Od początku XIX wieku w Michalowie było słychać rżenie koni.
Na podstawie reformy rolnej majątki ziemskie liczące więcej niż 50 ha ziemi uprawnej lub 100 ha powierzchni całkowitej przyjmowane były z wszelkimi aktywami, długi niehipotekowane nie obciążały Skarbu Państwa, z wyjątkiem należności za prace wykonane na rzecz majątku. Pełnomocnicy delegowani do przejęcia majątku, po przejęciu mieli powierzyć tymczasowy zarząd fachowym siłom rolniczym, które obejmą i zabezpieczą całość przejętego mienia.
Michalów, budynki gospodarczo-mieszkalne i maneż z ujeżdżalnią, Fotopolska.eu.
Podziałowi nie podlegały:
– z inwentarza martwego, między innymi: urządzenia kuźni oraz pracowni rymarskich, samochody osobowe i ciężarowe oraz powozy,
– z inwentarza żywego, inwentarz zarodowy: między innymi licencjonowane ogiery, klacze zapisane do ksiąg stadnych Związku Hodowców Koni, cały przychówek zwierząt po rodzicach zapisanych do ksiąg hodowlanych lub stadnych.
Michalów. – Plan zbiorowy Dóbr Ordynacji Zamoyskiej, zbiory Archiwum Państwowego w Zamościu.
Za całość i nienaruszalność pozostałego majątku żywego i martwego oraz zapasów produktów rolnych odpowiadał pełnomocnik powiatowy do spraw reformy rolnej. [1]
11 października 1944 roku zostali powołani powiatowi pełnomocnicy do spraw reformy, posiadali szerokie uprawnienia, mogli wydawać polecenia urzędom ziemskim. Urzędy na okres parcelacji stały się pomocniczym aparatem przy parcelacji majątków obszarniczych.
Michalów, elektrownia wodna, fot. Fotopolska.eu
Folwark Ordynacji Zamojskiej Michalów został przejęty do 30 listopada 1944 roku przez powiatowego pełnomocnika do spraw reformy rolnej Stefana Fudko. Państwowy Urząd Ziemski w Zamościu przejął całość gruntów wraz z inwentarzem żywym i martwym. Powierzchnia całkowita wynosiła 795,90 ha, w tym grunty orne 483,40 ha.[2]
1 stycznia 1945 roku została utworzona Państwowa Stadnina Koni w Michalowie, ponieważ było to miejsce z tradycją hodowli koni, przed wojną była prowadzona przez Ordynacje Zamojską hodowla koni pełnej krwi angielskiej i półkrwi. Konie krwi angielskiej sprowadził z Anglii do Michalowa ordynat Stanisław Kostka Zamoyski. Hodowli służyło odpowiednie zaplecze w postaci dużego 100 ha parku z pałacem, stajniami i niewielką krytą ujeżdżalnią, wygrodzone pastwiska oraz załoga przeszkolona do pracy z końmi.
Pierwszym administratorem, tymczasowym zarządcą nad majątkiem powstałej stadniny był Adam Gołębiowski, który miał zabezpieczyć prowadzenie racjonalnej gospodarki. Przejęcie dawnego folwarku Ordynacji Zamojskiej Michalów przez stadninę nastąpiło 21 września 1945 roku na podstawie rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 roku w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 o wprowadzeniu reformy. [3]
Michalów, gospodarstwo rolne, Fotopolska.eu.
Państwowej Stadninie Koni w Michalowie przekazano osiem majątków w powiecie zamojskim oraz Stadninę Koni w Białce z podległymi jej gospodarstwami w powiecie krasnostawskim. Ogólny obszar podległy stadninie wynosił 2.092,65 ha:
– gospodarstwo Michalów 802,18 ha, obejmowało folwarki: Michalów, Góry, Bodaczów, Klemensów-park,
– gospodarstwo Jarosławiec 214,46 ha,
– gospodarstwo Sitno 61,25 ha,
– gospodarstwo Krasnobród 92,56 ha,
– gospodarstwo Łabunie 216,46 ha,
– gospodarstwo Zwierzyniec 73,53 ha,
– gospodarstwo Pniówek 71,10 ha,
– gospodarstwo Topornica 111,50.
– Gospodarstwo Białka 449,59 ha w składzie: Stadnina Koni w Białce oraz gospodarstwa Żułów, Wola żółkiewska.[4]
Stajnie i stado koni w Białce, fot. Ewa Lisiecka
W 1947 roku rozpoczęto w Białce pierwszy po wojnie sezon hodowlany, rozmieszczając ogiery z obsługą na punktach kopulacyjnych. Stado w 1950 roku liczyło 197 ogierów obsługujących 80 punktów kopulacyjnych w rejonie lubelskim.
Powstała stadnina w Michalowie podlegała bezpośrednio pod Ministerstwo Rolnictwa i Reform Rolnych. 17 kwietnia 1947 roku ministerstwo powołało zarządzeniem – Tymczasowy Zarząd Stadnin Państwowych. Według opracowanego statutu organizacyjnego stadnin państwowych władzę nadzorczą przejął Centralny Zarząd Stadnin Państwowych, z czterema dyrekcjami okręgowymi. Dyrekcjom okręgowym podlegały stadniny koni i majątki przez nie użytkowane.
Skończyła się tymczasowość organizacyjna i prawna, Stadnina Koni w Michalowie podlegała pod Dyrekcję Okręgową w Warszawie. Na czele gospodarstw Państwowe Stadniny Konne stał kierownik, który mógł być też administratorem gospodarstw rolnych użytkowanych przez stadninę. Kierownik podlegał pod dyrektora okręgowego. Miał tak kierować zakładem aby gospodarka była prowadzona wydajnie i osiągać wysokie plony i osiągnięcia hodowlane.
Początkowo zgromadzono w Stadninie Koni Michalów klacze pełnej krwi angielskiej, półkrwi angielskiej i angloaraby, które przekazano w 1948 roku do Stadniny Koni Widzów i Stadniny Koni Kozienice. Na ich miejsce przesłano z Posadowa 19 klaczy arabskich wraz ze źrebiętami oraz ogiery rozpłodowe Amurath Sahib i Miecznik. Do Posadowa trafiły głównie konie z Janowa, rewindykowane z Niemiec w 1946 roku. Klacze odnalezione na terenie kraju u prywatnych hodowców oraz klacze ze stadniny węgierskiej w Babolna. Na miejscu w Klemensowie w 1953 roku wyhodowano ogiera Gwarny oraz w 1951 roku klacz Estokada.
Według projektu inspektora hodowli arabskiej dr Edwarda Skorkowskiego w Stadninie Koni Michalów miały być umieszczone klacze w typie saklawi wszystkie maści kasztanowej. [5] Koń czystej krwi arabskiej, bardzo wytrzymały, szybki na krótkich dystansach.
Od września 1945 roku kierownikiem i administratorem został inż. Jan Pszczółkowski, po nim kierownikiem i administratorem był Romuald Wincza.
12 lutego 1949 roku zostały utworzone Państwowe Gospodarstwa Rolne, działające w Michalowie jako Stadnina Koni w Michalowie, kierownikiem został Józef Młodecki.
18 grudnia 1951 roku został przeniesiony z Janowa Podlaskiego na kierownika do Michalowa Ignacy Jaworski, który 2 lata poświęcił na selekcję i usuwanie słabego materiału końskiego, m.in. poprzez włączanie młodych klaczy do stada matek, które wzrosło do 22 sztuk. Stado nie miało zbyt dużej wartości, klacze pomimo selekcji były bardzo zróżnicowane pod względem typu i urody.
Zadaniem stadniny była produkcja materiału zarodowego, doskonalenie ras dla poprawy ogólnego pogłowia koni w Polsce. Ponadto wyhodowanie ras i typów konia najbardziej przydatnego dla gospodarki narodowej. Konie arabskie były hodowane w celu uszlachetnienia koni roboczych. Władza uważała, że konie pańskie należało przekształcić w potrzebne konie robocze lub zakończyć te fanaberie i zlikwidować hodowlę. W tym celu zaczęto używać ogierów rozpłodowych Rozmaryn i Grand, które nie miały odpowiednich cech i wyglądu arabów. Była to jedyna droga do ocalenia stadniny w Michalowie i istniejącego stada matecznego klaczy. W tamtym okresie koń był podstawowym środkiem pociągowym w gospodarce państwowej i prywatnej. [6]
Zaczęto poszukiwać lepszego środowiska dla hodowli koni arabskich, tereny w okolicach Michalowa uznano za nieodpowiednie, zbyt bogate. [7] Dla koni arabskich potrzeba uboższego środowiska, z mniejszą ilością opadów. Wybór padł na majątek Michałów, w powiecie pińczowskim. Stadnina koni arabskich czystej krwi w Michałowie k. Pińczowa powstała rozporządzeniem Ministerstwa Państwowych Gospodarstw Rolnych z dnia 1 stycznia 1952 roku.
