Niezwykle ciekawy dokument[1] ze staropolskiej epoki Zamościa kryją akta miejskie z roku 1639. Jest to list-dekret sporządzony przez Katarzynę Zamoyską, żonę drugiego ordynata, która po jego śmierci przez cztery lata sprawowała władzę w ordynacji zamojskiej.

Profesor Akademii Zamojskiej Szymon Birkowski zapisał testamentem swoją kamienicę przy Rynku Wielkim w Zamościu uczelni zamojskiej. Profesorzy zwrócili się z prośbą do Katarzyny Zamoyskiej o wydanie zezwolenia na sprzedaż kamienicy. Uznali, że pieniądze ze sprzedaży domu lepiej przysłużą się uczelni i pobożnej dotacji spadkodawcy. Ordynatowa wydała swoje pozwolenie na sprzedaż jednak pod warunkiem, aby nabywca kamienicy był człowiekiem posłusznym prawom miejskim i sumiennie na równi z innymi mieszczanami ponosił ciężary miejskie. Sprzedaż miała być niezwłocznie zaewidencjonowana w aktach miejskich a pieniądze za kamienicę w całości i niepodzielnie miały być ulokowane przez profesorów w taki sposób aby służyły obecnie i w przyszłości Akademii Zamojskiej. Dokument wydany przez ordynatową podpisano 9 kwietnia 1639 roku w Zamościu. Jego kopia (odpis) został wprowadzony do akt miejskich.

Catharzyna Zamoyska z Ostroga, Hrabina na Tarnowie, Canclerzyna wielka Koronna, Knyszyńska, Sokalska, etc. Starościna

Wiadomo czynię tym pisaniem moim komu to wiedzieć będzie należało, iż ia życząc tego, aby Miasto tuteczne Zamoście coraz więtsze w porządkach y ozdobach swych przez ludzie godne pomnożenie brało, za wniesieniem do mnie prośby przez PP. Professory Academiey Zamoyskiey, abym im pozwoliła kamienicę tę w rynku wielkim, którą Nieboszczyk P. Szymon Birkowski Academiey legował, przedać osobie takiey, któryby iurisditiey mieiskiey we wszytkim rownie z inszemi Mieszczany tutecznemi podlegała, a to z przyczyny tey upewniając mię, iż pieniądze za tę kamienicę wzięte, nie tylko ku lepszemu pożytkowi i wygodzie samych Akademików, ale też ku znaczniejszemu poratowaniu Dusze {duszy} pomienionego P. Birkowskiego i skuteczniejszemu pobożnej jego intenciey wykonaniu mają być obrócone: Tedy takowey prośbie ich iako słuszney dawszy mieisce u siebie, chętnie na to pozwalam, y tem listem mym wolność daię onym przedać pomienioną kamienicę komu chcieć, takiemu jednak któryby miesckiey iurisdiciey był posłusznym, y wszytkie ciężary miesckie zarownie {na równi} z inszemi mieszczany znosieł y odprawował, deklarując tę wolę moię urzędowi radzieckiemu zamoiskiemu, aby gdy kupno takie przed nim zeznane będzie, zarazem przyięte było do Akt, jakoby wedle stopniow prawnych do possessiey, kupioney y zapłaconey kamienice ten, kto ją zapłaci, bez trudności wszelakiey przyść mógł.  Summę jednak tę wszytkę, za pomienioną kamienice zawziętą PP. Akademicy za wiadomością moią Capituły Kościoła tutecznego tą collocować {lokować} winni będą, żeby pożytek od tey nierozdzielnej summy iako onym samym na ten czas będącym, tak i innym po nich następującym Professorom cale {w całości} służył i zawsze należał. Na co dla więtszey wiary i pewności ręką własną podpisałam się y pieczęć przycisnąć rozkazałam. Dan w Zamościu dnia IX miesiąca kwietnia Roku Pańskiego MDCXXXIX. Katarzyna z Ostroga Zamoyska.

Na sprzedaż kamienicy w tak intratnym miejscu jak Rynek Wielki w Zamościu nie trzeba było długo czekać. Daty obu dokumentów wskazują na to, że zanim poproszono ordynatową o pozwolenie na sprzedaż kamienicy, kupiec był już wstępnie wybrany i zatwierdzony przez Panów Akademików umową kontraktu z datą 16 marca 1639 r. Jednak faktycznej sprzedaży dokonano dopiero po zatwierdzeniu prośby akademików przez ordynatową decyzją z dnia 9 września 1639 r.

Kontrakt na kamienicę Akademicką (Birkowskiego)[3]

Miedzy Ich Mościami Pany Ich Mcią Panem Hieronimem Kołakowskim rektorem Akademii Zamojskiej i Ich Mciami Pany Profesorami z jednej a zacnie sławetnym panem Wojciechem Grabowiczem, aptekarzem, burmistrzem na ten czas zamojskim i uczciwą panią Agnieszką, małżonkami z drugiej strony stał się pewien nieodmienny kontrakt sposobem niżej opisanym. Iż Jego Mość Pan Rektor z Ich Mciami Pany Profesorami kamienicę swoją własną tu w Zamościu w rynku wielkim między kamienicami Ich Mci Pana Andrzeja Habrka profesora Akademiey Zamojskiej z jednej, a kamienicą Pana Owanisa Serchiowicza Ormienina kupca zamojskiego z drugiej strony leżącą ze wszystkimi budynkami, murem i drzewem wystawioną, pomienionym Panu Wojciechowi Grabowiczowi i pani Agnieszce małżonkom przedali za sumę złotych polskich cztery tysiące trzysta w każdy złoty po gr 30 licząc i rachując z takowymi Conditiami iż wzwyż mianowany JMc. Pan Rektor z Ich Mciami Pany Profesorami niżej podpisanymi submitowali się wprzód dla warowitości lepszej i gruntowniejszego utwierdzenia kontraktu sprzedaży od jasnie Wielmożnej JM Paniey Kanclerzyny Koronnej (…)Paniey naszej Miłościwej Consens na przedanie takowey kamienice autentyce wyjednać i otrzymać tudzież też od Ich Mci XX Capituły Kanoników Kościoła Zamojskiego wszystkich pozwolenie wyprawić, co gdy Ich Mc otrzymać będą raczyli, natychmiast wzwyż mianowani małżonkowie sumę wzwyż wyrażoną cztery tysiące trzysta złotych polskich gotowymi pieniędzmi bez wszelakich odwłok oddać i odliczyć do rąk Ich Mciow Panów Przedawających powinni będą i teraźniejszym pismem obligują się, gdzie zaraz Ich Mc Panowie Przedawający zapis urzędowny kupna i sprzedaży zeznać mają, którzy contrakt obydwie strony strzymać {dotrzymać} sobie przyobiecali pod zakładem takowej sumy 4300 złp. Pan Wojciech też po zapisie ma wolność objęcia tej kamienicy w rzetelną posesję, używanie ku swemu upodobaniu, z którey też JM Pan Żelechowski w tydzień po Wielkanocy ma się wyprowadzić i o to się starać IchMciom, aby był od wszelkiey impetiey rozmaitych osób był intercedowany Pan Wojciech Grabowicz. Ku większej mocy i wiary rękoma się swymi podpisali. Działo się w Zamościu d. 16 marca Roku Pańskiego 1639.

Albertus Nouvecampianus Scholasticus Zamoscen conseusum dedit pro hoc Contractu cum aliis ex Collegio Capituli infraseriqtis, Jacobus Skwarski I.U.D. (Zam.) M. Joannes Critius Canonicus et Professor Zamoscensis mpp. Benedictus Żelechowski I.U.D. Canonicus Zamoscen mpp. et Professor Rector Academiae Zamoscensis mpp. M. Martinus Fołtynowic Ordinarius Philosophiae Moralis Professor Decanus Acact. mpp. M. Andreas Abrek Ordini. Eloq. Professor mp. M. Nicolaus Czarnosz Ordinarius Phil. Rationalis et Matem. Professor mp. M. Walerianus Alembek Doctor Mathematicus ordinarius profesor mp. M. Joannes Durecki Poet(yka) Professor mp. Stanislaus Turzycki Art. Et Phia(…) Analogia Professor mpp. Albertus Grabowicz Proconsul Zamoscensis mp. Nicola Barkowic Consul Zamosci mpp. testis Albertus Rutonius Civitatisa Zamosc. Nrius (?) mpp.

Opracowanie: Ewa Lisiecka

[1] APL, AMZ, Acta advocatalia et scabinalia Zamoscensia, sygn. 26, lata 1638-1639, skany 338-339.

[2] Tamże, pagn. 173, 173 v.

• polecamy: Kamienica Akademicka |