z Zamoyskich. Księżna Wiśniowiecka zezwalała tym dekretem swojemu kucharzowi Janowi Orzechowskiemu na sprzedaż jego własnego domu zamojskiej Starszyźnie Żydowskiej (Seniores Synagogae Zamoscensis).[1] Narożny dom, a w zasadzie domek, znajdował się we wschodniej części miasta, nieopodal wałów, w okolicach kościoła ormiańskiego i w sąsiedztwie domu Ormianina Mustafy. Transakcji handlowej sprzedaży domu dokonano we wrześniu 1669 r. Małżeństwo Jana i Jadwigi (z Magrowiczów) Orzechowskich sprzedało dom za 300 złp. Księżna Wiśniowiecka zaznaczyła jednak w swoim dekrecie, że zbór żydowski może używać posesji pod warunkiem opłacania wszelkich powinności miejskich i państwowych. W razie sprzedaży dom miał być sprzedany tylko i wyłącznie chrześcijanom. Przy lustracji miasta miał być zaliczany do domów chrześcijańskich. Księżna Wiśniowiecka wyraziła swoją aprobatę co do sprzedaży 2 maja 1669 r., a do faktycznej transakcji doszło we wrześniu tego samego roku. Orzechowscy mieli inny dom, na Przedmieściu Janowickim. Potwierdza to transakcja handlowa z grudnia 1668 r.[2] Dokument ma znaczenie dla XVII w. rozplanowania domów w mieście.[3] Grunt Mustafy Ormianina wykazany jako pusty w lustracji 1694 r. wskazuje zasiedlenie tej części miasta.[4]
Xiężna na Wiśniowcu i Łubniach Wojewodzina Ziem Ruskich
Wiadomo czynię tem pisaniem moim komu to będzie należało iż ja respektując na pilne potrzeby uczciwego Jana Orzechowskiego kucharza mego pozwoliłam mu domek jego własny pod wałem blisko Żydowskiej ulicy tu w Zamościu będący Zborowi Żydowskiemu Zamojskiemu przedać obiecując pomieniony Zbór cale przy tym posesją tego domku w spokojnym używaniu zachować, z tą jednak canditią aby wszelakie podatki tak miejskie jaki i Rzeczyposp{olitey} którekolwiek uchwalone będą wespół z drugiemi chrześcijany (nie meldując tego domku między żydowskie domy) płacić. A jeśliby też przyszło kiedy do przedaży {tego} domku tedy nie komu innemu tylko chrześcijanowi ma być przedany (…) dla lepszej pewności ręka własną przy pieczęci mej podpisałam się w Zamościu d. 2 maja 1669. Gryzelda Konstantia Korybutowa Xiężna Wiśniowiecka
Gryzella Constantia na Zamościu Korybutowa Xiężna na Wiśniowcu i Łubniach Wojewodzina Ziem Ruskich
Ewa Lisiecka
[1] We wrześniu 1669 r. Jan Orzechowski i Jadwiga Magrowiczowna sprzedali dom versus vallum ad Orientem acialiter Seniores Synagogae Zamoscensi (w stronę wału na wschodzie, narożny, Starsi Synagogi Zamojskiej) za 300 złp. Sąsiedztwo: Musztapha Armenus. Sztafeta pokoleń Zamościan |
[2] W grudniu 1668 r. Franciszek i Agnieszka Wysoczcy alias Szaszczykowie, małżonkowie sprzedali za 400 złp. dom na Przedmieściu Janowickim Janowi Orzechowskiemu i Jadwidze Magrowiczownej, małżonkom. Sąsiedztwo: Jakub Diacher i laboriosus Borys.
